Кіріспе
1959 жылы Никита Хрущев пен Ричард Никсон арасындағы пікір алмасулар сериясы. "Асханадағы тартыс" (Кухонные дебаты) – 1959 жылғы 24 шілдеде Мәскеудегі Сокольники саябағында ашылған Америка ұлттық көрмесінде АҚШ вице-президенті Ричард Никсон мен Министрлер Кеңесінің төрағасы Никита Хрущев арасында аудармашылар арқылы болған спонтанды пікір алмасулар сериясы. Көрме үшін толығымен үй салынды, және американдық көрме ұйымдастырушылары АҚШ-тағы кез келген адам оны сатып ала алатынын мәлімдеді. Бұл үй еңбек үнемдейтін және демалысқа арналған құрал-жабдықтармен толтырылды, бұл капиталистік американдық тұтыну нарығының жетістіктерін көрсету мақсатында жасалған. Тартыс түсті бейнеленуге түсірілді, және Никсон осы фактіні атап өтті; кейіннен ол екі елде де көрсетілді.
The Kitchen Debate (Кухонные дебаты) was a series of impromptu exchanges through interpreters between U. S. Vice President Richard Nixon and Chairman of the Council of Ministers Nikita Khrushchev, at the opening of the American National Exhibition at Sokolniki Park in Moscow on July 24, 1959. An entire house was built for the exhibition which the American exhibitors claimed that anyone in the United States could afford. It was filled with labor saving and recreational devices meant to represent the fruits of the capitalist American consumer market. The debate was recorded on color videotape, and Nixon made reference to this fact; it was subsequently broadcast in both countries.
Тарих
1959 жылы кеңестік және американдық тараптар өзара түсіністікті арттыру мақсатында бір-бірінің елдерінде мәдени алмасу көрмелерін өткізуге келісті. Бұл келісім 1958 жылғы АҚШ-КСРО мәдени келісімінің нәтижесі болды. 1959 жылғы маусымда Нью-Йоркте кеңестік көрме ашылды, ал келесі айда вице-президент Никсон Мәскеудегі американдық көрмені ашуға қатысты. Никсон КСРО-ның Бірінші хатшысы Никита Хрущевті көрмеге жетектеп барды. Көрмеде 450-ден астам американдық компания ұсынған көптеген экспонаттар мен тұтыну тауарлары қойылды. Көрменің орталық бөлігі – ғылыми және техникалық тәжірибелер өткізілген геодезиялық күмбез болды. КСРО тарапы Мәскеу көрмесі аяқталған соң күмбезді сатып алды. Көрменің баспасөз хатшысы Уильям Сафайр «Ас үй дебатының» көрме алаңындағы бірнеше жерде, бірақ негізінен екіге бөлінген, қарапайым көруге ыңғайлы болған қала маңындағы үлгі үйдің ас үйінде өткенін айтты. Бұл 1959 жылғы көрме барысында Никсон мен Хрущев арасында өткен төрт кездесудің бірі ғана еді. Никсонға президент Эйзенхауэрдің кіші інісі, Джонс Хопкинс университетінің президенті Милтон Эйзенхауэр сүйемелдеді. Кремльдегі алғашқы кездесуде Хрущев Никсонды АҚШ Конгресі қабылдаған «Тұтқын халықтар» резолюциясына наразылық білдіріп таң қалдырды. Бұл резолюция КСРО-ны Шығыс Еуропаның «тұтқын» халықтарын «басқаруы» үшін айыптады және американдықтарды олар үшін дұға етуге шақырды. АҚШ Конгресінің әрекетіне қарсылық білдірген соң, Хрущев АҚШ-тың жаңа технологиясын мойындамай, бірнеше жылдың ішінде кеңестік тараптың да осындай жетістіктерге жететінін және содан кейін «қош сау бол!» дейтінін мәлімдеді. Хрущев американдық гаджеттердің кең ассортиментін сынады. Оның айтуынша, кейбір құрылғыларды пайдалану дәстүрлі әдіске қарағанда қиын болды. Мәселен, шайға лимон шырынын сығуға арналған қолға ұсталатын құрылғы. Ол құрылғыны сынға алып, шырынды қолмен сығу әлдеқайда оңай екенін және құрылғының қажетсіз екенін айтты. Хрущев Никсоннан мұндай құрылғы американдық ас үйлерде стандартты болып санала ма деп сұрады. Никсон кейбір өнімдердің АҚШ нарығына әлі шықпағанын және олар прототиптер екенін мойындады. Хрущев әжуалық түрде: «Тамақты ауызға салып, оны төменге итеруге арналған машиналарыңыз жоқ па?» деп сұрады. Бұл 1936 жылғы Чарли Чаплиннің «Заманауи заман» фильміне сілтеме еді. Никсон жауабында бәсеке кем дегенде технологиялық, емес әскери сипатта екенін айтты. Екі тарап та АҚШ пен КСРО өзара келісімге келуге болатын салаларды іздеуі керек екеніне келісті. Уильям Сафайрдің хабарлауынша, Леонид Брежнев оның суретке түсіруіне кедергі келтіруге тырысқан. Үшінші кездесу үлгі үйдің ас үйінде өтті, онда ыдыс жуғыш машина, тоңазытқыш және плита орнатылған еді. Бұл үйдің құны 14 000 долларға бағаланған, бұл орташа американдық жұмысшының қаржылық мүмкіндігіне сай (1959 жылғы 14 000 доллар қазіргі шақта <есептелген сома> шамасында). Никсон ыдыс жуғыш машинаға назар салып, әйелдердің өмірін жеңілдетуге бағытталған алдын ала орнатылған құрылғыларға ұмтылысын жеткізді. Хрущев: «Комунизмде сіздердің әйелдерге деген капиталистік көзқарасыңызға орын жоқ», - деп жауап берді. Никсон: «Менің ойымша, әйелдерге деген мұндай көзқарас жалпыға ортақ. Біз үй шаруасындағы әйелдердің өмірін жеңілдеткіміз келеді», - деп қарсылық білдірді. Дебаттар 27 шілдеде Мәскеу теледидарынан көрсетілді, бірақ түнгі уақытта және Никсонның сөздері толыққанды аударылмады. Америкалық қоғамның реакциясы әртүрлі болды. «Нью-Йорк Таймс» газеті бұл «шығыс пен батыстың арасындағы алшақтықты көрсеткен, бірақ маңызды мәселелерге көп қатысы жоқ» дебат деп сипаттап, оны саяси трюк ретінде бағалады. Газет сонымен қатар пікірлер екіге бөлінген сияқты екенін хабарлады. «Тайм» журналы Никсонды «бейбіт жетістіктерімен мақтанатын, өмір салтына сенімді және қауіп төнген кезде өз күшіне сенімді ұлттық мінезді білдіре білген» деп мақтады. Никсон алмасудың бейресми сипатының арқасында американдық жұртшылық арасында бұрынғыдан да көп танымал болды. Уильям Сафайрдің айтуынша, ол Хрущевке де әсер етті: «Ақылды Хрущев Никсонмен сөздердің жеке дуэлінен капитализмнің жақтаушысы тек қана қатал емес, сонымен қатар ерік-жігері күшті екеніне көз жеткізді». 1961 жылы Никсонның келесі сайлаудағы қарсыласы Джон Кеннедимен кездескенде Хрущев әзілдеп, Кеннедиге дауыс бергенін айтты. «Ас үй дебатында» Хрущев Никсонның немерелері коммунизмде өмір сүреді деп мәлімдеді, ал Никсон Хрущевтің немерелері бостандықпен өмір сүреді деп мәлімдеді. 1992 жылғы сұхбатында Никсон осы дебат кезінде Хрущевтің сөзінің дұрыс емес екеніне сенгенін, бірақ өзінің болжамының да дұрыс екеніне толық сенімді болмағанын айтты. Никсон оқиғалар оның дұрыс екенін көрсеткенін, өйткені Хрущевтің немерелері (Хрущевтің ұлы Сергей Хрущев американдық азаматтыққа өткен) қазір бостандықпен өмір сүреді, КСРО-ның жақындағы құлауына сілтеме жасай отырып айтты.
Khrushchev criticised the large range of American gadgets. In particular, Khrushchev saw that some of the gadgets were harder to use than the traditional way. One of these devices was a handheld lemon juicer for tea. He criticized the device, saying that it was much easier to squeeze the juice out by hand and the appliance was unnecessary. Khrushchev asked Nixon if this device was standard in American kitchens. Nixon admitted some of the products had not hit the U. S. market, and were prototypes. Khrushchev satirically asked "Don't you have a machine that puts food into the mouth and pushes it down? ", a reference to Charlie Chaplin's 1936 film Modern Times. Nixon responded that at least the competition was technological rather than military. Both men agreed that the United States and the Soviet Union should seek areas of agreement. Safire reported that Leonid Brezhnev was present and attempted to obstruct his photos. The third visit occurred inside the kitchen on a cutaway model home that was furnished with a dishwasher, refrigerator, and range. It was designed to represent a $14,000 home that a typical American worker could afford (14000.0 in 1959 is equivalent to about <calculated amount> in recent years). Whilst pointing to the dishwasher, Nixon emphasized on his strive to make life easier for women by way of the pre installed units. Khrushchev replied, "Your capitalistic attitude toward women does not occur under Communism," to which Nixon fired back, "I think that this attitude towards women is universal. What we want to do, is make life more easy for our housewives." The debate was broadcast on Moscow television on July 27, albeit late at night and with Nixon's remarks only partially translated. American reaction was mixed. The New York Times called it "an exchange that emphasized the gulf between east and west but had little bearing on the substantive issue" and portrayed it as a political stunt. The paper also declared that public opinion seemed divided after the debates. Time magazine, on the other hand, praised Nixon, saying that he "managed in a unique way to personify a national character proud of peaceful accomplishment, sure of its way of life, confident of its power under threat." Nixon gained popularity because of the informal nature of the exchange, improving upon the lukewarm reception that he previously had with the American public. According to William Safire, he also impressed Khrushchev: "The shrewd Khrushchev came away from his personal duel of words with Nixon persuaded that the advocate of capitalism was not just tough minded but strong willed." Khrushchev in a 1961 meeting with Nixon's opponent in the ensuing election, John F. Kennedy, would joke that he had voted for Kennedy. In the Kitchen Debate, Khrushchev claimed that Nixon's grandchildren would live under communism and Nixon claimed that Khrushchev's grandchildren would live in freedom. In a 1992 interview, Nixon commented that at the time of the debate, he was sure Khrushchev's claim was wrong, but Nixon was not sure that his own assertion was correct. Nixon said that events had proven that he was indeed right because Khrushchev's grandchildren (Khrushchev's son Sergei Khrushchev was a naturalized American citizen) now lived in freedom, referring to then recent collapse of the Soviet Union.