Кіріспе

Ағылшын саудагері, отар әкімшісі және саясаткер (1653–1726)

Томас Питт (5 шілде 1653 – 28 сәуір 1726) – 1698 жылдан 1709 жылға дейін Форт-Сент-Джордж президенті қызметін атқарған ағылшын саудагері, отар әкімшісі және саясаткер. Ол Дорсет графтығының Блэндфорд Форумы қаласында дүниеге келген. Кейіннен ол Англия шығыс Үнді компаниясының (АШҮК) қызметінде Үндістанға барып, Форт-Сент-Джордж президенттігінде жоғары лауазымға көтеріліп, аймақтағы АШҮК істерін басқарды. Үндістанда табысты мансаптан кейін Питт Англияға оралып, саяси карьерасын бастады және Ұлыбритания Парламентіне алты рет сайланды. Оның ұрпақтары саяси династия құрды, Питттің немересі мен шөбересі Ұлыбританияның премьер-министрі болып қызмет етті.

Ерте өмір

Питт Дорсет қаласындағы Блэндфорд Форумда, Рев. Джон Питттың (1610–1672), Блэндфорд Сент-Мэри шіркеуінің пасторы (оның қабырғалық ескерткіші осы шіркеуде сақталған) және оның әйелі Сара Джейдің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның екінші туысы – ақын Рев. Кристофер Питт (1699–1748) болды, оның қабырғалық ескерткіші Блэндфорд Форумдағы Санкт-Петер және Санкт-Пол шіркеуінде сақталған, ол Питт әулетінің гербін көрсетеді: қара түсті қалқанда күміс және көк түсті ұзын тіктөртбұрыш, ал оның үстінде үш алтын монета бейнеленген. Оның әулетінің ең ертедегі белгілі атасы – Блэндфорд Форумнан шыққан мата сатушы және қазынашылықтың кеңсе қызметкері Джон Питт (1602 жылы қайтыс болған) болды, ол герб алуға құқық берілді. Оның кіші ұлы, Томас Питт Блэндфордтан (Рев. Джон Питттің әкесі), Боконнок Питттерінің тегін бастады. Джон Питттің (1602 жылы қайтыс болған) үлкен ұлы – сэр Уильям Питт (шамамен 1559–1636), Уорхэм округінен парламент депутаты, ол Гэмпширдегі Стратфилд Сайдағы Питт әулетінің ең ірі тармағын құрды, оның көптеген ұрпақтары Уорхэм округінен парламент депутаты болып сайланды және 1776 жылы Барон Риверс титулын алды.

Моғол империясында

1674 жылы Питт Шығыс Үндістан компаниясымен Үндістанға барды және көп ұзамай Үндістан саудасындағы Шығыс Үндістан компаниясының заңды монополиясына қарсы "интерлопер" ретінде өздігінен сауда жасауды бастады. Англияға оралғаннан кейін оған 400 фунт стерлинг айыппұл салынды, бірақ ол кезде ол өте бай болғандықтан, айыппұлды оңай төлей алды. Содан кейін ол Уилтширдегі Стратфорд қаласын және оның айналасындағы Олд Сарум қаласын сатып алды. Бұл сатып алу арқылы ол Палаталар палатасында орын алды, өйткені бұл "шіріген округ" еді, бірақ оның алғашқы орны 1689 жылғы Конвенциялық парламентте Солсбери өкілі болды. Олд Сарумды сатып алу ағылшын тарихына елеулі әсер етті, өйткені орын Питттің өте ықпалды ұрпақтарына өтті. Питт Үндістанға қайта оралып, ақырында Шығыс Үндістан компаниясына жұмысқа қабылданды. 1698 жылдың тамызында Питт Мадрасқа Шығыс Үндістан компаниясының президенті ретінде келді және оған Моғол императоры Аурангзебпен «Бала соғысын» аяқтау бойынша келіссөздер жүргізу тапсырылды. 1699 жылдың тамызында ол Форт-Сент-Джордж губернаторы болып тағайындалды. 1702 жылы Карнатиктың Дауд Ханы фортты қоршағанда, Моғол империясының жергілікті субэдары (лейтенант), Питтке бейбітшілік іздеуге нұсқау берілді. Кейіннен ол Карнатик аймағының бір бөлігін сатып алды. Ол Шығыс Үндістан компаниясының форттарын гарнизонмен қамтамасыз етуді бастады, индус жауынгер касталарынан сепуилер полкіне жалданып, оларды ең соңғы қарулармен қаруландырып, Мадрасты, оның операциялық базасын, моғолдардың одан әрі мазалауынан сақтау үшін ағылшын офицерлерінің басшылығымен орналастырды.

Мадрас қаласының президенті

Питт 1698 жылдың 7 шілдесінде Мадрастың президенті болды және 1709 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1698 жылы ағылшын саудагерлері, вигтермен байланысы бар, 2 миллион фунт стерлинг капиталмен Шығыс Үндістанға сауда жасау үшін «Ағылшын компаниясы» деген жаңа компания құрды. 1699 жылдың тамызында Джон Питт Мадрасқа келді және Стюарттар атынан жаңа компания тарапынан Форт-Сент-Джордж губернаторы болып тағайындалғанын мәлімдеді. Бірақ Англия үкіметі билік органдарына король Уильям III тағайындағандардан басқа ешкімнен бұйрық алмау керектігін бұйырды. 1700 жылдың 4 желтоқсанында Форт-Сент-Джордж үкіметі Мадрас тұрғындарының кедейлігіне себеп болатын негізгі фактор деп есептеп, әтеш айқасын және басқа да дәстүрлі ойындарды тыйым салды. Питттің қызмет ету мерзімі «Мадрастың алтын ғасыры» деп белгілі. Ол Қара қаланың қабырғаларын нығайтып, қаланың дәл картасын жасауды ұйымдастырды. Питт ең көп танылғаны – Тируватийор, Катхивакам, Нунгамбакам, Вьясарпади және Сатангаду бес жаңа қаланы иеленуімен.

Кейінгі мансап

Отбасына сыйлықтар жасағаннан кейін ақшаға мұқтаж болған ол 1716 жылы Ямайка губернаторы лауазымына ие болу үшін парламенттегі орнынан бас тартты. Бірақ, үлкен алмасты (кейін "Регент алмасы" деп аталған) сату арқылы қаржылық жағдайы жақсарды және ол келесі жылы ол жерге бармай-ақ лауазымынан қанағаттанды. Ұзақ өтпей ол Тирск округінен, содан кейін Ескі Сарум округінен парламентке қайта сайланды, және 1726 жылы парламенттен толығымен бас тартты.

Неке және балалар

1679 жылдың 1 қаңтарында Питт Джеймс Иннстің Рейд Холл, Морейдегі қызы Джейн Иннске үйленді. Джейн Питттің серіктестерінің бірі Маттиас Винсенттің немере қызы еді. Ол әйелінен кем дегенде төрт ұл және екі қыз өмірге келтірді, олардың ішінде:
Роберт Питт (1680–1727), Боконнок иесі, үлкен ұлы, Уильям Питт, 1-ші Чатэм графының (1708–1778) ("Ұлы Питт") әкесі, Ұлыбританияның премьер-министрі, Уильям Питт Кішінің (1759–1806) әкесі, ол да премьер-министр болған. Томас Питт, 1-ші Лондондерри графы (шамамен 1688 – 1729), екінші ұлы, Сент-Лоуренс шіркеуінің (Стратфорд-суб-Касл, Уилтшир) шомылдыру тізілімінде көрсетілгендей, өзінің кіші інісі Уильяммен егіз болған. Уильям Питт, үшінші ұлы, егіз болған, бірақ нәресте кезінде қайтыс болған болуы мүмкін. Полковник Джон Питт (1698–1754), төртінші ұлы, көрнекті әскери қызметкер. Эссекс Питт, үлкен қызы, Чарльз Чолмондлейге (1684–1759) үйленген. Люси Питт, екінші қызы, Джеймс Стэнхоупқа үйленген, 1-ші Стэнхоуп графы, патша Георг I билігінің алғашқы жылдары бас министр қызметін атқарған әскери және мемлекет қайраткері.

Питттің алмазы

Питт 1701 жылы Мадрастағы Жамчанд есімді үнді саудагерінен кесілмеген алмас сатып алды. Аңыз бойынша, алмасты бастапқыда Кришна өзенінің жанындағы Коллур кенішінен бір құл тапқан, ал құл Голконда қоршауынан қашып бара жатқанда алған жарақатының ішіне жасырып алған. Кейін құл Үндістан жағалауына жетіп, ағылшын теңіз капитанымен кездесіп, алмасты сатудан түскен табыстың 50 пайызын, Үндістандан қауіпсіз шығу үшін капитанға ұсынған. Бірақ теңіз капитаны құлды өлтіріп, алмасты Жамчандқа сатқан. Питт алмасты 48 000 пагодаға немесе 20 400 фунт стерлингке сатып алып, 1702 жылы үлкен ұлы Роберттің аяқ киіміне жасырып Англияға жіберген. 1704–1706 жылдары Лондон қаласында зергер Харрис осы шикі тастан жастық тәрізді бриллиант жасау үшін еңбек еткен. Одан кесілгеннен кейін Орыс патшасы Ұлы Петрге сатылған бірнеше қосалқы тастар да алынған. Питт пен оның ұлдары оны Францияның Людовик XIV сияқты түрлі еуропалық патшаларға сатуға тырысқаннан кейін, 1717 жылы алмаспен Кале қаласына барған. Джон Лоу агент ретінде сол жылы оны француз регенті, Орлеан герцогы Филипп II-ге 135 000 фунт стерлингке сатқан, соның нәтижесінде ол Франция тажының асыл тастарының біріне айналған. Бүгінде "Регент" деп аталған ол 1887 жылдан бері Лувр мұражайындағы Франция патшалық қазынасында сақталып тұр және көрсетілімге қойылған. Питт "копихолд" деп аталатын жердің иесі болған, ал осы жердің иесі оның өлімінен кейін Питттің ең құнды мүлкіне ие болуға құқылы болған. Егер ол алмасты сатпағанда, ол "гериот" деп аталатын мұраға байланысты алым ретінде тәркіленген болар еді. Оның бұл әшекейге байланысы оған "Алмас" Питт деген лақап атын әкелген.

Қасиеттері

Питт 1686 жылы Солсберидің солтүстігіндегі Стратфорд-суб-Кэстлдегі Маварден (немесе Марварден) сарайын жалға алды және Олд Сарум қаласының шегіндегі жерлерді сатып алды. Оның ұрпақтары 1805 жылға дейін жалға алушы болып қала берді. Үйдің қасындағы Сент-Лоуренс шіркеуінің мұнарасындағы ескерткіште 1711 жылы мұнараны қайта салуға ол ақша төлегені жазылған; сонымен қатар ол шіркеуге жиһаз және күміс заттар да сыйлады. 1717 жылы ол әйгілі алмасы үшін алған ақшамен өзінің меншіктерін біріктіре бастады. Маварден сарайы мен Блэндфордтағы Дауннан басқа, ол 1717 жылы Лорд Моунның жесірінен Корнуоллдағы Боконнокты, кейін Дорсеттегі Кинастонды, Корнуоллдағы Брэддок, Трескиллард және Браннеллді, Дорсет пен Уилтшир шекарасындағы Вудиатсты, Гэмпширдегі Абботс-Энн (ол онда шіркеуді қайта салды) және содан кейін өзінің сүйікті резиденциясы болған Беркширдегі Свалоуфилд Паркін сатып алды. Ол 1726 жылы қайтыс болды.