Кіріспе

Мексикалық саясаткер Марта Сахагун (туған күні Марта Мария Сахагун Хименес, 1953 жылдың 10 сәуірі) 2001 жылдың 2 шілдесінде президент Висенте Фоксқа үйленгеннен бастап, 2006 жылдың 30 қарашасында ол қызметтен кеткенге дейін Мексиканың бірінші ханымы болды. Оның қызмет ету мерзімі бұрынғы Мексиканың бірінші ханымдарынан өзгеше, ашық пікірлерімен және күйеуінің басшылығында белсенді рөл атқаруымен, сондай-ақ оның «Vamos México» коммерциялық емес қоры және оның отбасының бизнес байланыстарына қатысты бірнеше дау-дамайлармен ерекшеленді.

Ерте өмір және тәлім

Сахагун Мичоакан штатының Замора қаласында алты баланың екіншісі болып дүниеге келді. Оның әкесі, доктор Альберто Сахагун де ла Парра, Замора қаласындағы Сан-Хосе ауруханасын және медбикелер мектебін құрған еді. Анасы – Ана Тереза Хименес Варгас. Бірнеше жыл Ласалист Бенавенте университетінде ағылшын тілі сабақтарын оқыды. Оның алғашқы некесі мал дәрігері Мануэль Брибиеска Годоймен тізілді, олар Гуанахуато штатының Селая қаласында мал дәрігерлік жабдықтарын көтерме саудамен айналысты. Олардың үш ұлы болды: Мануэль, Хорхе Альберто және Фернандо. 1998 жылы олар бөлінісіп, 2000 жылы ажырасты.

Саяси мансап

Сахагун 1988 жылдан бері Ұлттық іс-қимыл партиясының белсенді мүшесі. Ол Селая қаласының мэрі лауазымына үміткер болып, Гуанахуато штатындағы үкіметінің өкілі ретінде тағайындалған Висенте Фокспен кездесті. Сахагун оның сәтті президенттік науқаны кезінде және президенттігінің алғашқы жылында баспасөз хатшысы болып жұмыс істеді. Сахагун 2001 жылы Фоксқа үйленді. 2001 жылдың қыркүйегінде Сахагун Vamos México (Мексикаға қадам басайық) қорын құрды, ол елдегі маргиналданған адамдарға және Мәсіх легионы сияқты басқа да ұйымдарға көмектесу үшін қаражат бөледі. Vamos México қоры Чапультепек сарайында өткен Элтон Джонның концертімен ашылды, бұл ұлттық ескерткішті жеке шара үшін пайдаланғаны үшін сынға ұшырады. The Financial Times газеті жүргізген тергеуден кейін, қордың қайырымдалыққа бөлген қаражатының жартысынан да азы қайырымдылық мақсатына жұмсалғаны анықталды, содан кейін ол ұлттық және халықаралық деңгейде назарға алынды. The Financial Times басылымы президенттік аппаратқа, ресурстарға және кеңсе кеңістігіне қол жеткізілгеніне қарамастан, қордың ресурстарын басқарудағы ашықтықтың болмауы, қайырымдалықтарының көзі және жоғары операциялық шығындары сынға алынды. Мексиканың федералдық аудиторы ұлттық лотерея мен президент әкімшілігінің мемлекеттік қаражатты заңсыз түрде қорға бағыттап берген-бермегенін тексеруді де бастады. Лотереяның сол кездегі директоры Лаура Вальдес – Vamos México қорының басқарма мүшесінің қарындасы. Жауап ретінде Vamos México мексикалық газеттерде шығыстарын көрсеткен толық беттік жарнамалар жариялады, олардың сомасы 103,26 пайызды құрады. Халық арасында танымал болғанына қарамастан, Сахагун заң шығарушылар мен БАҚ тарапынан бірінші ханым лауазымын президенттікке үміткер болу үшін пайдаланғаны үшін сынға ұшырады. Сондай-ақ, оның 38 қызметкерден тұратын мемлекеттік қаржымен қамтылған штаты, оның ішіндегі 11 қызметкердің жалпы жалақысы жылына 782 000 долларды құрады. Президенттікке деген ықыласын мойындағанына қарамастан, Сахагун 2004 жылы президенттікке үміткер болмайтынын және күйеуімен бірге шаруашылығына зейнетке шығатынын мәлімдеді, бірақ "Мексика әйелдің басқаруына дайын" деп қосты.

Процесо мен Ольга Ворнатпен қақтығыс

2003 жылы аргентиналық журналист Ольга Ворнат Марта Сахагун де Фокс туралы "La Jefa: Vida pública y privada de Marta Sahagún de Fox" ("Басты: Марта Сахагун де Фокстың қоғамдық және жеке өмірі") атты кітабын жариялады. Федералды депутат Рикардо Шеффилд Падилья федералды үкіметтен Ворнат көтерген сыбайлас жемқорлық туралы айыптауларды тексеруді сұрады. 2005 жылы Ворнат Сахагун мен оның ұлдары туралы екінші кітап – Crónicas Malditas ("Күрсінген жылнамалар") жариялады, онда олардың зор табысының көздері зерттелді. Мексиканың Proceso журналы да сол жылы Сахагунның алғашқы некесінің тарауы туралы мақала жариялады (оның сол кездегі күйеуіне қатысты үй ішілік зорлық-зомбылық туралы мәлімдемелер де бар) және Сахагунның ұлдарының "күмәнді" бизнесі туралы. 2005 жылдың 3 мамырында Марта Сахагун Ворнат пен Proceso-ға қарсы "әдепсіздік" және жеке өміріне қол сұғу үшін Tribunal Superior de Justicia del Distrito Federal (Федералды округтің Жоғарғы соты) алдында азаматтық іс қозғады. Сахагунның ұлы Мануэль Бибриска Сахагун Ворнатқа қарсы жеке сот ісі қозғады, өйткені оның кітаптары жарық көргеннен бері ол өлім туралы угрозалар алған және федералды судья оны үй қамауына алған. 2005 жылдың 27 қарашасында Proceso "Amistades Peligrosas" ("Қауіпті достастықтар") атты мақала жариялады, онда есірткі саудагерлерінің танымал адвокаты Ракуэнель Вильянуэва 2003 жылы өзінің клиенті Хайме Вальдес Мартинеспен Фернандо Брибиеска Сахагунды кездестіргенін айтты. Бас прокуратура Вальдезді есірткі картелінің басшысы Хоакин "Эль Чапо" Гусманның өкілі деп санайды.

Брибиеска ұлдары

Сахагун мен оның ұлдары өзінің ықпалын өздерінің бизнес мүдделерін ілгерілету үшін пайдаланды деген айыптамаға бірнеше рет ұшырады. Журналист Ольга Ворнаттың жариялаған мәліметтерінің нәтижесінде Мексиканың депутаттар палатасы Сахагунның ұлдарының қызметіне қатысты тергеу бастады. 2006 жылдың ортасында депутаттар палатасының комиссиясы, төрағасы депутат Хесус Гонсалес Шмал болған, Сахагунның балаларының істерінде бірнеше күмәнді мәмілелерді растайтын дәлелдер тапты және Бас прокуратураға шағымдану туралы шешім қабылдады. Сахагун бұл хабарды естіген соң Лос-Пинос резиденциясында баспасөз мәслихатын өткізіп, комиссияны және Гонсалес Шмалды қатаң сынады, бұл жала жаңсақ әрі оған қарсы жарнамалық трюк екенін мәлімдеді. Мексикалық журналист Анабель Эрнандес өзінің "Fin de fiesta en Los Pinos" (2006) және "Narcoland" (2012) кітаптарында Сахагун мен оның ұлдарының ықпалды саудасы және олардың есірткі картельдерімен байланысын зерттеу арқылы Сахагун мен оның ұлдарына сынды күшейтті. Мануэль мен Хорхе Брибиеска Сахагунның "Oceanografia" компаниясы атынан мемлекеттік "Pemex" компаниясымен миллиондаған долларлық келісімшарттар жасасуға белсенді қатысқандығы хабарланды, ал бұл мұнай қызметтерін ұсынатын компания кейіннен "Citigroup" және "Banamex" банктерін кем дегенде 400 миллион долларға алдады деген айып тағылды. 2012 жылы АҚШ Федералдық тергеу бюросы Мануэль Брибиескаға "Oceanografia" ісіне қатысты алаяқтық қылмысы бойынша қамау ордерін шығарды.