Кореяның Ханласан жанартауы

Кіріспе

Оңтүстік Кореядағы Джеджу аралындағы жанартау Халасан (hangul=한라산) – Оңтүстік Кореядағы Джеджу аралында орналасқан қалқанды жанартау. Оның шыңы – 1950 метр, бұл елдің ең биік нүктесі. Таудың айналасындағы аймақ – Халласан ұлттық паркі деп аталатын ұлттық парк. Халласанды әдетте Оңтүстік Кореяның үш негізгі тауының бірі деп санайды, Жирисан мен Сеораксанмен бірге. Халласан табиғи қорығы 1966 жылдың 12 қазанында Оңтүстік Кореяның табиғи ескерткіші ретінде 182 нөмірмен тіркелді.

Аттар

Таудың ағылшын тіліндегі басқа атаулары Ханла тауы мен Халла тауы, ал ескі ағылшын тіліндегі дереккөздер тау шыңын Окленд тауы деп атайды. Халласан хангул тілінде ханрасан (한라산) сияқты жазылады, бірақ оны әлі де Халласан деп айтады. Бұрын Халласан корей тілінде көптеген басқа атаулармен белгілі болған, олардың ішінде Буак (부악/釜岳), Вонсан (원산/圓山), Джинсан (진산/鎭山), Сеонсан (선산/仙山), Думуак (두무악/頭無岳), Бурасан (부라산/浮羅山), Йонгжусан (영주산/瀛州山) және Хёолмангон (혈망봉/穴望峯).

Халасан

Халласан – Джеджу аралының көп бөлігін құрайтын алып қалқан тәрізді жанартау және көбінесе аралдың өзін көрсетеді. Кореялықтардың дәстүрлі жергілікті айтуынша: "Джеджу аралы – Халласан, ал Халласан – Джеджу". Шынында да, тау аралдың кез келген жерінен көрінеді, бірақ оның шыңы көбінесе бұлттармен жабылады. Халласан топырағының құрамында негізінен вулкандық күл, вулкандық құм және лапилли кездеседі. Топырақтағы органикалық заттардың мөлшері Оңтүстік Кореядағы басқа топырақтардан жоғары, сондай-ақ су өткізгіштігі де жақсырақ, бірақ топырағы салыстырмалы түрде құнарсыз. Вулканикалық арал Плиоцен дәуірінен бастап континенттік шельфте қалыптасқан, ол бұл аймақта теңіз деңгейінен шамамен 100 м (300 фут) төмен жатыр. Базальт және трахит лавасының атылуы аралды теңіз деңгейінен жоғары көтеріп, қазір диаметрінен биік үлкен жанартау кратеріне жетті. Жанартаудың беткейінде 360-қа жуық паразиттік конус, яки джеджу тілінде орем (오름) орналасқан. Олардың көпшілігі – шлак конустары мен күл конустары, бірақ жағалау мен жағалау сыртында су астындағы фреатикалық атылулар нәтижесінде пайда болған лавалық күмбездер мен шамамен 20 туф сақинасы да бар. Соңғы атылулар шамамен 5000 жыл бұрын болған, бұл жанартауды белсенді классификациясына жатқызады, яғни ол соңғы 10 000 жылда атылған. Бірақ, жанартаудың белсенді екендігіне барлығы келіспейді, себебі оны жақсырақ түсіну үшін қосымша бақылаулар мен зерттеулер қажет. Көлдің атына аңыз бойынша, ақ еліктермен ойнау үшін көктен түскен керемет адамдардың есімдері берілген. Маусымға байланысты көлдің айналымы шамамен 20 метрге жетеді, ал тереңдігі 20 метрге дейін барады. Баенгнокдамның шығыс және батыс қабырғаларын құрайтын тау жыныстары әртүрлі. Шығыс қабырғасы 2-5 метр қалыңдықтағы базальт лавасымен жабылған. Төменгі бөлігінде Тамра қабатының жоғары концентрациялы ағынды шөгінді қабаты бар. Батыс қабырғасы трахит лава күмбезінен тұрады. Лава атылуынан пайда болған жанартау қабырғасы лавадан құралған болуы керек, осыған қатысты талдаулар жасалған. Алайда, шығыс қабырғасы кластикалық шөгінділерден тұрады, сондықтан бұл лава атылуынан пайда болған кратер емес, шұңқыр кратері. Яғни, Баенгнокдам трахитін құрайтын трахит магмасы күмбезде көтеріліп, оның үстінде лава күмбезін қалыптастырған. Баенгнокдамның Тамра формациясының еңісі мен бағытын тікелей Баенгнокдамда өлшеу мүмкін емес, бірақ Солтүстік Баенгнокдамның төменгі жағындағы аңғардың жанында тегіс бағыты N10W және тегіс еңісі 30NE, теңіз деңгейінен 1580 метр биіктікте өлшенген.

Hallasan is a massive shield volcano which forms the bulk of Jeju Island and is often taken as representing the island itself. There is a Korean traditional local saying that "Jeju Island is Hallasan, and Hallasan is Jeju." The mountain can indeed be seen from all places on the island, but its peak is often covered in clouds. The soil of Hallasan is mostly made out of volcanic ash, volcanic sand, and lapilli. The organic contents of the soil are higher than any other soil in South Korea, and drainage is also better than any other place in South Korea, but its soil is relatively infertile. The volcanic island was constructed, starting in the Pliocene epoch, on the continental shelf, which is about 100 m (300 ft) below sea level in the area. Eruptions of basalt and trachyte lava built the island above sea level, and it now reaches a height of A large volcanic crater over in diameter tops the volcano. About 360 parasitic cones, or oreum (오름) in the Jeju language, are found on the volcano's flanks. Most of them are cinder cones and scoria cones, but there are also some lava domes and about 20 tuff rings near the coast and offshore, which were formed by underwater phreatic eruptions. The most recent eruptions are estimated to be about 5,000 years ago, which puts the volcano into the active classification, meaning it has erupted in the last 10,000 years. The designation as active is not agreed to by all, as more monitoring and study are needed to better understand the volcano. There is a legend attributing the name of the lake to otherworldly men who descend from heaven to play with white deer. Depending on the season, the circumference of the lake is up to with a depth up to about
The configurative rocks of the eastern and western walls of Baengnokdam are different. The eastern wall is covered with basalt lava 2–5 m thick at its top. In the lower part, there is a high concentration stream sediment layer of the Tamra layer. The western wall is made of the trachyte lava dome. The volcanic wall formed by the eruption of the lava should be composed of lava, analysis. However, the eastern wall is composed of the clastic sedimentary sediments, so it is not a crater by lava eruption but a pit crater. Namely, the trachyte magma, which formed the Baengnokdam trachyte, was elevated on the dome, and the trachyte magma formed lava dome at its top. The inclination and direction of the Tamra Formation of Baengnokdam cannot be measured directly at Baengnokdam, but it is N10W of slope and 30NE of slope measured near the valley below North Baengnokdam, 1,580 m above sea level.

Максималды температураның Халласан бойынша үрдісі

Жежу аралындағы ең жоғары температураның тенденциясын түсіну үшін, желдің әлсіз болған кезінде ең жоғары температура тіркелген аймақ зерттеліп, талданды. Таңертең, инверсия қабаты қалыптасқанда және жел әлсіз болғанда, төменгі қабаттың жылы ауасы жоғары және төменгі қабаттар арасындағы ауа ағыны тоқтатылғанда көтеріліп, теңіз бризімен жоғары қабатқа жетіп, орта таулы аймақта температураның өсуіне ықпал етеді. Осылайша, Жежу аралы Корея түбегінен ерте заманнан бері оқшауланғандықтан, мұндағы сүтқоректілердің таралуы түрлер мен саны жағынан өте кедей. Соңғы жылдары кеміргіштерге және зиянкестерге қарсы қолданылатын препараттардың, сондай-ақ еңсерсіз балық аулаудың салдарынан олардың саны азайды. Халласан тауында мысық, жабайы түлкі және газельдер қоныстанған. Мысықтар мен жабайы түлкілердің саны азайып барады. Жолбарыс, қабан және тайвандық елік бұрыннан жойылып кеткен. Халласанның ең ірі сүтқоректісі – елік, бір кезде жойылу қаупінде болған. Бірақ қазір қорғау шаралары мен арал тұрғындарының күш-жігерінің арқасында оның саны артып келеді.

Екібарлы және бауырымен жорғалаушылар

Джеджу аралындағы қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың көп бөлігі – жергілікті жануарлар, бірақ Жапония мен Қытайдан келген шабуылшыл түрлер де кездеседі. Халла тауы, жақсы дамыған шабындықтар мен батпақты жерлерінің болуы және мол азық-түлігінің арқасында, қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушыларға тығыну үшін өте қолайлы орын.

Құстар

Чеджу аралында 364 түр құс бар, оның ішінде 91 түрі көшпенді құстар, 100 түрі – қысқы құстар, 42 түрі – тұрақты құстар және 43 түрі – шатасқан құстар. Чеджу аралындағы құстардың ішінде, көшіп-қонушы құстар мен жағалау аймақтарында мекендейтін түрлерді есептемегенде, 160 түрі негізінен Халла тауында қоныстанады. 19 түрі табиғи ескерткіш ретінде белгіленген.

Ғибадатхана

Тауда Гванэумса (관음사 /觀音寺) орналасқан, бұл аралдағы ең көне буддалық храм. Храм алғаш рет Горё династиясы (1046–1083) тұсында, Мунжонг (문종) патшаның кезінде салынған. Кореядағы көптеген храмдар сияқты, Гванэумса да 1702 жылы қиратылып, 200 жылға жабылды. Храм 1908 жылы қайта салынды. Ол Джеджу аралында буддизмді қайта таратуда. Храмның сыртында 1948-1950 жылдар аралығында болған Джеджу көтерілісінің құрбандарын еске алуға арналған мемориалдық орын бар. Бұл аралдағы ең танымал орындардың бірі. Тау – Будданың реликвияларын сақтайтын пагода, Джонджаамджинің де орналасқан жері.

Жолдар

Халласанда бес жаяу жүру жолы бар. Гванэумса жолы (관음사 탐방로/觀音寺探訪路) 8,7 км
Эоримок жолы (어리목 탐방로/어리목 探訪路) 4,7 км
Сеонпанак жолы (성판악 탐방로/城板岳探訪路) 9,6 км
Еонгсил жолы (영실 탐방로/靈室探訪路) 3,7 км
Доннаэко жолы (돈내코 탐방로/돈내코探訪路) 9,1 км

Доннаэко жолы он бес жылдық үзілістен кейін 2009 жылдың 4 желтоқсанында көпшілікке қайта ашылды. Тек Гванэумса және Сеонпанак жолдары ғана шыңға дейін жетеді. Доннаэко, Эоримок және Еонгсил бағыттары тек Витсе Ореумға (윗세오름) дейін созылады, себебі 1994 жылдан бері шыңға апаратын жолдың қалған бөлігі өсімдік жамылғысын қалпына келтіру және қорғау мақсатында жабық.

Гванэумса жолы

Гванэумса жолына көлікпен бару үшін 1117 нөміріндегі жолды пайдалану керек, ол Джеджу Арадонг тауы мен Тамра білім беру орталығы және Чон Вангсаны байланыстырады. Жежу қалалық әкімшілігінен Гванэумса ақпараттық орталығына дейін шамамен 25 минут, ал Сеогвипо қалалық әкімшілігінен 50 минут уақыт кетеді. Қоғамдық көлікпен баруды жоспарласаңыз, Жежу қалалық 475 нөміріндегі автобусқа мініңіз. Бұл автобус қала ішіне кірмейді, сондықтан жолаушылар Жеджу университетінің кіреберісінде түсіп, басқа автобусқа отыруы керек. Бұрын ол тек демалыс және мереке күндері ғана жұмыс істеген, бірақ 2017 жылғы автобус маршруттарының қайта ұйымдастырылуынан кейін апта ішінде де пайдалануға болады. Егер сіз Жежу қаласына немесе Сеогвипо қаласына автобуспен баруыңыз керек болса, ең жақын аялдама 5.16 жолындағы Жежу медициналық орталығы. Жайау жүруге шамамен 40-50 минут уақыт кетеді. Бұл автобус сағат 20:20-ға дейін жүреді.

Еоримок жолы

Еоримок жолына көлікпен бару үшін 1139 (немесе 1100) нөміріндегі тас жолды пайдалану керек, ол Джеджу қаласы мен Сеогвипо қаласының Чжунмундон аймағын байланыстырады. Джеджу қаласы әкімшілігінен шамамен 35 минут, ал Чжунмундоннан шамамен 50 минут жол алады. Егер қоғамдық көлікпен баруды қаласаңыз, 240-шы автобусқа отырыңыз. (Автобустар шамамен 1 сағат сайын кетеді.)

Сеонгпанак жолы

Сеонгпанак жолына көлікпен бару үшін 1131 (немесе 516) нөміріндегі, Джеджу және Сеогвипо қалаларын байланыстыратын жолды пайдалану керек. Джеджу қалалық әкімшілігінен Сеонгпанак ақпараттық орталығына дейін шамамен 30 минут, ал Сеогвипо қалалық әкімшілігінен – 40 минут уақыт кетеді. Егер қоғамдық көлікті пайдаланғыңыз келсе, 516-шы жолда жүретін 181, 182, 281 нөмірлі автобустарға отырыңыз. Бұл автобустар 10-15 минут сайын келеді, сондықтан бұл бағыт ең ыңғайлы болып табылады.

Еңсіл жолы

Енгсил жолы 1100 тас жол арқылы Гванэумса жолымен қосылған. Бұл көлік туралы ақпаратты өте ұқсас жасайды. Шындығында, қоғамдық көлікпен бару жолы да бірдей. Бірақ, бұл екі жолға дейін көлікпен 30 минуттық қашықтық болғандықтан, келу мен кету уақыты едәуір өзгеше. Жеджу қалалық әкімшілігінен Йонгсил ақпараттық орталығына дейін шамамен 50 минут кетеді. Жунгмуннан Йонгсил ақпараттық орталығына дейін шамамен 30 минут кетеді.

Доннаэко жолы

Доннаэко жолына көлікпен бару үшін 1115 нөміріндегі жолды пайдалану керек. Бұл жол Жежу қаласын Араун тау өзенімен, Тамара білім беру орталығымен және Чунвангса ғибадатханасымен жалғастырады. Жежу қалалық әкімшілігінен Доннаэко ақпараттық орталығына дейін шамамен 60 минут, ал Сеогвипо қалалық әкімшілігінен 25 минут уақыт кетеді. Егер қоғамдық көлікпен баруды қаласаңыз, Сеогвипо қалалық 610-1 автобусына мініңіз. Бұл автобус қайғылы галереяға (충혼묘지, кіреберіс екені) күніне тек 6 рет қана қатынайды. Галереядан жаяу жүруге шамамен 40-50 минут уақыт керек.