Кіріспе
Нью-Йорк қаласындағы биомедициналық зерттеу университеті, АҚШ
Рокфеллер университеті – Нью-Йорк қаласындағы жеке биомедициналық зерттеу және тек жоғары білім беретін университет. Ол негізінен биология және медицина ғылымдарына бағытталған, докторлық және докторантурадан кейінгі білім беруді ұсынады. Бұл университет "Зерттеуге арналған ерекше оқу орны" деп жіктеледі. Рокфеллер – АҚШ-тағы ең көне биомедициналық зерттеу институты. 2018 жылы факультет құрамында 82 тұрақты және тұрақты лауазымдағы қызметкер болды, оның ішінде 37 Ұлттық ғылым академиясының мүшесі, 17 Ұлттық медицина академиясының мүшесі, жеті Ласкер сыйлығының иегері және бес Нобель сыйлығының лауреаты бар еді. 2022 жылғы наурыз айына дейін барлығы 26 Нобель сыйлығының лауреаты Рокфеллер университетімен байланысты болған. Университет Манхэттеннің Солтүстік-Шығыс бөлігінде, Йорк даңғылында 63-ші және 68-ші көшелер арасында орналасқан. Ричард П. Лифтон 2016 жылдың 1 қыркүйегінде университеттің он бірінші президенті болды. Рокфеллер университетінің баспасы "Journal of Experimental Medicine", "Journal of Cell Biology" және "The Journal of General Physiology" журналдарын шығарады.
Тарих
Рокфеллер университеті 1901 жылғы маусым айында Джон Д. Рокфеллердің құрылысымен, 1889 жылы Чикаго университетіне негіз салған, кеңесшісі Фредерик Т. Гейтстің кеңесі және 1901 жылғы наурыз айында оның ұлы Джон Д. Рокфеллер кішісінің қатысуымен Медициналық зерттеулер жөніндегі Рокфеллер институты ретінде құрылды. Америка ғылымы мен медицинасының беделін зор дәрежеде көтеріп, Францияның Пастер институты (1888 ж.) және Германияның Роберт Кох институты (1891 ж.) сияқты Американың алғашқы биомедициналық институты болды. Зертханалардың алғашқы директоры Саймон Флекснер болды, ол институттың зерттеу мүмкіндіктерін дамытуға жетекшілік етті, оның қызметкерлері негізгі зерттеулер мен медицина саласында маңызды жаңалықтар ашты. Джонс Хопкинс университетінің студенті кезінде Флекснер институттың алғашқы ғылыми директоры Уильям Х. Уэлчтің басшылығымен оқыды, ол Хопкинс медицина мектебінің алғашқы деканы және Америка медицинасының деканы ретінде танымал болды. 1953 жылы оның орнын Детлев Бронк басты, ол Рокфеллер институтын 1954 жылдан бастап докторлық диссертацияны қорғайтын университетке айналдырды. Рокфеллер ауруханасының алғашқы директоры Руфус Коул 1937 жылы зейнетке шықты, ал оның орнын Томас Милтон Риверс иеленді. Рокфеллер институтының вирусология зертханасының директоры ретінде ол вирусологияны бактериологиядан тәуелсіз, жекелеген ғылым саласы ретінде қалыптастырды. 1940 жылдары институт "медициналық догманы күйрететін ғылыми топты" қабылдады және "гендер ДНҚ-дан тұратынын алғаш рет дәлелдеді".
Рокфеллер отбасы
Рокфеллер аға Рокфеллер кішісінің ынтасымен, институтқа деген құлшынысы болғандықтан университетке бір рет қана келді. Дэвид Рокфеллер 1940 жылы сенімгерлер кеңесіне мүше болып кірді, 1950 жылдан 1975 жылға дейін кеңестің төрағасы болды, 1975 жылдан 1995 жылға дейін кеңестің атқару комитетін басқарды, құрметті төраға және өмір бойына сенімгер атанды, сонымен қатар өмірінің соңына дейін қайырымдылықпен айналысып тұрды.
Жоғары оқу орындарының бағдарламалары
Рокфеллер университеті 1955 жылы алғашқы аспиранттарын қабылдады. Бүгінде университетте шамамен 255 аспирант оқиды, олар биомедициналық ғылымдар, химия және биофизика салалары бойынша докторлық дипломдарға үміткер. Университеттің иерархиялық кафедралық құрылымға емес, зертханаларға негізделген ұйымдастырылу принципі аспирантура бағдарламасына да қатысты, онда зертханалық зерттеулер басты назарда болады және студенттер курстардың кез келген комбинациясын таңдау арқылы дипломдық талаптарды орындай алады.
Қазіргі заманғы зерттеулер
Рокфеллер ғылыми-зерттеу әсерінің халықаралық рейтингісі – CWTS Leiden Ranking-інде жоғары көрсеткіштерге ие. Рокфеллер факультеті биомедициналық ғылымдар саласындағы маңызды жаңалықтарға үлес қосты. Майкл У. Янг 1984 жылы ұйқы-ояну циклін реттейтін гендерді анықтаған ғалымдардың бірі болды. 1994 жылы Джеффри М. Фридманның зертханасы аштық пен салмаққа әсер ететін лептин генін ашты. Чарльз Дэвид Аллис 1996 жылы гистондарды модификациялайтын алғашқы ферментті анықтауға көмектесті, осылайша ДНК-ның құрылымдық материалы гендік реттеуде маңызды рөл атқаратынын көрсетті. 1998 жылы Родерик Маккиннонның зертханасы калий каналының құрылымын және оның жұмыс ілу механизмін анықтады, соның нәтижесінде электр сигналдары жасуша мембраналары арқылы қалай жүзеге асатыны түсіндірілді. Тития де Ланге 1999 жылы теломерлердің хромосома ұштарын қалай қорғайтынын анықтаған топқа қатысты, бұл геномдық тұрақсыздықтың қатерлі ісіктердегі рөлін анықтауға көмектесті. Роберт Б. Дарнелл 2001 жылы зиякерлік қабілетінің бұзылуының екінші себебі болып табылатын Х-синдромының молекулалық негізін анықтаған зерттеуге жетекшілік етті. Винсент А. Фишетти 2002 жылы көкжауы бактериясын жоя алатын тиімді затты жасаған топтың құрамында болды. Чарльз М. Райс 2005 жылы адам жасушаларының зертханалық жағдайында гепатит С вирусының жұқпалы түрін жасауға көмектесті, бұл гепатит С-ке қарсы үш жаңа дәрі класының пайда болуына әкелді. Элейн Фукс 2011 жылы жалаңаш клеткалы карциноманы бастай алатын стемдік жасушаларды анықтауға көмектесті, сондай-ақ қатерлі ісікті дамытатын сигналдық жолдарды сипаттады. 2013 жылы Лесли Б. Восшаллдың зертханасы масаларда адамдарға тартылуына және жәндіктерге қарсы DEET репеллентіне сезімтал болуына жауапты генді анықтады. 2016 жылы Али Бриванлудың зертханасы эмбриондарды аналық жатырдан тыс 13 күнге дейін өсіру әдісін жасады, бұл ғалымдарға адам дамуының ең алғашқы кезеңдерін зерттеуге мүмкіндік берді. 2020 жылы көптеген Рокфеллер ғалымдары COVID-19 пандемиясына байланысты зерттеулерінің бағытын өзгертті. Мишель С. Нуссенцвейг COVID-19-дан жақсы жазылған адамдардан антиденелерді бөліп алып, клондау әдісін жасады, бұл аурудың ауыр түрлерін болдырмау үшін емдеуді әзірлеуге көмектесті. Жан Лоран Касанова COVID-19-дың күтпеген ауыр жағдайларына себеп болатын генетикалық мутацияларды анықтады.
Кампус және студенттік өмір
Құрылтайшылар залы Рокфеллер кампусындағы алғашқы ғимарат болды, ол 1903-1906 жылдар аралығында салынған. Онда елдің алғашқы маңызды биомедициналық зерттеу зертханасы орналасқан және 1974 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. 40 фут биіктігі және 90 фут диаметрі бар Каспари аудиториясы – 1957 жылы салынған дөңгелек геодезиялық күмбез, онда түрлі концерттік циклдар мен лекциялар өтеді. 2019 жылы FDR Drive үстінен, East River бойында салынған Stavros Niarchos Foundation–David Rockefeller River Campus аяқталуымен Рокфеллер кампусының ауданы екі акрға артты. Рокфеллер кампусында зерттеушілер мен басқа да университет қызметкерлері үшін балалар бағы бар. Аспиранттар кампуста қолдау көрсетілген тұрғын үймен қамтамасыз етіледі және жыл сайын стипендия алады. Студенттер шығаратын "Табиғи таңдау" басылымы ай сайын жарық көреді.
Әйелдерді ғылым мен ауызша қызметте қолдау
Рокфеллер университеті 1998 жылы ғылым саласындағы әйелдердің жеткіліксіз өкілдігін жою мақсатында «Ғылымдағы әйелдер» бағдарламасын құрды. Ол негізінен әйел-меценаттардың қаржыландыруымен іске асырылады. Бағдарламаға стипендиялар мен кәсіпкерлікке қолдау кіреді, бұл ғылыми жаңалықтарын коммерцияландыруға ниеттенген әйел зерттеушілердің санын арттыруға көмектеседі. 2004 жылы Рокфеллер университетінің профессоры Пол Грингард өзінің Нобель сыйлығының барлық сомасын биология саласындағы әйел ғалымға жыл сайын табыс етілетін Перл Мейстер Грингард сыйлығын іске қосу үшін сыйлады. Рокфеллер ғылым мен мәдениетті насихаттауға бағытталған түрлі шараларды ұйымдастырады: «Ата-аналар мен ғылым» бағдарламасы, K 12 сыныптарының оқушылары мен мұғалімдері үшін RockEDU ғылыми-ағарту жобасы, онда зертханалық тәжірибе мен кәсіби даму мүмкіндіктері қарастырылған, сондай-ақ ғылым туралы жазғандары үшін Льюис Томас сыйлығы жыл сайын беріледі. Бұдан өзге, Рокфеллер Пегги Рокфеллер концерттерін өткізеді, ал Корнелл университеті және Мемориалдық Слоан Кеттеринг қатерлі ісіктер орталығымен бірлесіп үш институттың ортақ түскі концерттер циклын ұйымдастырады. 2012 жылы Рокфеллер «Open House New York» (OHNY) апталығына қатыса бастады.
Жекелеген үлескерлер
Институттан шыққан белгілі тұлғалар: Алексис Каррель, Пейтон Роус, Хидео Ногучи, Томас Милтон Риверс, Ричард Шоп, Томас Фрэнсис кіші, Освальд Т. Эвери, Фредерик Гриффит, Колин МакЛеод, Маклин Маккарти, Ребекка Лансфилд, Венделл Мередит Стэнли, Рене Дубос, Эштон Картер және Корнелиус П. Роудс. Басқалары университетқа келмес бұрын танымал болды. 1958 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алған Джошуа Ледерберг 1978 жылдан 1990 жылға дейін университет президенті қызметін атқарды. 2001 жылы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алған Пол Нурс 2003 жылдан 2010 жылға дейін президент болды. (Нурстың қызметке кіріспей тұрып, 2002 жылдан Томас Сакмар президент міндетін атқарушы болды.) "Абциксимаб" препаратын ойлап тапқан Барри Коллер қазіргі уақытта медициналық істер жөніндегі вице-президент болып қызмет етеді. 2020 жылдың қазан айына дейін барлығы 38 Нобель сыйлығының иегері университетпен байланысты болды. 1970-ші жылдардың ортасында университет Саул Крипке сияқты гуманитарлық ғылымдардағы бірнеше көрнекті ғалымдарды тартты.
Дау
Реджинальд Арчибальд 1948 жылдан 1982 жылға дейін университетте эндокринолог болып жұмыс істеген. Ол университетте жұмыс істеген кезінде ондаған немесе жүздеген ұлдарды зәбірлеген, оның ішінде балалардың өсу проблемаларын зерттеу аясында оларды жыныстық тұрғыдан зорлаған және жалаңаш суреттерін түсірген деген айыптар бар. Рокфеллер университетінің басшылығы бұл шағымдардың дұрыстығын көп жылдар бойы білген, бірақ осы туралы халыққа хабарлаған жоқ. Университет және аурухана бірлескен мәлімдеме жасап, Арчибальдтың "науқастарды қараған кезде белгілі бір жөнсіз мінез-құлық жасағанын" және бұрынғы науқастардың "ауырсынуы мен қайғысына" "шынайы өкініш білдіретінін" растады. Нью-Йорк штаты "Балалар құрбандары заңы" деп аталатын заңды қабылдады, ол бұрынғы балалар құрбандарына азаматтық сотқа бір жыл ішінде талап ашуға мүмкіндік берді, соның арқасында олар университетке қарсы сот процесін бастай алады.