Кіріспе
Сан-Диегодағы ғылыми-зерттеу институты, АҚШ. Биологиялық зерттеулер жөніндегі Салк институты – Сан-Диего, Калифорния, АҚШ-тың Ла-Холла қауымдастығында орналасқан ғылыми-зерттеу институты. Тәуелсіз, коммерциялық емес институт 1960 жылы полиомиелит вакцинасын жасаған Джонас Салк құрды; негіздеуші кеңесшілердің арасында Джейкоб Броновски мен Фрэнсис Крик болды. Зерттеу орталықтарының құрылысы 1962 жылдың көктемінде басталды. Салк институты өмір ғылымдары саласындағы зерттеулердің нәтижелері мен сапасы тұрғысынан АҚШ-тың жетекші институттарының қатарында тұрақты түрде орын алады. 2004 жылы Times Higher Education Supplement журналы Салк институтын әлемдегі ең үздік биомедициналық зерттеу институты деп таныды, ал 2009 жылы ScienceWatch оны нейроғылым және мінез-құлық салаларында әлемдік деңгейде бірінші орынға қойды. 2020 жылдың қазан айына дейін Салк институтында 60 зерттеу тобында 850 зерттеуші жұмыс істейді және зерттеулері үш бағытта жүргізіледі: молекулалық биология және генетика; нейроғылым; және өсімдік биологиясы. Зерттеу тақырыптары: қартаю, қатерлі ісік, қант диабеті, туа біткен ақаулар, Альцгеймер ауруы, Паркинсон ауруы, ЖИТС және американдық қол тілінің нейробиологиясы. March of Dimes институтының бастапқы қаржыландыруын қамтамасыз етті және оны қолдауды жалғастыруда. Зерттеулер АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институттары және Калифорния штаты сияқты түрлі мемлекеттік көздермен, сондай-ақ Париж қаласындағы Ipsen, Говард Хьюз медициналық институты және Уэйт отбасы қоры сияқты жеке ұйымдармен қаржыландырылады. Бұдан өзге, ішкі басқарудағы Инновациялық гранттар бағдарламасы жоғары тәуекелді және жаңалыққа толы зерттеулерді ынталандырады. 2017 жылы Салк институтының қамқорлық кеңесі Боуз Аллен Гамильтонның бұрынғы президенті Дэниел К. Льюисті Басқарма төрағасы етіп сайлады. Институт Бруно Латур мен Стив Вулгардың 1979 жылғы «Лабораториялық өмір: ғылыми фактілердің құрылысы» атты кітабының негізі болды.
The Salk Institute for Biological Studies is a scientific research institute located in the La Jolla community of San Diego, California, U. S. The independent, non profit institute was founded in 1960 by Jonas Salk, the developer of the polio vaccine; among the founding consultants were Jacob Bronowski and Francis Crick. Construction of the research facilities began in spring of 1962. The Salk Institute consistently ranks among the top institutions in the US in terms of research output and quality in the life sciences. In 2004, the Times Higher Education Supplement ranked Salk as the world's top biomedicine research institute, and in 2009 it was ranked number one globally by ScienceWatch in the neuroscience and behavior areas. As of October 2020, the Salk Institute employs 850 researchers in 60 research groups and focuses its research in three areas: molecular biology and genetics; neurosciences; and plant biology. Research topics include aging, cancer, diabetes, birth defects, Alzheimer's disease, Parkinson's disease, AIDS, and the neurobiology of American Sign Language. The March of Dimes provided the initial funding and continues to support the institute. Research is funded by a variety of public sources, such as the US National Institutes of Health and the State of California; and private organizations such as Paris based Ipsen, the Howard Hughes Medical Institute and the Waitt Family Foundation. In addition, the internally administered Innovation Grants Program encourages cutting edge high risk research. In 2017 the Salk Institute Trustees elected former president of Booz Allen Hamilton, Daniel C. Lewis, as Board Chairman. The institute also served as the basis for Bruno Latour and Steve Woolgar's 1979 book Laboratory Life: The Construction of Scientific Facts.
Тарих
Солк және сәулетші Луис И. Кан 1960 жылғы наурыз айында Сан-Диего қаласына Торри Пайнс Месасындағы жерді сыйлық ретінде беру туралы өтініш жасады және 1960 жылғы маусымда өткен референдумнан кейін олардың өтініші қабылданды. Бүгінде March of Dimes деп белгілі Ұлттық балалар парализі қоры бастапқы қаржыландыруды жүзеге асырды. Құрылыс 1962 жылы басталды және 1963 жылы алғашқы зертханаға бірнеше зерттеушілер көшіп келді. 1990 жылдары Anshen & Allen компаниясы жобалаған, қосымша зертханалар мен ұйымдық-әкімшілік кеңселер орналасқан ғимараттар салынды. Джонас Салкқа арналған ескерткіш ретінде институттың кіреберісіндегі еденге алтынмен жазылған мына сөздер ойылып қойылған: «Үміт арманда, қиялда және армандарыңды шындыққа айналдыруға батыл болатындардың қайратында». Фрэнсис Крик Солк институтында Дж. В. Кикхефер атындағы ерекше зерттеу профессоры қызметін атқарды. Оның кейінгі зерттеулері теориялық нейробиологияға және адам санасын ғылыми тұрғыдан зерттеуді дамытуға бағытталған. Ол 2004 жылы қайтыс болғанға дейін Солк институтында осы лауазымда қызмет етті.
50 жылдығын мерекелеу
2010 жылдың 22-27 сәуір аралығында Салк институты құрылғанына 50 жыл толуын мерекелеу үшін суретші Дейл Чихулидің шыныдан жасалған мүсіндерін көрмеге қойды. Іс-шараны институттың қоршылар кеңесінің бұрынғы төрағасы Ирвин Джейкобс қаржыландырды.
Сәулет
Солк институты, Ла-Холла, Калифорния (1959–1965) үш кластерден тұратын кампус болуы жоспарланған: кездесулер мен конференциялар өткізілетін аймақтар, тұрғын үйлер және зертханалар. Бірақ тек су бағын қоршаған екі параллель блоктан құралған зертханалық кластер ғана салынды. Екі зертханалық блок Тынық мұхитының әсем көрінісін ашады, бұл көрініс көкжиекке созылатын жұқа, тік сызықты фонтанмен күшейтіледі. Кампустың жобасын Луис Кан жасаған. Солк әлемдегі ең талантты зерттеушілерді тарту үшін көркей кампус іздеген. Солк институтының бастапқы ғимараттары 1991 жылы тарихи маңызы бар орын деп жарияланды. 2006 жылы Калифорния тарихи ресурстар комиссиясы осы кешеннің АҚШ Ұлттық тарихи орындарының тізіміне енгізілуге лайық екенін анықтады. Бұл Канның "көз тартарлық, ең маңызды туындысы" саналады.
Дизайн
Джек МакАллистер, ФАИА, Кан кеңсесінің бас сәулетшісі және ғимарат дизайнына ықпал еткен тұлға. Ғимарат екі симметриялық қанаттан тұрады, олардың арасын травертинмен төселген орталық алаң бөліп тұрады, ал алаңнан мұхитқа қарай су ағысы ағып өтеді. Бастапқыда ғимараттар әртүрлі түсті бетон қоспаларынан тұрғызылған. Кешеннің жертөлесінде әртүрлі түсті су қабырғалары бар, себебі Кан қоспалармен тәжірибе жасаған. Ғимараттар ынтымақтастықты ынталандыру үшін жобаланған, сондықтан ешқандай қабатта зертханаларды бөлетін қабырғалар жоқ. Шатырдағы шамдар рельстер бойымен жылғалы, бұл Солк институтының ғылыми бірлестігінің және ашық философиясын көрсетеді. Екі жылдық жобалау жұмысынан соң, жоба бекітілгеннен және құрылыс мердігерлерімен келісімдерге қол жеткізілгеннен кейін, Кан мен Солк институты зертхана ғимараттарының санын төрт тардан екі кеңірекке дейін азайтуға және әр ғимараттағы қабаттар санын екіден үшке дейін көбейтуге келісті. Август Комендант құрылымды қайта жобалап, профессор Леслинің айтуынша, "ерекше" жылдамдықпен суреттердің жаңа жинағын жасады. Зертханалардың ішінде құбырлар мен желдеткіштер бетонды Vierendeel фермаларымен нығайтылған, олар кернеулі бағаналармен демеліп тұр. Сол кездегі билік бұл фермалардың жер сілкінісі кезінде төтеп бере алмайтынынан қорқып, сақтық танытты, бірақ Komendant конструкциялық шешімдердің арқасында болаттан екі есе артық икемділікке қол жеткізді. Сондай-ақ, Razavi Newman биоинформатика орталығы бар. Қазіргі мерзімді басылымдар, кітаптар мен компьютерлер орналасқан кітапхана Солтүстік ғимараттың батыс жағындағы 3-ші қабатта орналасқан. Конрад Т. Пребис атындағы зал және Қамқоршылар кеңесі институттің шығыс ғимараттарының жертөлесінде орналасқан.
Бетон
А. Перездің айтуынша, бетон ежелгі римдік бетон жасау технологиясының негізінде вулканилік күлден жасалған, нәтижесінде жылы, қызғылт түсті жарқырау пайда болады. Бұл "поззоландық" бетон қажетті конструкциялық талаптарға ғана сәйкес дірілдетілді, соның арқасында қабырға бетіне жеңіл текстура қолданылды. Сірәңде трансгендік ядро да орналасқан. Әр зертханалық блок бес зерттеу мұнарасын қамтиды, әр мұнарада төрт кеңсе бар, сот кіреберісіне жақын орналасқандардан басқа, онда тек екі кеңседен ғана бар. Диагональді қабырға зерттеулерді пайдаланатын отыз алты ғалымның әрқайсысына Тынық мұхитының көрінісін ұсынады, ал әрбір зерттеу бөлмесі текті ағаштан жасалған жақтаулары бар, ашылатын және бекітілген шыны панельдермен жабдықталған. Алғашқы жобаға тұрғын үйлер мен конференциялар залы да кірген, бірақ олар ешқашан салынбады.
Құрылымдық жүйе
Оның жобасына және "қызмет көрсетілетін және қызмет көрсететін кеңістіктер" философиясына сәйкес, сондай-ақ механикалық кеңістіктерге деген қажеттілік өте кең болғандықтан, Кан әрбір зертхананың үстіне жеке қызметтік қабаттар құруға шешім қабылдады. Бұл болашақта көрші кеңістіктерге кедересіз зертханаларды қайта жабдықтауды жеңілдету үшін жасалды. Сондай-ақ, ол әрбір зертханалық еденді ішкі тіреу бағаналарынан толығымен босатып, зертхана конфигурациясын оңайлатты. Коммендант осы құрылымды мүмкін ететін Vierendeel фермаларын жасады. Бұл алдын ала керілген бетон фермалары шамамен 19 метр (62 фут) ұзын, әрбір қабаттың толық енін жабады және әрбір қызметтік қабаттың төменгі жағынан жоғарғы жағына дейін созылады. Олар бетонға орнатылған болат кабельдермен тіреледі, олар аспалы көпірлерді қолдайтын кабельдерге ұқсас қисыққа ие. Фермалардың тіктөртбұрышты ашықтары ортасында 2 метр (6 фут), ал шеттерінде 1,5 метр (5 фут) биіктікте, қызметтік қабаттардағы құбырлар мен арналардың арасында техникалық қызметкерлердің оңай қозғалуына мүмкіндік береді. Фермалар тіреу бағаналарына тікелей вертикаль жүктеме түсіреді, оларға қатаң емес, бірақ орташа жер сілкінісі кезінде шағын қозғалыстарға мүмкіндік беретін сырғанамалы пластиналар мен тартылу кабельдері жүйесі арқылы бекітіледі.
Құрылыссыз аумақтар
Кездесу және конференция аймақтары мен тұрғын жайлар Кан тарапынан сәйкесінше Кездесу орны және Тұрғын үй деп ресми түрде белгіленді. Ол құрылыс қаржысы жетіспеуінен кейін жоба тоқтатылғаннан соң да осы кеңістіктердің суреттерін салуын жалғастырды. Канның Кездесу орны мен Тұрғын үйдің кампус жоспарының барлық бөлігі үшін маңыздылығын басалауы, британдық сәулетшілер Питер мен Элисон Смитсонның шамамен он жыл бұрын ұсынған Қалалық қайта идентификациялық желі тұжырымдамаларымен үндесті. Бұл тұжырымдамаларда ортақ қызметтер мен оларға арналған кеңістіктердің өзара байланысына басымдық берілді. Эстетикалық тұрғыдан алғанда, салынбаған аймақтар кубоидты және цилиндрлі формаларды біріктіріп, оларды зертханалар тобынан ерекшелендірді. Бастапқы жоспардың бір бөлігі болған U пішіндес жол салынды және бүгінгі күнге дейін сақталып қалды, бірақ Кездесу орны мен Тұрғын үйді орталық зертханалармен байланыстыруға тиіс болған ұштары бос немесе тұрақ ретінде пайдаланылуда.
Оқу бағдарламасы
Салк институты диплом беретін оқу орны болмаса да, көршілес UC San Diego университетімен бірлесіп аспирантура бағдарламасын жүргізеді, ал Салк институтының барлық профессорлары UC San Diego-дағы Биологиялық ғылымдар бөлімінде қосымша қызметкер болып тағайындалады. Бұған қоса, бірнеше оқытушылар нейроғылымдар аспирантурасы және жасушалық және молекулалық медицина сияқты басқа да бағдарламалармен байланыста болады. Студенттер PhD немесе MD/PhD дәрежесін алуға тырысады.
Нобель сыйлығының иегерлері
2024 жылға қарай институттың құрамында бір Нобель сыйлығының лауреаты бар: Элизабет Блэкберн. Солктың 11 Нобель сыйлығының лауреатының төртеуі 2016 жылға дейін қайтыс болды: Фрэнсис Крик, Роберт В. Холли, Ренато Дулбеко және Сидней Бреннер. Тағы бес ғалым, Солкта тәлім алған, кейіннен Нобель сыйлығын жеңіп алды.