Онондага тайпасы – Ирокез конфедерациясының бес негізгі тайпасының бірі. Тарихы, мәдениеті, "Отты сақтаушылар" рөлі туралы ақпарат. Ирокездер, Нью-Йорк.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этностық топ
Ethnic group
Онондага халқы (Onontaerrhonon, Онондага тілінде: Onoñda’gegá’’, "Төбелер халқы") – Солтүстік-шығыс орманды аймақтағы Хауденосауне (Ирокездер) конфедерациясының бес алғашқы ұлтының бірі. Олардың тарихи отаны қазіргі Онондага округі, Нью-Йорк штаты және Онтарио көлінің оңтүстігіне жақын жерлерді қамтиды. Орталықта орналасқандықтан, олар Бес Ұлтты қорғайтын бейнелі ұзын үйдің "Отты сақтаушылары" (тускарора тілінде Kayečisnakwe’nì·yu) саналады. Кейуга және Сенека олардың батысында, ал Онида және Мохок – шығысында орналасқан. Осы себепті, Ирокездер лигасы тарихи түрде Ирокездер үкіметінің астанасы Онондагада жиналатын болған, дәстүрлі басшылар да бүгін де солай етеді. Америка Құрама Штаттарында Онондага ұлтының мекені – Онондага резервациясы. Онондага халқы алты ұлттың аумағындағы Брантфорд, Онтарио қаласының жанында да тұрады. Бұл резерват бұрын Хауденосаунелердің аң аулау жері болған, бірақ Америка революциясының нәтижесінде Конфедерацияның көп бөлігі осы жерге көшірілді. Британдықтар Хауденосаунелердің отанының қауіпсіздігін уәделегенімен, 1783 жылғы Париж шарты бойынша бұл аумақ АҚШ-қа берілді.
The Onondaga people (Onontaerrhonon, Onondaga: Onoñda’gegá’’, "People of the Hills") are one of the five original nations of the Haudenosaunee (Iroquois) Confederacy in the Northeastern Woodlands. Their historical homelands are in and around present day Onondaga County, New York, south of Lake Ontario. Being centrally located, they are considered the "Keepers of the Fire" (Kayečisnakwe’nì·yu in Tuscarora) in the figurative longhouse that shelters the Five Nations. The Cayuga and Seneca have territory to their west and the Oneida and Mohawk to their east. For this reason, the League of the Iroquois historically met at the Iroquois government's capital at Onondaga, as the traditional chiefs do today. In the United States, the home of the Onondaga Nation is the Onondaga Reservation. Onondaga people also live near Brantford, Ontario on Six Nations territory. This reserve used to be Haudenosaunee hunting grounds, but much of the Confederacy relocated there as a result of the American Revolution. Although the British promised the security of Haudenosaunee homelands, the 1783 treaty of Paris ceded the territory over to the United States.
Тарих
Ауызша дәстүрге сәйкес, Ұлы Бейбітшіл Онондага және басқа тайпаларға Хауденосауне конфедерациясын құру үшін келді. Дәстүр бойынша, Сенека тайпасы Ұлы Бейбітшілдің үйретулеріне негізделген Хауденосаунеге қосылу мәселесін талқылап жатқанда, күн тұтылуы болған. 1142 жылы болған тұтылу, Сенека жеріндегі адамдарға көрінген болуы мүмкін. Бұл ауызша дәстүр археологиялық зерттеулермен расталған. Онондаганың қоныс орындарының радиокөміртекпен талдауы, 1200 жылға жуық ± 60 жылдық мерзімді, содан кейін жүздеген жылдар бойы дамуды көрсетті. Америка Тәуелсіздік соғысында Онондага бастапқыда ресми түрде бейтарап болды, бірақ жеке Онондага жауынгерлері американдық поселеністерге жасалған кем дегенде бір шабуылға қатысты. 1779 жылдың 20 сәуірінде американдықтар олардың басты ауылына шабуыл жасағаннан кейін, Онондага кейіннен Лиганың көпшілігімен бірігіп, британдықтармен одақтасып, американдық отарлаушыларға қарсы күресті. АҚШ тәуелсіздік алғаннан кейін, көптеген Онондагалар Жозеф Брантпен бірге Жоғарғы Канадаға көшіп, онда алты ұлттан тұратын жерлер алды. 1779 жылы Джордж Вашингтон "Салливан экспедициясы" деп аталатын операцияда Онондага халқын жоюға бұйрық берді, бұл бейтараптық туралы келісімді бұзып, Онондага халқына зор зиян келтірді. "Салливан экспедициясынан" кейін, 1780 жылдың қатал қысынан соң, Онондагаға қарсы зорлық-зомбылықпен жүргізілген науқандар аймағында, жер астынан әр 17 жыл сайын көбейіп шығатын үлкен жәндіктердің (цикадалар) көп саны кенеттен пайда болды. Бұл жәндіктердің көптеп келуі Салливан экспедициясынан және одан кейінгі қатал қыстан кейін азық-түлік тапшылығын бастан өткерген Онондага халқына азық-түлік көзі болды. Цикадалардың (әсіресе VII топ, сонымен қатар Онондага тобы деп те аталады) керемет пайда болуы, Онондага халқы үшін осындай ауыр, апатты оқиғадан кейін олардың аман қалуын қамтамасыз ету үшін Жаратушының араласуы ретінде есте сақталады. 1794 жылдың 11 қарашасында Онондага ұлты, басқа Хауденосауне ұлттарымен бірге, АҚШ-пен Канандайгуа шартына қол қойды, онда олардың отанына құқығы шартының II бабында АҚШ-пен мойындалды. 1816 жылы Нью-Йоркте 450 Онондага тұрды, олардың 210-ы Буффало Крик резервациясында тұрды.
According to oral tradition, the Great Peacemaker approached the Onondaga and other tribes to found the Haudenosaunee. The tradition tells that at the time the Seneca nation debated joining the Haudenosaunee based on the Great Peacemaker's teachings, a solar eclipse took place. The most likely eclipse to be recounted was in 1142AD, which was visible to the people in the land of the Seneca. This oral tradition is supported by archeological studies. Carbon dating of particular sites of Onondaga habitation shows dates starting close to 1200AD ± 60 years with growth for hundreds of years. In the American Revolutionary War, the Onondaga were at first officially neutral, although individual Onondaga warriors were involved in at least one raid on American settlements. After Americans attacked on their main village on April 20, 1779, the Onondaga later sided with the majority of the League and fought against the American colonists in alliance with the British. After the United States was accorded independence, many Onondaga followed Joseph Brant to Upper Canada, where they were given land by the Crown at Six Nations. In 1779, George Washington ordered the termination of the Onondaga people, in an operation known as "The Sullivan Expedition", breaking the neutrality agreement and devastating the Onondaga people. In the aftermath of the "Sullivan Expedition", following the brutal winter of 1780, there was a sudden appearance of a massive number of periodical cicadas (a large insect species which emerge from underground only once every seventeen years to breed) in the region of the violent campaigns targeting the Onondaga. The sudden arrival of such a large quantity of the insects provided a source of sustenance for the Onondaga people who were experiencing severe food insecurity following the Sullivan campaigns and the subsequent brutal winter. The seemingly miraculous arrival of the cicadas (specifically, Brood VII also known as the Onondaga brood) is commemorated by the Onondaga as though it were an intervention by the Creator to ensure their survival after such a traumatizing, catastrophic event. On November 11, 1794, the Onondaga Nation, along with the other Haudenosaunee nations, signed the Treaty of Canandaigua with the United States, in which their right to their homeland was acknowledged by the United States in article II of the treaty. In 1816, 450 Onondaga were living in New York, 210 of whom lived on Buffalo Creek Reservation.
Жер
2005 жылғы 11 наурызда Нью-Йорк штатының Онондага қаласындағы Онондага ұлты федералды сотқа жер құқығы жөніндегі іс тілдеді, Сиракуза қаласы төңірегіндегі 3000 шаршы мильден астам (7,770 км²) атамекендік жерге құқық тануды сұрады. Олар Онондага көліндегі және талап етілген аумақтағы басқа да ЭҚЖ Суперфонд объектілеріндегі қоршаған ортаны қалпына келтіру жұмыстарына көбірек әсер етуді үміттенеді. 2012 жылы Екінші апелляциялық округ соты Онондагалардың талабын қабылдамады, ал 2013 жылы Жоғарғы Сот апелляциялық шағымды қараудан бас тартты. 2022 жылғы 29 маусымда Онондага ұлтына 1023 акр жер қайтарылды.
On March 11, 2005, the Onondaga Nation in the town of Onondaga, New York, filed a land rights action in federal court, seeking acknowledgment of title to over 3000 square miles (7,770 km2) of ancestral lands centering in Syracuse, New York. They hoped to obtain increased influence over environmental restoration efforts at Onondaga Lake and other EPA Superfund sites in the claimed area. The Court of Appeals for the Second Circuit rejected the Onondagas' claim in 2012, and the Supreme Court in 2013 declined to hear an appeal. On June 29, 2022, 1,023 acres of land were returned to the Onondaga Nation.