Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік-шығыс орманды аймақтарының жергілікті халқы
Indigenous people of the Northeastern Woodlands
Тускарора (тускарора тілінде Skarù:ręˀ) – Канада мен АҚШ-тағы Солтүстік-шығыс орманды аймақтарының жергілікті халқы. Олар ирокез тілдік тобына жататын түпкі американдықтар мен алғашқы халықтар. Олардың қоныс жерлері Солтүстік Каролина және Вирджиниядағы ағылшын отаршылары тарапынан басып алынған. 1711-1713 жылдардағы ағылшын отаршыларына және олардың үндістандық одақтастарына қарсы Тускарора соғысынан кейін, аман қалған Тускароралардың көпшілігі Солтүстік Каролинадан шығып, 90 жыл бойы солтүстікке қарай Пенсильвания мен Нью-Йоркке көшіп кетті. Нью-Йорктегі Хауденосауне (Ирокездер) тілдік және мәдени байланыстарының арқасында олар олармен одақтасты. 1722 жылы Онейданың қолдауымен Тускарора Ирокездер конфедерациясының алтыншы тайпасы ретінде қабылданды. Америка революциясынан кейін, отаршылдармен одақтасқан Тускароралар өздерінің жеке резервацияларын алудан бұрын Онейдамен жер бөлісті. Бүгінде Нью-Йорк штатының Тускарора тайпасы федералдық деңгейде танылған тайпа болып табылады. Америка революциясында британдықтармен одақтасқан Тускароралар басқа Хауденосауне тайпаларымен бірге Онтариоға көшіп, Гранд Ривер Бірінші Ұлтының алты тайпасының құрамына кірді. Ұлттық үкіметтер тарапынан үкіметтер арасында танылған тайпалар тек Нью-Йорк және Онтариода ғана бар. 18 ғасырдың басында көші-қон аяқталғаннан кейін, Нью-Йорктегі Тускароралар Солтүстік Каролинада қалғандарды тайпаның мүшелері деп санамайтын болды. 20 ғасырдың соңынан бері Солтүстік Каролинада Тускарора тегін жататынын мәлімдеген адамдар өздерін тайпа ретінде таныстатын ұйымдар құрды.
The Tuscarora (in Tuscarora Skarù:ręˀ) are an Indigenous people of the Northeastern Woodlands in Canada and the United States. They are an Iroquoian Native American and First Nations people, based in New York and Ontario. Their lands were annexed by English colonists in North Carolina and Virginia. After the Tuscarora War of 1711 to 1713 against English colonists and their Indian allies, most surviving Tuscarora left North Carolina and migrated north to Pennsylvania and New York, over a 90 year period. They aligned with the Haudenosaunee (Iroquois) in New York, because of their ancestral linguistic and cultural connections. In 1722, sponsored by the Oneida, the Tuscarora were accepted as the sixth nation of the Iroquois Confederacy. After the American Revolution, those Tuscarora who allied with the colonists shared reservation land with the Oneida before gaining their own. Today, the Tuscarora Nation of New York is a federally recognized tribe. Those Tuscarora who allied with the British in the American Revolution resettled with other Haudenosaunee people to Ontario, where they are became part of the Six Nations of the Grand River First Nation. Only the tribes in New York and Ontario have been recognized on a government to government basis by the respective national governments. After the migration was completed in the early 18th century, the Tuscarora in New York no longer considered those remaining in North Carolina as members of the tribal nation. Since the late 20th century, some North Carolina individuals claiming Tuscarora ancestry formed organizations self identifying as tribes.
Атауы
Тускарора тайпасының өзіндік атауы, Skarù:ręˀ, "қендір жинаушылар" немесе "көйлек киген халық" деп аударылуы мүмкін.
The Tuscaroras' autonym, Skarù:ręˀ, may translate to "hemp gatherers" or "Shirt Wearing People".
Солтүстікке көшіру
1701 жылға қарай Нью-Йорк штатының ирокездердің бес тайпасы Солтүстік Каролинадағы тускарора тайпасының жеріне жетіп, олардың арасындағы барлық шекаралық аймақты номиналды түрде бақылады. Вирджиниядан тыс жерде тілдік жағынан туысқан тайпаны тапқаннан кейін, олар алыс туыстарын ирокездер конституциясында «Алтыншы тайпа» ретінде қабылдап, оларды солтүстікке қарай қауіпсіз жерге қоныстандыруға қуанышты болды. (Ирокездер бірнеше онжылдық бұрын Бобер соғыстары кезінде батыс Нью-Йорктен Оңтүстік Каролинаға қарсылас үндістердің тайпаларын қуған болатын, бұл тускароралар тұрған жерден алыс емес.) Шамамен 1713 жылдан бастап, соғыстан кейін тускароралардың тобы Солтүстік Каролинадан солтүстікке қарай көше бастады. Олар қазіргі Мартинсбург, Батыс Вирджинияда, әлі күнге дейін Тускарора сағасы деп аталатын жерде негізгі ауыл құрды. 1719–1721 жылдары тағы бір топ қазіргі Мэриленд штатында Монокаси өзенінің бойында, батыс Нью-Йорктегі онейда тайпасына қосылу жолында тоқтады. 1730 жылдан бастап ақ қоныс аударушылар қазіргі Мартинсбург аймағына ағыла бастағаннан кейін, тускароралар солтүстікке қарай Нью-Йорктің батысындағыларға қосылды. Басқа да тускарора топтары Нью-Йоркке жетуден бұрын Пенсильванияның Джуниата өзенінің аңғарында тұрды. Қазіргі Мартинсбург, Батыс Вирджиниядан батысқа қарай Беркли Спрингске дейінгі аймақта тускарора халқының есімімен аталған жолдар, сағалар және жерлер бар, соның ішінде Хеджесвиллдегі «Ормандар» деп аталатын құрылыс, онда көше атауларында тускарора халқының есімі бар. 1763 жылға қарай кейбір тускароралар ирокездерге көшіп бармағандығы туралы жазбалар бар, олар Panhandle-да қалып, шоуни басшысы Корнсталкпен бірге тұрып, шайқасты. Американың Тәуелсіздік соғысы кезінде Нью-Йорктегі тускарора және онейда тайпаларының бір бөлігі көтерілісші отаршылдармен одақтасты. Басқа төрт ирокез тайпасының жауынгерлерінің көпшілігі Ұлыбританияны қолдады, ал көптегендері Нью-Йорктегі шайқастарға қатысты. Олар мохок және Черри аңғарларының шекаралық елді мекендеріне шабуыл жасаған негізгі күш болды. Соғыстың соңында британдықтарды жақтаған тускароралар мохок басшысы Джозеф Брантқа, басқа да британдық одақтас тайпаларға және лоялистерге солтүстікке қарай Онтариоға, содан кейін британдықтар Жоғарғы Канада деп атады. Олар Канаданың Онтарио провинциясына айналған Гранд-Ривер тұңғыш ұлтының алты тайпасының қорығын құруға қатысты. 1803 жылы оңтүстік тускарораның соңғы тобы Нью-Йоркке көшіп, Ниагара округінде өз тайпасының резервациясына қосылды. Осыдан кейін Нью-Йорктегі тускароралар оңтүстік қалдықтарын өздерінің тайпасының бөлігі ретінде қарастырмады. Оңтүстік қалғандардың кейбір ұрпақтары өздерін тускарора деп тануды жалғастырды және кейбір топтарды ұйымдастырды. Ұрпақтар арасында олар көршілерімен үйленді, бірақ мәдени жағынан тускарора деп санайды. 1812 жылғы соғыс кезінде британдықтардың 1813 жылғы 19 желтоқсанда Нью-Йорктегі Льюистоунға шабуыл жасауы кезінде қаладан жоғары орналасқан жартастағы ауылда тұратын тускарора тобы шабуылшы күштерден қашып бара жатқан американдықтарды құтқару үшін шайқасты. Британдықтарға мохок және американдық торилер, мохок болып маскираланғандар қосылды. Америкалық отаршылар қашып кетіп, тек 30-ға 1 есеге азайған тускароралар ғана қала тұрғындарының қашып кетуіне мүмкіндік берген кешіктіру шараларын жүргізді. Тускароралар жауынгерлердің бір тобын жартастың бойында мүйіз шашуға жіберіп, үлкен күшті көрсетті, ал басқа бір топ өздерінің санын арттырып көрсету үшін соғыс айқайларымен төмен қарай шабуыл жасады. Британдықтар Льюистоунды, сондай-ақ, сол кезде қорғалмаған тускарора ауылын өртеп жіберді. Тускароралар Нью-Йорктегі жерлерін қорғау үшін күресті жалғастырды. ХХ ғасырдың ортасында Нью-Йорк қаласының комиссары Роберт Мозес тускарора Сачем кеңесімен келіссөздер жүргізу арқылы және 550 акр жерді сатып алу арқылы дау тудырды. Тускарора резервациясы Ниагара өзенінің бойындағы жаңа гидроэлектрлік жобаның су қоймасы үшін, Ниагара шарлауынан төмен. 1962 жылғы ақпанда электр энергиясын өндіру басталған кезде бұл әлемдегі ең ірі жоба болды. Бұл зауыт Ниагара аймағынан Нью-Йорк қаласына дейін орналасқан үйлерге арзан электр қуатын өндіруді жалғастыруда.
The Iroquois Five Nations of New York had penetrated as far as the Tuscarora homeland in North Carolina by 1701, and nominally controlled the entire frontier territory lying in between. Following their discovery of a linguistically related tribe living beyond Virginia, they were more than happy to accommodate their distant cousins within the Iroquois Constitution as the "Sixth Nation", and to resettle them in safer grounds to the north. (The Iroquois had driven tribes of rival Indians out of Western New York to South Carolina during the Beaver Wars several decades earlier, not far from where the Tuscarora resided.) Beginning about 1713 after the war, contingents of Tuscarora began leaving North Carolina for the north. They established a main village at present day Martinsburg, West Virginia, on what is still known as Tuscarora Creek. Another group stopped in 1719–1721 in present day Maryland along the Monocacy River, on the way to join the Oneida nation in western New York. After white settlers began to pour into what is now the Martinsburg area from around 1730, the Tuscarora continued northward to join those in western New York. Other Tuscarora bands sojourned in the Juniata River valley of Pennsylvania, before reaching New York. The present area from Martinsburg, West Virginia west to Berkeley Springs has roads, creeks, and land still named after the Tuscarora people, including a development in Hedgesville called "The Woods" where the street names contain reference to the Tuscarora people, and which contains a burial mound adopted by the West Virginia Division of Culture as an Archaeological Site in 1998. There is record circa 1763 that some Tuscarora had not migrated to the Iroquois, and remained in the Panhandle instead, stayed and fought under Shawnee Chief Cornstalk. During the American Revolutionary War, part of the Tuscarora and Oneida nations in New York allied with the rebel colonists. Most of the warriors of the other four Iroquois nations supported Great Britain, and many participated in battles throughout New York. They were the main forces that attacked frontier settlements of the central Mohawk and Cherry valleys. Late in the war, the pro British Tuscarora followed Chief Joseph Brant of the Mohawk, other British allied tribes, and Loyalists north to Ontario, then called Upper Canada by the British. They took part in establishing the reserve of the Six Nations of the Grand River First Nation in what became Ontario, Canada. In 1803 a final contingent of southern Tuscarora migrated to New York to join the reservation of their tribe in Niagara County. After that, the Tuscarora in New York no longer considered southern remnants as part of their nation. Some descendants of the southern remnants have continued to identify as Tuscarora and have organized some bands. Through the generations they had intermarried with neighbors but identify culturally as Tuscarora. During the War of 1812 in the British attack on Lewiston, New York on December 19, 1813, a band of Tuscarora living in a village on an escarpment just above the town fought to save Americans fleeing the invasion force. The British were accompanied by allied Mohawk and some American Tories disguised as Mohawk. The American militia fled, leaving only the Tuscarora—outnumbered 30 to one—to fight a delaying action that allowed some townspeople to escape. The Tuscarora sent a party of warriors to blow horns along the escarpment and suggest a larger force, while another party attacked downhill with war whoops, to give an exaggerated impression of their numbers. The British force burned Lewiston, as well as the Tuscarora village, then undefended. The Tuscarora have continued to struggle to protect their land in New York. In the mid 20th century, New York City commissioner Robert Moses generated controversy by negotiating with the Tuscarora Sachem council and purchasing 550 acres of the Tuscarora reservation for the reservoir of the new hydroelectric project along the Niagara River, downriver from Niagara Falls. (At the time of first power generation in February 1962, it was the largest project in the world.) The plant continues to generate cheap electricity for households located from the Niagara area to as far away as New York City.
Тіл
Скаруре, тускарора тілі, ирокея тілдерінің солтүстік тармағына жатады. Тіл білімі мамандары мен тарихшылар ирокея тілдерінде сөйлейтін мехеррин және ноттуэй тайпаларының тускарорадан қашан бөлінгенін анықтауға тырысты. Алғашқы байланысқа дейін (1650 жылға дейін) ағылшындар алгонкин тайпаларынан алынған мәліметтерге сүйене отырып, үш тайпаны бір халық деп есептеді, себебі алгонкин тілінде сөйлейтіндер оларды мангог деген атпен атады. Ағылшындар тускарора және басқа тайпалармен қарым-қатынас жасағаннан кейін, отаршылар олардың әрқайсысымен аударма жасау үшін бірдей аудармашыларды пайдаланғанын байқады, бұл олардың тілдерінің тығыз байланысты екенін көрсетеді. Нотуэй тілі 1900 жылдардың басында жойылғанмен, тіл білімі мамандары оның тускарора тіліне жақын болғанымен, ерекше екенін анықтады. Сонымен қатар, шарунхака (ноттуэй) тайпасы соңғы уақыттарда нотуэй тілін қайта жаңғырту жұмыстарын жүргізіп жатыр. Тарихи тұрғыдан алғанда, үш тайпа әрқашан дербес және тәуелсіз халықтар ретінде танылған.
Skarure, the Tuscarora language, is a member of the northern branch of the Iroquoian languages. Linguists and historians have both tried to determine when the Iroquoian speaking Meherrin and Nottoway tribes separated from the Tuscarora. Before initial contact (1650), the English, based on reports from Algonquian natives, thought the three tribes were one people, as the Algonquian speakers referred to them by the exonym Mangoag. Following encounter by the English with the Tuscarora and other tribes, the colonists noted they used the same interpreters to translate with each of the peoples, which meant their languages were closely related. Although the Nottoway language went extinct in the early 1900s, linguists have been able to determine that it was distinct, although closely related to Tuscarora. In addition, the Cheroenhaka (Nottoway) Tribe has been working to revitalize the Nottoway Language in recent times. In historic times, the three tribes always identified as distinct and independent peoples.
Оклахомадағы Тускарора ұрпақтары
Кейбір Тускарора ұрпақтары Оклахома штатында орналасқан Сенека-Кайуга ұлтының құрамына кіреді. Олар негізінен 19 ғасырдың басында Огайо штатында Нью-Йорктан көшірілген ирокез Сенека және Кайуга тайпаларына сіңірілген Тускарора топтарының ұрпақтары. Орта Батыста Огайода топ болып біріккен кезде олар Минго деп белгілі болды. Кейіннен Минголар Үндістерді қоныстандыру кезеңінде қазіргі Канзас штатындағы, ал соңында Оклахомадағы Үндістан аумағына күштеп көшірілді. 1937 жылы ұрпақтары қайта ұйымдастырылып, Оклахома штатының Сенека-Кайуга тайпасы ретінде федералдық деңгейде мойындалды. Бұл ұлт бұрынғы Үндістан аумағының солтүстік-шығыс бөлігін қамтиды.
Some Tuscarora descendants are part of the Seneca Cayuga Nation headquartered in Oklahoma. They are primarily descendants of Tuscarora groups absorbed in the early decades of the 19th century in Ohio by relocated Iroquois Seneca and Cayuga bands from New York. They became known as Mingo while in the Midwest, coalescing as a group in Ohio. The Mingo were later forced in Indian Removals to Indian Territory in present day Kansas, and lastly, in Oklahoma. In 1937 descendants reorganized and were federally recognized as the Seneca Cayuga Tribe of Oklahoma. The nation occupies territory in the northeast corner of the former Indian Territory.