Кіріспе

Швед үкіметіне тиесілі ғарыш компаниясы

Swedish Space Corporation, SSC, сондай-ақ Svenska rymdaktiebolaget ретінде тіркелген, шведтік ғарыш қызметтері компаниясы. SSC операцияларына дыбыстық ракеталар мен стратосфералық шарларды ұшыру, келешек ұрпақ ракеталық қозғалтқыштары мен жаңа ракеталық отындарды сынау, ғарыш және авиация жүйелерін пайдалану және техникалық қызмет көрсету, сондай-ақ әлем бойынша орналасқан SSC жер станцияларын пайдалану арқылы спутниктік байланыс кіреді. SSC сонымен қатар ғарыш қалдықтарымен байланысты соқтығысулар мен бұзылулардың тәуекелдерін анықтау, бағалау және азайту мақсатында ғарышқа бақылау (SST) және ғарыш трафигін басқару (STM) бағдарламаларын дамытуда. 2023 жылдың қаңтар айында Esrange ғарыш орталығының жаңа нысаны – Spaceport Esrange ашылды, ол Еуропалық Одақтың құрлық бөлігіндегі спутниктік ұшыру мүмкіндігіне ие алғашқы нысан. Бірінші спутниктің ұшырылуы 2024 жылы күтілуде. SSC-нің Швециядағы операциялары Сольна, Кируна және Агеста қалаларында орналасқан. Компания сондай-ақ Австралия, Чили, Нидерланды, Таиланд, Германия, АҚШ және Ұлыбританияда жұмыс істейді. SSC-де шамамен 630 қызметкер жұмыс істейді және 2022 жылы 1,263 млн. SEK табыс тапқан.

Ғарыш жүйелерін дамыту

SSC ғарыш агенттіктеріне, компанияларға, коммерциялық ұйымдарға және ғылыми-зерттеу институттарына ғарышқа қол жеткізуге көмектесуде елу жылдан астам тәжірибесі бар. Компания ғарышта немесе ғарышқа жақын ортада зерттеулер үшін әртүрлі ғарыш жүйелерін, зымыран жүйелерін, ішкі жүйелерді және тәжірибелік жабдықтарды жобалайды, әзірлейді және сынақтан өткізеді. Көбінесе қолданылатын салалар – микрогравитациялық эксперименттер, атмосфераны зерттеу және ғарышқа қатысты жүйелерді сынау мен растау. SSC спутниктік байланыс, зымыран және аэростат жүйелері, зымырандар мен аэростаттарды ұшыру және спутниктік операторларға кеңес беру салаларында маманданған біліктілікке ие.

Спутниктік байланыс

SSC-де әртүрлі спутниктермен байланыс жасайтын әлемдегі ең ірі және белсенді азаматтық жер станциялары желісінің бірі бар. SSC-нің бүкіл әлемдегі жер станцияларының желісі топтың өз станцияларын, сондай-ақ әлем бойынша келісімшарт негісінде жұмыс істейтін спутниктік станцияларды пайдаланады. SSC Швецияда, АҚШ-та, Канадада, Чилиде, Таиландта және Австралияда өз жер станцияларына ие. Компанияның Германияда, Италияда, Испанияда, Оңтүстік Африкада, Антарктидада, Үндістанда және Жапонияда серіктес жер станциялары бар. Көптеген ғылыми спутниктер, сондай-ақ Жерді бақылау спутниктерінің көпшілігі Жердің полюсінен өтеді. Эсранж ғарыш орталығының Арктикалық аймақтағы стратегиялық орналасуы күніне бірнеше рет қашықтықтан өтетін спутниктермен тұрақты байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Эсранж қазіргі таңда әлемдегі ең көп қолданылатын спутниктік станциялардың бірі. Компанияның Германиядағы LSE және Нидерландтағы Aurora Technology еншілес компаниялары спутниктік басқару саласында кеңес беру қызметтерін ұсынады. Үшінші еншілес компания – Ұлыбританиядағы GlobalTrust спутниктік деректерді талдау қызметтерін ұсынады.

Есранж

Эсранж ғарыш орталығы – әлемдегі ең көпсалалы ғарыш орталығы және SSC операцияларының хабы. Ол Солтүстік Швециядағы Кируна қаласының сыртында, Арктик аймағында (68°С, 21°Е) орналасқан. Базалық инфрақұрылымнан өзге, Люксембургтің екі есе аумағын (шамамен 5200 км²) құрайтын, халқы жоқ үлкен құлау және қалпына келтіру аймағына қол жеткізуге болады. Бұл нысан 1966 жылдан бері жұмыс істеп келеді және бастапқыда Еуропалық ғарыш агенттігінің (ESA) бөлігі болған, ал 1972 жылы SSC компаниясы құрылғаннан кейін SSC құрамына енді. Эсранжтан SSC түрлі ғылыми салалардағы зерттеулер үшін зондтау зымырандарын және стратосфералық шарларды ұшырады. Базада сонымен қатар спутниктік байланыс станциясы бар, ол SSC-тің жаһандық жер станциялары желісінің орталық нүктесі болып табылады және шамамен 30 антеннадан тұрады. Базадағы ең жаңа нысан – Spaceport Esrange 2023 жылдың 13 қаңтарында Швеция Королі Карл XVI Густав, Швеция Премьер-министрі Ульф Кристерссон және Еуропалық комиссияның президенті Урсула фон дер Ляйеннің қатысуымен ашылды. Spaceport Esrange – Еуропа құрлығындағы спутниктерді орбитаға шығара алатын алғашқы нысан. Бұл нысан сонымен қатар Еуропаның қайта пайдалануға болатын ракеталарды әзірлеу бағдарламасы – «Темис» үшін де пайдаланылады, оны Еуропалық ғарыш агенттігінің (ESA) тапсырысымен Ariane Group жүзеге асырады. Бұл нысан соңғы буын зондтау зымырандарын сынақтан өткізуге де қолданылады. Болашақтағы еуропалық ракеталық технологиялар базадағы сынақ алаңшаларында сынақтан өтеді. Онда ғарыш саласындағы түрлі компаниялар қайта пайдалануға болатын, экологиялық таза және тиімді ракеталық технологияларды әзірлейді.

Ғарыш жағдайын білу

Жерге жақын ғарыштағы спутниктердің саны алдағы бірнеше жылда шамамен 10 мыңға жетеді деп күтілуде. Осы ғарыш кеңістігінде, сонымен қатар, көп мөлшерде ғарыш қалдықтары да орбитада айналып жүр. Олардың саны 130 миллионнан астам, ал кейбіреулері миллиметрдей кішкентай, және Жерді жоғары жылдамдықпен шарлайды. Жер төңірегіндегі орбитадағы нысандардың көбеюі соқтығысу қаупін арттырады. Сондықтан SSC ғарыш аппаратының ұшырылуы мен қайта кіруіне байланысты қауіптерді анықтау, болжау және бағалау мақсатындағы Ғарыш жағдайына қатысты хабардар болу (SSA) саласындағы бастамасын кеңейтуде. SSC Жердің орбитасындағы нысандарды қадағалап, тізімдеуге арналған бағдарламаны іске қосты – бұл Ғарыш қозғалысын басқару (STM) деп аталады, ол ұшыру кезінде және болашақта орбитадағы спутниктердің арасындағы ықтимал соқтығыстарды болдырмауға бағытталған байланыс жүйесі.

Клиенттер

Ғарыш жүйелерін әзірлеу және ұшыру қызметтеріндегі SSC-нің ең ірі клиенттері – Швеция Ұлттық ғарыш агенттігі (SNSA) және Еуропалық ғарыш агенттігі (ESA). Жерсеріктерді пайдалану және жерсеріктер бойынша кеңес беру қызметтері әлемнің түкпір-түкпіріндегі жерсерік иелері, жерсерік операторлары және ғарыш агенттіктері тапсырысы бойынша жүзеге асырылады. Ғарыш және ұшу жүйелерін сынау жұмыстары швед және шетелдік компаниялар үшін, сондай-ақ қарулы күштер үшін жүргізіледі.

Тарих

Rymdbolaget 1972 жылы швед үкіметі құрған, ол қазіргі Швеция Ұлттық ғарыш агенттігі (SNSA) атауымен Ғарыш операциялары жөніндегі мемлекеттік делегацияның атқарушы органы болды. Компания 1972 жылы Эсранж ғарыш орталығы және Стокгольмнің Солна қаласындағы Rymdtekniska Gruppen компанияларымен құрылды. 1966-1972 жылдар аралығында Эсранж ESA-ға тиесілі болған, бірақ 1972 жылы Rymdbolaget құрылуына байланысты меншік швед мемлекетіне өтті. Бүгінде SSC-нің ресми міндеттері жоқ, компанияның 100 пайызы Швеция мемлекетіне тиесілі. Мыңжылдық басынан бері компания кеңейіп, қазір Австралияда, Чилиде, Нидерландыда, Таиландта, Германияда, АҚШ және Ұлыбританияда жұмыс істейді. Мысалы, 2000 жылы SSC ғарыш пионері және астронавт Чарльз “Пит” Конрад, кіші құрған Universal Space Network (USN) компаниясын сатып алды. Ол Айға аяқ басқан үшінші адам болды. USN-ді сатып алу, бүгінде SSC Space US деп аталады, SSC-нің әлемдік жер станциялары желісін құруға бастама берген нүктесі болып табылады, ол бүгінде әлемдегі ең ірі азаматтық желілердің бірі. Бұл сатып алу бүгінгі ай нарығының өсуіне де ықпал етті. Жылдар бойы SSC спутниктерді жобалап және құрастырды, әлемдік жағалау күзет ұйымдары қолданатын әуедегі мұхитты бақылау жүйелерін жасады, сондай-ақ Швеция Қорғаныс материалдарын басқару басқармасына (FMV) Видсел сынақ алаңындағы сынақ жүйелерін пайдалану, техникалық қызмет көрсету және дамытуға көмектесті. Бүгінде бұл бизнестің барлығы сатылды.