Кіріспе
Бразилияның ғарыш агенттігі (Agência Espacial Brasileira; AEB) – Бразилияның ғарыш бағдарламасына жауапты азаматтық мемлекеттік орган. Ол Алькантарадағы ғарыш айлағын және Баррейра-ду-Инфернодағы зымыран ұшыру алаңын басқарады. Бұл Латын Америкасындағы ең ірі және ең танымал ғарыш агенттігі. Бразилияның ғарыш агенттігі – Бразилияның ғарыш бағдарламасының институционалдық мұрагері, оны 1994 жылдың 10 ақпанында әскери басқарудан азаматтық басқаруға беруге дейін Бразилия әскері басқарып келген. 2003 жылы ракета жарылысынан 21 техник қаза болғандықтан, агенттік ауыр соққыға ұшырады. Бразилия алғашқы зымыранын – VSB 30 – 2004 жылдың 23 қазанында Алькантара ғарыш айлағынан сәтті ұшырды, одан кейін бірнеше сәтті ұшырулар жасалды. Бразилия қысқа мерзімге Халықаралық ғарыш станциясының серіктесі болды, ал 2006 жылы AEB астронавты Маркос Понтес ғарышқа ұшқан алғашқы бразилиялық және португал тілінде сөйлейтін алғашқы адам атанды, ол ISS-ке бір аптаға барды. Сапары барысында Понтес Бразилияның ғарыш агенттігі таңдаған сегіз экспериментті жүргізді, оның ішінде гравитациясы жоқ ортада аралық тілімдердің (пилалардың) ұшу динамикасын сынау да болды. 2021 жылдың маусым айында AEB 2024 жылдан бастап Ай мен Марсты бірлесіп зерттеу мақсатындағы «Артемида» келісіміне қол қойды, бұл «Артемида» бағдарламасының бір бөлігі болып табылады.
The Brazilian Space Agency (Agência Espacial Brasileira; AEB) is the civilian authority in Brazil responsible for the country's space program. It operates a spaceport at Alcântara, and a rocket launch site at Barreira do Inferno. It is the largest and most prominent space agency in Latin America. The Brazilian Space Agency is the institutional successor of Brazil's space program, which had been managed by the Brazilian military until its transfer to civilian control on 10 February 1994. It suffered a major setback in 2003, when a rocket explosion killed 21 technicians. Brazil successfully launched its first rocket into space, the VSB 30, on 23 October 2004 from the Alcântara Launch Center; several other successful launches have followed. Brazil was briefly a partner in the International Space Station, and in 2006, AEB astronaut Marcos Pontes became the first Brazilian and the first native Portuguese speaker to go into space, when he arrived at the ISS for a week. During his trip, Pontes carried out eight experiments selected by the Brazilian Space Agency, including testing flight dynamics of saw blades in zero gravity environments. In June 2021, the AEB signed the Artemis Accords to the joint exploration of the Moon and Mars from 2024 as part of the Artemis program.
Тарих
1960 жылы сол кездегі президент Янио Квадрос ғарыш зерттеулерінің ұлттық бағдарламасын әзірлеген комиссия құрды. Осы жұмыстың нәтижесінде 1961 жылдың тамызында Сан-Хосе-дос-Кампос қаласында жұмыс істейтін Ұлттық ғарыш қызметі комиссиясының ұйымдастыру тобы (порт. Grupo de Organização da Comissão Nacional de Atividades Espaciais) құрылды. Оның зерттеушілері астрономия, геодезия, геомагнитизм және метеорология салаларындағы халықаралық жобаларға қатысты. GOCNAE 1971 жылдың сәуірінде Ғарыш зерттеулері институтымен алмастырылды, қазіргі уақытта Ұлттық Ғарыш зерттеулері институты (INPE) деп аталады. 1946 жылы Бразилия әуе күштерінің құрамында Техникалық аэроғарыш орталығы (ТАO) құрылғаннан бері ел аэроғарыш саласындағы халықаралық прогреске үнемі ілесіп келеді, бұл орталық қазіргі Аэроғарыш ғылым және технология департаменті (АКТ) болып табылады. Аэронавтика технология институтын (АТИ) құру арқылы заманауи технология саласында жоғары білікті кадрларды даярлайтын толыққанды білім беру мекемесі құрылды. DCTA, АТИ және Аэронавтика және ғарыш институты (IAE) арқылы Бразилияның ғарыш бағдарламасын дамытуда маңызды рөл атқарады. 1970 жылдардың басында Бразилияның ғарыш қызметі жөніндегі комиссиясы (COBAE) құрылды – бұл комиссия сол кездегі Қарулы күштер Бас штабына (EMFA) бағынышты орган болып, ғарыш бағдарламасын үйлестіру және бақылауды жүзеге асырды. Бұл үйлестіру функциясы 1994 жылдың ақпан айында Бразилия ғарыш агенттігіне (AEB) берілді. АЭБ құрылысы – үкімет бағытының өзгеруін білдіреді, себебі ол ғарыш бағдарламасын үйлестіретін орталық орган болып, тікелей Республика Президенттігіне есеп береді. 2011 жылы Аргентинаның қорғаныс министрі Артуро Пуричелли, Еуропалық ғарыш агенттігінің үлгісінде, 2025 жылға дейін Оңтүстік Американың бірыңғай ғарыш агенттігін құру туралы Бразилияның министрі Селсо Аморимге ұсыныс жасады. Алайда, 2015 жылы Бразилия ғарыш агенттігі мен Қорғаныс министрлігі Аргентинаның ұсынысын қабылдамады, себебі «бұл АҚШ ұсынған «конфедерация» сияқты, көп бюрократия мен аз нәтиже беретін орган болар еді, ол ешқандай нәтиже бермеген», сондай-ақ агенттік кеңесшісінің сөзіне сәйкес: «Аймақтық ғарыш агенттігі Бразилияның бюджетіне ауыр жүк болар еді, себебі оның аумақтық өлшеміне байланысты төлеуге тиіс шот-фактураның басым бөлігі оған тиер еді».
Алантара ғарыш орталығы
Алкантара ұшыру орталығы (Centro de Lançamento de Alcântara; CLA) – Бразилия ғарыш агенттігінің басты ұшыру алаңы және операциялық орталығы. Ол Мараньяо штатындағы Алкантара түбегінде орналасқан. Бұл аймақ төмен халық тығыздығы, жақсы қауіпсіздік жағдайлары және әуе және теңіз жолдарымен оңай қолжетімділік сияқты бірқатар артықшылықтар ұсынады. Сонымен қатар, ол Рио-Гранде-ду-Норте штатындағы Парнамирим қаласында да орналасқан. Ол негізінен зымырандарды ұшыру және Алкантара ұшыру орталығын қолдау үшін пайдаланылады.
VLM
Бразилия Германиямен арнайы микроспутниктерді ұшыру құралын жасау бойынша ынтымақтастыққа келді. Осының нәтижесінде, S50 зымыран қозғалтқышы негізіндегі VLM "Veiculo Lançador de Microsatels" (Микроспутниктерді ұшыру аппараты) 250-ден 700 км-ге дейінгі дөңгелек орбиталарға 150 кг-ға дейінгі спутниктерді шығару мақсатымен зерттеліп жатыр. Бірінші сынақ және біліктілік ұшыруы 2022 жылы Алькантара ғарыш орталығынан өтеді. Екінші ұшыру Германия ғарыш агенттігімен (DLR) серіктестікте, SHEFEX миссиясы аясында келесі жылдарға жоспарланған, ол да Алькантарадан жүргізіледі.
VLS
VLS спутниктік ұшыру құралы (Veículo Lançador de Satélites) – Бразилия ғарыш агенттігінің негізгі спутниктерді ұшыруға арналған құралы. Ол өзегі мен төрт қосымша қозғалтқышы бар төрт сатылы зымыран. Көліктің бірінші сатысында "Сонда" зондтық зымырандарынан алынған төрт қатты отынды қозғалтқыштары орналасқан. Көптеген кешігулерден кейін жоба 2016 жылы тоқтатылды.
Оңтүстік крест бағдарламасы
Бразилия ғарыш агенттігі Ресей Федерациясы ғарыш агенттігімен бірлесіп, жаңа ұшыру құралдары отбасын жасап дамытып жатыр. Оңтүстік Крест отбасының бес зымырасы Ресейдің "Ангара" зымыра тасымалдағышы және сұйық отынмен жұмыс істейтін қозғалтқыштар негізінде құрылатын болады. Сондықтан болашақ ұшыру құралдарының атаулары: VSB 30 зымырасы 100,000 фут биіктікке жетеді және максималды жылдамдығы 10 Мах құрайды.
Адамды ғарышқа шығару
Маркос Понтес – Бразилия әуе күштерінің подполковнигі, Бразилия ғарыш агенттігінің ғарышкері. Понтес – Бразилиядан ғарышқа ұшқан алғашқы адам. Ол 2006 жылғы 29 наурызда Қазақстандағы Байқоңыр ғарыш айлағынан «Союз ТМА» ғарыш кемесімен «Экспедиция-13» экипажының құрамында ұшырылды. Понтес 2006 жылғы 31 наурызда Халықаралық ғарыш станциясына (ХҒС) қосылды, онда 9 күн бойы тұрып, жұмыс істеді. Ол Бразилия әуе күштерінің құрамында. Басқару командасы елдің әуе және ғарыш операцияларын жоспарлауға, үйлестіруге, орындауға және бақылауға жауапты. Бразилияның әскери-теңіз күштері мен әскері де осы ұйымның құрамына кіреді.
Ғарыш операциялары орталығы
Ғарыш операциялары орталығы (порт. Centro de Operações Espaciais, аббревиатура COPE) – 2020 жылы құрылған және Бразилия спутниктерін пайдалану мен бақылауды жүзеге асыруға бағынышты, Аэроғарыш операциялары басқаруына қарасты мекеме.
Бинго радиотелескопы
Интеграцияланған бейтарап газды бақылаудан алынған Бариондық акустикалық тербелістер деп аталатын Bingo радиотелескобы – ғылым, технология және инновация министрлігі, Бразилия ғарыш агенттігі, Ұлттық ғарыш зерттеу институты (INPE) және Еуропа мен Қытайдың халықаралық серіктестері координациялайтын жоба. Телескоп екі алып диаметрі 40 метрлік табақтан тұрады, олар ғарыштан келетін сәулеленуді қабылдап, оның спектрін мүйіз деп аталатын металл детекторлар тізбегіне жобалайды. Bingo 960-1260 МГц диапазонында радио толқындарын анықтайды. Bingo бөліктерінің 80% бразилиялық өнеркәсіпте жасалған. Ең табысты ғарыш ынтымақтастығы жобаларының бірі – жерді бақылайтын спутниктерді әзірлеу және ұшыру болды. 1997 жылы ғарыш станциясы үшін бразилиялық жасалған ұшу жабдықтары мен жүктемелерді жобалау, дамыту, пайдалану және қолдану туралы келісімге қол қойылды. Бірақ, шарттық келісім бойынша, NASA 2009 жылы орнатылған ХҒС үшін Express Logistics Carrier 2 үшін бразилиялық жасалған кішкентай компоненттерді қаржыландырды.
Украина/Циклон 4
2003 жылдың 21 қазанында Бразилия ғарыш агенттігі мен Украина мемлекеттік ғарыш агенттігі Alcântara Cyclone Space деп аталатын бірлескен ғарыш кәсіпорнын құру туралы ынтымақтастық келісіміне қол қойды. Жаңа компания "Цыклон-4" зымыранын пайдалана отырып, "Алькантара" зымыранға шығару орталығынан спутниктерді ұшыруға бағытталған. Компания "Алькантара" зымыранға шығару орталығында салынатын жаңа ұшыру алаңының инфрақұрылымына 160 миллион доллар инвестиция салады. 2009 жылдың наурыз айында Бразилия үкіметі қаржылық үлесін 50 миллион АҚШ долларына арттырды. Алғашқы ұшыру 2014 жылы "Алькантара" зымыранға шығару орталығынан жасау жоспарланған. Бразилия 2015 жылы бұл бағдарламадан бас тартты.
Жапония
2010 жылдың 8 қарашасында Ұлттық ғарыш зерттеулер институты (INPE) және Жапония ғарыш зерттеу агенттігі (JAXA) дамушы елдерде орманды кесу және орманның нашарлауынан туындайтын шығарындыларды азайту (REDD+) бағдарламасы бойынша ниет хатына қол қойды. Ынтымақтастықтың мысалдарының бірі – JAXA-ның ALOS спутнигінен алынған деректерді пайдалана отырып, Амазонка орманындағы заңсыз ағаш кесуді мониторингтеу. Бразилия және Жапония Ғаламдық жауын-шашын өлшемі жобасының қатысушылары болып табылады.
Артемида бағдарламасы
2020 жылдың 21 қазанында Бразилия АҚШ тарапынан NASA-ның «Артемида» ғарыш бағдарламасына қосылуға шақырылды. 2021 жылдың 15 маусымында ел АҚШ және халықаралық әріптестермен «Артемида» келісімдеріне қол қойып, бағдарламаға ресми түрде қосылды. Бұл келісім 2024 жылдан бастап Айды, ал 2030 жылдары Марсты және одан әрі бірлесіп зерттеуді көздейді. Бразилияның міндеттеріне болашақ миссияларда пайдалану үшін ұлттық ай роботын әзірлеу кіреді. Бұл, климаттық өзгерістер, ірі апаттар және қоршаған ортаны қорғау сияқты адамзаттың алдындағы ортақ мәселелерді шешуге көмектесу мақсатында жасалып жатыр. Бразилиядағы Куиаба, Ресейдің Мәскеу облысы, Үндістанның Шаднагар-Гидерабад, Қытайдың Санья және Оңтүстік Африканың Хартебистхук қалаларында орналасқан жер станциялары спутниктік топтамадан дерек қабылдайтын болады.