Кіріспе

Голландиялық футболшы және менеджер Франклин Эдмундо Рийкаард (30 қыркүйек 1962 жылы туған) – голландиялық бұрынғы футболшы және бұрынғы менеджер, қорғаушы жартылай қорғаушы ретінде ойнаған. Футбол тарихындағы ең үздік жартылай қорғаушылардың бірі саналатын Рийкаардты британдық "The Daily Telegraph" газеті "кемшіліксіз текті әсем ойыншы" деп сипаттады. Рийкаард "Аякс", "Реал Сарагоса" және "Милан" клубтарында ойнады. "Аякс" сапында ол бес рет Эредивизи титулын және 1994–1995 жылғы Чемпиондар лигасын жеңіп алды. "Милан" клубымен ол Серия А титулдарын, сондай-ақ 1988–89 және 1989–90 жылғы Еуропа кубогын (Чемпиондар лигасы) жеңіп алды. Ол Нидерланды ұлттық құрамасы сапында 73 матч өткізді. 1988 жылғы Еуропа чемпионатында жеңіс тұтып, 1992 жылғы Еуропа чемпионатында үшінші орын алған команданың құрамында болды. Сонымен қатар, 1990 және 1994 жылғы әлем чемпионаттарында да өнер көрсетті. Бас бапкерлік карьерасында ол ең көп танылғаны бес жыл бойы "Барселона" клубын басқарған кезі, ол 2004–05 және 2005–06 жылғы Ла Лига титулдарын, сондай-ақ 2005–06 жылғы Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанды. Ол сонымен қатар Нидерланды ұлттық құрамасын, "Спарта" Роттердамды, "Галатасарайды" және Сауд Арабиясы ұлттық құрамасын басқарды.

Аякс

Рийкаард Амстердамда дүниеге келген. Оның әкесі Герман (1935–2010) – Суринамдық футболшы, ол Рууд Гуллиттің әкесімен және анасы Нилмен бірге Нидерландыға келді. Екі ұл қалада бірге футбол ойнап өсті. Рийкаард 17 жаста болғанда, 1980 жылғы 23 тамызда «Аякс» жаттықтырушысы Лео Бэнхакер оған негізгі құрамда дебют жасауға мүмкіндік берді. Ол бірден көзге түсті, «Go Ahead Eagles» командасына қарсы өткен 1980–81 маусымның бірінші лигалық матчында 4:2 есебімен жеңіске жеткен кезде үшінші голды соқты. Алғашқы маусымда ол «Аякс» үшін тағы 23 ойын өткізіп, төрт гол енгізді. 1981–82 жылдары ол «Аякс» сапында алғашқы лига чемпионатын жеңіп алды және келесі маусымда да титулды сәтті қорғады. Рийкаард «Аякс» клубында жеті жарым маусым ойнады. Осы кезеңде ол Голландия чемпионатын үш рет (1981–82, 1982–83, 1984–85) және Голландия кубогын үш рет (1982–83, 1985–86, 1986–87) жеңіп алды. 1986–87 маусымда «Аякс» клубы «Локомотив Лейпциг» командасын 1:0 есебімен жеңіп, Кубок иелерінің кубогын ұтты. 1987 жылдың қыркүйегінде, голландиялық Йохан Кройфтың бас бапкерлігімен Рийкаардтың үшінші маусымы (1987–88) басталғанда, ол жаттығу алаңын тастап кетіп, оның басшылығымен ешқашан ойнамайтынына уәде берді. Содан кейін ол «Спортинг» клубымен келісімшарт жасасты, бірақ ол кез келген жарысқа қатысуға құқығы болмады. Ол бірден «Реал Сарагоса» клубына жалға берілді, бірақ «Сарагоса» сапындағы алғашқы маусымын аяқтағаннан кейін «Милан» клубымен келісімшартқа отырды.

AC Milan

Рийкаард "Милан" клубында бес маусым ойнады. Құдайы қылықтарымен әрі елдесі Марко ван Бастен мен Рууд Гуллитпен бірге ойнаған Рийкаард екі рет Еуропа кубогын (1989 жылы "Стеауа Букурештиге" қарсы және 1990 жылы "Бенфикаға" қарсы) және екі рет Италия чемпионатының "Серия А" турнирін жеңіп алды. 1990 жылғы Еуропа кубогы финалында ол "Миланға" кубокты жеңіп беру үшін жалғыз гол соқты.

Аяксқа қайта оралу

Италияда бес маусым өткізгеннен кейін Рийкаард 1993 жылы «Аякс» клубына қайта оралды. Луи ван Гаал басшылығымен Рийкаард пен Дэнни Блайнд «Аякс» командасының тәжірибелі қорғаныс шекілдігін құрады, ол үш рет қатарынан голландия чемпионатының алғашқы екеуін жеңіп алды. «Аякс» 1994–95 маусымында жеңіліссіз Нидерланды чемпионы атанды және осы жетістігін Еуропаға жеткізді. Рийкаардтың соңғы ойынында, 1995 жылы Венадағы Эрнст Хаппель стадионында өткен финалда, ол бұрынғы клубы «Миланды» 1:0 есебімен жеңіп, Чемпиондар лигасының кубогын ұтып алды.

Халықаралық мансап

Халықаралық аренада Рийкаард 1981 жылы Нидерланды құрамасы сапында тұңғыш рет ойнады. Ол 1988 жылғы УЕФА Еуро чемпионатында жеңіс тұтқан голландиялық команданың құрамында болды, финалда КСРО-ны 2:0 есебімен ұтып алды, орталық қорғаушы ретінде Рональд Куманмен бірге ойнады. Барлығы 73 матч өткізіп, 10 гол соқты. Рийкаард 1990 және 1994 жылғы ФИФА Әлем чемпионаттарында және 1992 жылғы Еуро чемпионаттарында да Нидерланды құрамасы үшін өнер көрсетті. 1992 жылғы Еуро чемпионаттарында Рийкаард Деннис Бергкамптың матчтағы жалғыз голын соғуға көмектесті, Нидерландының Шотландияға қарсы алғашқы ойынында гол соқты. Германияға қарсы соңғы турдағы матчта 3:1 есебімен жеңіске жетіп, топта бірінші орынды иеленді. Жартылай финалда болашақ чемпион Данияға қарсы Бергкамптың алғашқы голын жасағаннан кейін, Рийкаард Нидерланды үшін 2:2 есебімен теңестірді, бірақ голландиялықтар Рийкаардтың пенальтиді сәтті орындауына қарамастан, пенальти сериясында жеңіліске ұшырады. 1994 жылғы Әлем чемпионатының ширек финалында болашақ жеңімпаз Бразилияға қарсы 3:2 есебімен жеңілген матчта Нидерланды құрамасы үшін соңғы рет өнер көрсетті.

Тырнақ шашу оқиғасы

Рийкаард 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатының екінші турында Батыс Германия Нидерландымен ойнаған кезде Руди Вёллермен туындаған инциденттің себебі болды. Рийкаард Вёллерге жасаған қақтығысы үшін ескерту алды, ал Рийкаард бос соққы үшін орналасқанда Вёллердің шашына түкірді. Вёллер төрешіге шағымданып, ол да ескерту алды. Соңғы бос соққыдан кейін Вёллер допты қолымен ұстады, содан кейін голландиялық қақпашы Ханс ван Брейкеленмен соқтығысудан қашу үшін жерге құлады (өзінің айтуынша), ал Рийкаард пен ван Брейкелен сияқты басқалары Вёллердің қолымен доп ұстағанын және одан кейін жасаған әрекетін пенальти алу үшін әдейі жасалған құлау деп санайды. Ван Брейкелен бұған ашуланды, бірақ Вёллердің бұрынғы қимылдарынан кейін ашуланған Рийкаард батыс немістің құлағын бұрып, аяғына басты. Аргентиналық төреші Хуан Карлос Лусто Рийкаард пен Вёллерді алаңнан қуды. Олар алаңнан шығып бара жатқанда Рийкаард тағы да Вёллердің шашына түкірді. Германия матчты 2:1 есебімен жеңіп, ақырында турнирде жеңіске жетті. Неміс баспасөздері оның түкіргені үшін оны "Лама" деп атады. Кейін Рийкаард Вёллерден өз мінез-құлқы үшін кешірім сұрады, ол оны қабылдады.

Ойын стилі мен қабылдау

Өз позициясындағы ең ұлы ойыншылардың бірі саналатын Рийкаард қатал тәсілмен ойнаушы ретінде танымал болғанымен, бойының үлкендігіне қарамастан, таң қалдыратын әдемілікке ие болды. Ол сонымен қатар жақсы техника, пас беру қабілеті, ойынды байланыстыру және көрегендікке ие болды, бұл оған допты қайтарып алғаннан кейін тереңтен жатқан ойыншы ретінде шабуылдық ойынды бастауға мүмкіндік берді. Ол шабуылдаушы жартылай қорғаушы немесе екінші шабуылшы ретінде алға басушы рөлдерде де ойнай алатын. Биіктігі мен физикалық күшінің арқасында ол әуеде өте жақсы ойнады, қуатты соққыға ие болды және қарсыластар қақпасына кешігіп еніп, командасының шабуылдық ойынына үлес қоса алды. Рийкаардты британдық "The Daily Telegraph" газеті "кемшіліксіз текті стильді ойыншы" деп сипаттады. 2001–02 маусымында ол Эредивизидегі "Спарта" Роттердам клубының бас жаттықтырысы болды – елдегі ең көне кәсіби команда. Рийкаард клубтың қаржылық жағдайы нашар болғанымен, қарапайым атмосфераны ұнатып, бағалады. Оның басшылығымен клуб тарихында алғаш рет екінші дивизионға түсіп қалды және осыдан кейін жұмыстан босатылды.

Алғашқы жылдары

Рийкаард жаттықтырушылық қызметтен ұзақ айырылмады, және «Спартадан» кеткеннен кейін бір жыл өтпей, 2003–04 маусымында «Барселона» клубының бапкері болып тағайындалды, ал Альберт Рока оның көмекшісі болды. Бұл маусым клуб үшін шешуші кезең болды, бірақ бастапқыда тұрақсыздықтарсыз емес. Рийкаард клубқа жаңа кезеңде келді, Жоан Лапорта жаңа президент болып сайланды және жаңа басқарушы кеңес құрылды, бірақ жанкүйерлер Лапортаның ағылшын жартылай қорғаушысы Дэвид Бекхемді клубқа келуге шақырғаннан кейін мүмкіндікті қанағаттандырмай жібергеніне наразылық білдірді. Рийкаард мұра еткен команда, жаңа супержұлдыз Роналдиньодан (Бекхемнен кейін клубтың екінші таңдауы) басқа, 1999 жылдан бері бірде-бір жүлде жеңбеген, 2000 жылдар басындағы қарсыласы «Реал Мадридтің» жетістіктеріне қол жеткізе алмаған және клубтың және оның жанкүйерлерінің талаптарын қанағаттандыра алмаған ескі құрамның көптеген ойыншыларынан тұрды. Рийкаардтың «Барселонадағы» бастауы көңіл көншіліксіз болды, клубтың бір бөлігі оның отставкаға кетуін талап етті, ал 2003 жылдың желтоқсан айында команда «Реал Мадридке» жеңілген кезде, ол БАҚ-тың сынына ұшырады. Рийкаард еуропалық аренада да табысқа жетті, 2005–06 жылғы Чемпиондар лигасының финалында «Арсеналды» 2:1 есебімен жеңіп, жеңіске жетті. «Барселона» матчтың көп бөлігінде 1:0 есебімен жеңіліп жатқанда, оның соңғы тактикалық шешімдері шешуші болды, себебі Хенрик Ларссон мен Джулиано Белеттидің алаңға түсуі «Барселонаның» екі голына тікелей әсер етті. Осы жеңіс оны Мигель Муньос, Джованни Трапаттони, Йохан Кройф және Карло Анчелотти сияқты ойыншы және бапкер ретінде Еуропа кубогын жеңген бесінші тұлға етті. Бұл жетістікті кейіннен оның ізбасары Пеп Гвардиола және Зинедин Зидан да қайталады. 2007–08 жылғы Чемпиондар лигасының жартылай финалында «Манчестер Юнайтедке» жеңілгеннен кейін Рийкаардтан екі маусым бойы ешбір жүлде жеңбегендіктен маусым соңында қызметтен кететіні туралы сұрады. Ол: «Мен кеткім жоқ. Егер ойыншылар менің кету уақытым келді десе, жағдай басқаша болар еді, бірақ қазір солай емес» деді. 2008 жылдың 1 мамырында Рийкаард әріптесіне маусым соңында «Барселона» клубының бапкерлігінен кететінін айтқандығы хабарланды, бірақ 24 сағаттан кейін баспасөз мәслихатында клубтан кетуге ниеті жоқ екенін мәлімдеді. 2008 жылдың 8 мамырында, «Барселонаның» өміріндегі қарсыласы «Реал Мадридке» 4:1 есебімен жеңілгеннен кейін, «Барселона» президенті Жоан Лапорта 2007–08 маусымының соңында Рийкаард енді бірінші команданың бас бапкері болмайтынын жариялады. Лапорта бұл туралы басқарма отырысынан кейін мәлімдеді, ал Рийкаардтың орнын Пеп Гвардиола басты. Лапорта Рийкаардтың жетістіктері «тарихта қалды» деп бағалады және оның клубтағы еңбек еткен кезеңі үшін мақтады.

Галатасарай

2009 жылдың 5 маусымында Рийкаард Бюлент Коркмаз екі күн бұрын отставкаға кеткеннен кейін түрік Суперлигасының «Галатасарай» командасын басқаруға екі жылдық келісімшартқа қол қойды. Ол 2010 жылдың 19 қазанында қызметтен босатылып, орнына Георге Хаги тағайындалды.

Сауд Арабиясы

2011 жылдың 28 маусымында Сауд Арабиясы футбол федерациясымен келісімге қол жеткізілгеннен кейін Рийкард Сауд Арабиясы ұлттық құрамасының бас бапкері болады деп хабарланды. Сауд Арабиясы 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеу кезеңінің үшінші турында 29 ақпанда Австралияға 4:2 есебімен жеңіліп, өз тобында үшінші орынды иеленді. Араб шығанағының 21-ші кубогы Рийкардтың Сауд Арабиясымен өткізген екінші жарысы болды. Сауд Арабиясы Иракқа 2:0, Йеменге 2:0 есебімен жеңіліп, Кувейтке 1:0 есебімен ұтылып, топтық кезеңнен шықты. 2013 жылдың 16 қаңтарында Сауд Арабиясы турнирден шыққаннан кейін, құпия келісімшартты бұзу шарты бойынша Рийкард қызметтен босатылды.

Кейінгі мансап

2013 жылы Флорида штатындағы Монверде академиясы Рийкаардты ойыншы дамыту кеңесшісі қызметіне алды. 2016 жылдың желтоқсан айында Рийкаард енді бапкерлік қызметке үміттенбейтінін хабарлады.

Коучингтің философиясы мен стилі

Коуч ретінде Рийкардтың басты философиясы – командасын біртұтас күш ретінде шабуылға бағытталған футбол ойнауға жетелеу. Осы арқылы, команданың ойынды жеңіп қана қоймай, көрермендерге де ойыннан ләззат алу мүмкіндігін сыйлауға болатынына ол сенімді. Бұл – Рийкардтың отандастары және ұстаздары Ринус Михелс пен Йохан Кройфтың жаттықтырушылық дәстүрінің ең көрнекті үлгісі. Айта кетейік, Михелс Голландия құрамасында ойнаған кезінде Кройфты да, Рийкардты да жаттықтырған, ал Кройф өзі Рийкардты тәрбиелеген. Дегенмен, Рийкард заманауи футбол аясында жұмыс істеуге ұмтылып, бұрынғы шеберлердің стилі мен тактикасын көшіруге тырыспайды. Оның сөзімен айтқанда:

Рийкард өзінің ойыншы кезіндегі шаршаңқы мінезін бақылауды үйренгендігі көрініп тұр, жаттығуларда да, алаң жанында да тыныш және тұрақты болады. Ол бұқаралық ақпарат құралдарында дау тудырудан аулақ, керісінше, жағымды атмосфера құруға және командасының ойыны арқылы қарсыластардың қысымы мен сынға жауап беруге бейім. "Барселона" клубына басшылық еткен кезінде қолданған тактикасы Рийкардтың көркем, шабуылдық футболға деген құштарлығын толық көрсетеді. 2004–2005 және 2005–2006 маусымдарында жаттықтырушы жиі 4–3–3 формациясын қолданды, бұл жүйе алаңның алдыңғы жағындағы ойыншылардың шеберлігі мен шығармашылығын дамытып, шабуыл кезінде жартылай қорғаушылар мен шабуылшылардың үйлесімді ойынын қамтамасыз етті, ал Роналдиньо команданың шабуылының басты тірегі болды. Бұл жүйеде төрт қорғаушы да алаңдағы жоғарырақ позицияда ойнауға тырысып, жартылай қорғаушыларға шабуылға қатысуға көмектесетін. Команда көбінесе қарсыластың жартысында дойбыны ұстауға, оларды қорғаныста қателіктер жасауға мәжбүрлеу үшін қысым көрсетуге және қарсы шабуылға өтуге бағытталған.

Жеке өмір

Рийкаард футбол ойнайтын отбасынан шыққан. Ол Суринамның Hoofdklasse лигасында "Robinhood" клубы үшін ойнаған, содан кейін Нидерландыға көшіп келген бұрынғы футболшы Герман Рийкаардтың ұлы. Ол Нидерландының Эредивизиесінде "Blauw Wit" клубы үшін ойнады. Екі рет ажырасқан, қазір Стефаниге үйленген және төрт баласы бар.

Медиа

Рийкаард EA Sports-тің FIFA видео ойындары сериясында бейнеленген; ол FIFA 14, FIFA 15, FIFA 16 және FIFA 17 Ultimate Team Legends құрамында болды. FIFA 18, FIFA 19, FIFA 20, FIFA 21, FIFA 22 және FIFA 23 ойындарында ол FIFA Ultimate Team (FUT) командасының ICON ойыншысы ретінде пайда болды.