Лазерлік шашудың әдісі мен қағидалары

Кіріспе

Лазерлік импульстерге ұшырату арқылы шаш алу процесі

Лазерлік эпиляция – лазер сәулесінің импульстары арқылы шаш түбіртегін жою процесі. Бұл әдіс коммерциялық қолданысқа 1995-1996 жылдары енгенге дейін шамамен жиырма жыл бойы тәжірибелік түрде зерттелді. Лазерлік эпиляцияны сипаттаған алғашқы мақалалардың бірі 1998 жылы Массачусетс жалпы ауруханасының ғалымдары тобымен жазылды. Лазерлік эпиляция клиникаларда және тіпті тұтынушылардың өзін-өзі емдеуі үшін арналған құрылғыларды қолдана отырып, үйде де кеңінен қолданылады. Дерматология саласында лазерлік эпиляцияның әдістері, қауіпсіздігі және тиімділігі туралы көптеген зерттеулер жарияланды. Р. Рокс Андерсон мен Мелани Гроссман лазер арқылы шаш түбіртегіндегі базальды сабақша жасушаларын ішінара зақымдауға болатын белгілі бір хромофорды таңдап алуға болатынын анықтады. Бұл әдіс сәтті болып шықты және алғаш рет 1996 жылы қолданылды. 1997 жылы АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы осы шаш алу тактикасын бекітті. Технологияны зерттеу жалғасып, лазерлік эпиляция тиімділігі мен нәтижелілігі арта түсті, сондықтан қазір ол шашты ұзақ мерзімге жоюдың кең таралған әдісі болып табылады.

Процедура

Лазерлік эпиляцияның негізгі принципі – селективті фототермолиз (SPTL), яғни айналадағы тіндерге ең аз әсер ете отырып, белгілі бір толқын ұзындығындағы жарық пен импульстің ұзақтығын мақсатты тіндерге ең тиімді әсер ету үшін сәйкестендіру. Лазерлер қараңғы нысананы – меланинді таңдап қыздыру арқылы жергілікті зақымдануға әкелуі мүмкін, соның салдарынан түк өсуіне жауапты түк қыбының базальды сабақша жасушаларын қыздырады, бірақ қалған теріні тікелей қыздырмайды. Жарық қараңғы заттарды сіңіреді, ал ақ заттар мен судан шағылысады, сондықтан лазерлік энергия шаштағы немесе терідегі қараңғы материалды, қараңғы ересек түктерін немесе меланинді, қараңғы түк немесе меланин жоқ теріге қарағанда әлдеқайда жылдам және қарқынды сіңіре алады. Меланин қазіргі уақытта нарықтағы барлық түктерді алып тастауға арналған лазерлер үшін негізгі хромофор болып саналады. Меланин теріде табиғи түрде кездеседі және тері мен шаштың түсіне жауап береді. Шашта меланиннің екі түрі бар: эумеланин шашқа қоңыр немесе қара түс береді, ал феомеланин – сары немесе қызыл түс береді. Лазерлік жарықтың фотондары іріктеп сіңірілетіндіктен, тек қара, қоңыр, қызғылт қоңыр немесе лақты түстегі шаштарды ғана алып тастауға болады. Ақ, ашық сары және құлпынай шаштары жақсы әсер етпейді. Лазер қараңғы, қалың шаштарға ең жақсы әсер етеді. Ашық тері және қара шаш – ең тиімді комбинация, бірақ Nd:YAG лазері сияқты лазерлер қара терілі пациенттерде қара шашты белгілі бір деңгейде сәтті мақсатты түрде алып тастауға мүмкіндік береді. Түктерді алып тастауға арналған лазерлер 1997 жылдан бері қолданылып келеді және АҚШ-тағы Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) оларды "тұрақты түк азайту" үшін мақұлдаған. FDA анықтамасы бойынша, "тұрақты" түк азайту – емдеу курсынан кейін қайта өсетін түктер санының ұзақ мерзімді және тұрақты азаюы. Көптеген пациенттер соңғы емделуден кейін бірнеше жыл өткен соң емделген аймақтарда түктердің толыққанды өсуін байқайды. Бұл лазерлік емдеу осы құрылғылармен денедегі түктердің жалпы санын тұрақты түрде азайтады дегенді білдіреді, бірақ барлық түктерді тұрақты түрде алып тастамайды. Лазерлік эпиляция жылдамдығы мен тиімділігімен танымал, бірақ тиімділігі лазер операторының шеберлігіне және тәжірибесіне, сондай-ақ процедура үшін қолданылатын әр түрлі лазерлік технологиялардың таңдауы мен қолжетімділігіне байланысты. Кейбір пациенттерге, әсіресе үлкен аймақтарда, бастапқы 3-8 емдеуден кейін қосымша түзету емдеулері қажет болуы мүмкін.

The primary principle behind laser hair removal is selective photothermolysis (SPTL), the matching of a specific wavelength of light and pulse duration to obtain optimal effect on a targeted tissue with minimal effect on surrounding tissue. Lasers can cause localized damage by selectively heating dark target matter, melanin, thereby heating up the basal stem cells in the follicle which causes hair growth, the hair follicle, while not directly heating the rest of the skin. Light is absorbed by dark objects but reflected by light objects and water, so laser energy can be absorbed by dark material in the hair or skin, with much more speed and intensity than just the skin without any dark adult hair or melanin. Melanin is considered the primary chromophore for all hair removal lasers currently on the market. Melanin occurs naturally in the skin and gives skin and hair their color. There are two types of melanin in hair. Eumelanin gives hair brown or black color, while pheomelanin gives hair blonde or red color. Because of the selective absorption of photons of laser light, only hair with color such as black, brown, or reddish brown hair or dirty blonde can be removed. White hair, light blonde and strawberry blonde hair does not respond well. Laser works best with dark coarse hair. Light skin and dark hair are an ideal combination, being most effective and producing the best results, but lasers such as the Nd:YAG laser are able to target black hair in patients with dark skin with some success. Hair removal lasers have been in use since 1997 and have been approved for "permanent hair reduction" in the United States by the Food and Drug Administration (FDA). Under the FDA's definition, "permanent" hair reduction is the long term, stable reduction in the number of hairs regrowing after a treatment regime. Many patients experience complete regrowth of hair on their treated areas in the years following their last treatment. This means that although laser treatments with these devices will permanently reduce the total number of body hairs, they will not result in a permanent removal of all hair. Laser hair removal has become popular because of its speed and efficacy, although some of the efficacy is dependent upon the skill and experience of the laser operator, and the choice and availability of different laser technologies used for the procedure. Some will need touch up treatments, especially on large areas, after the initial set of 3–8 treatments.

Қатты импульстік жарық

2006 жылы «Lasers in Medical Science» журналында жарияланған мақалада интенсивті импульсті жарық (IPL), сондай-ақ александрит және диодты лазерлер салыстырылды. Мақалада қысқа мерзімді тиімділік бойынша статистикалық айырмашылықтар жоқ екені анықталды, бірақ диодты лазерлік емдеуде жанама әсерлердің көрінісі жоғары болды. Алты айдан кейін шаштың азаюы александрит лазерлері үшін 68,75%, диодты лазерлер үшін 71,71%, ал IPL үшін 66,96% құрады. Жанама әсерлер александрит лазерлері үшін 9,5%, диодты лазерлер үшін 28,9% және IPL үшін 15,3% болды. Барлық жанама әсерлер уақытша екені және пигментация өзгерістері алты ай ішінде қалыпқа келді. IPL, техникалық тұрғыдан лазер болмаса да, кейде қате түрде «лазерлік шашты алып тастау» деп аталады. IPL негізіндегі әдістер, кейде «фототрихолиз» немесе «фотоэпиляция» деп аталады, толық спектрлі жарық шығаратын ксенон жарқын лампаларын пайдаланады. IPL жүйелері әдетте 400 нм және 1200 нм арасындағы толқын ұзындықтарын шығарады. Ысқырық толқын ұзындықтарын сүзу үшін фильтрлер қолданылады, осылайша тек ұзын, «қызыл» толқын ұзындықтары ғана қолданылады. IPL лазерге қарағанда, әсіресе импульс ұзақтығы бойынша белгілі бір артықшылықтарға ие. Лазерлер ұзақ импульсты имитациялау үшін қысқа импульстарды шығара алады, ал IPL жүйелері импульс енін 250 мс-қа дейін жасай алады, бұл үлкен диаметрлі нысаналар үшін тиімді. Кейбір қазіргі IPL жүйелері шашты және қан тамырларын жоюда көптеген лазерлерден жақсы нәтижелер көрсеткен. IPL шашты алып тастау компаниясының мысалы – Ulike.

Электролиз

Электролиз – 135 жылдан астам уақыттан бері қолданылып келе жатқан тағы бір шаш алу әдісі. Жаңа лазерлік технология сияқты, дұрыс қолданылғанда және бірнеше емдеулерден кейін, электролиз аймақтан 100% шашты алу үшін қолданылуы мүмкін және шаштың барлық түсіне тиімді, егер жеткілікті қуат деңгейінде және дұрыс техникамен қолданса. Бірақ бұл емдеу, әдеттегі жаңа лазерлік шаш алумен салыстырғанда баяу және көбірек уақытты алады. Жеке гормон деңгейіне немесе оның өзгеруіне байланысты, сондай-ақ жаңа шаш өсіруге қабілетті генетикалық бейімділікке байланысты, гормондардың әсерінен шаш өсуге бейім кейбір аймақтарда (мысалы, әйелдің иегі мен мойнында) көбірек шаш өсуі мүмкін. 2000 жылы Анкарадағы ASVAK лазерлік орталығында жүргізілген зерттеуде 12 науқасқа александрит лазері мен электролиздің шаш алу әдістері салыстырылды. Зерттеу нәтижесінде лазерлік шаш алу электролизден 60 есе жылдам, аз ауыртпалы және сенімдірек екені анықталды. Зерттеуде қолданылған электролиз түрі – гальваникалық электролиз болды, термолиз немесе олардың қоспасы емес. Гальваникалық ток әрбір шашты босату үшін 30 секундтан бір минуттан астам уақыт қажет етеді, ал термолиз немесе қоспаға бұл үшін әлдеқайда аз уақыт жеткілікті. Осылайша, бұл зерттеу қазіргі заманғы электролиздің барлық түрлерінің мүмкіндіктерін толыққанды тексерген жоқ.

Шаш алу

Шаш алу – бұл қырғышпен теріден шашты жою әдісі. Шаш алу, кем дегенде 1700 жылдардан бері уақытша шаш жою тәсілі ретінде танымал. 1895 жылы американдық кәсіпкер Кинг Жилет өткір, жұқа, бір рет қолданылатын және жасауға арзан қырғыш пышағын ойлап тапты. Бұл жүйе кеңінен таралды және қазіргі заманғы бір рет қолданылатын қырғышқа дейін жетті. Дегенмен, шаш алу уақытша ғана, сондай-ақ шаш алынған жерде тітіркеніс тудыруы мүмкін.

Сыммен тазарту

Шашты жоюдың тағы бір әдісі – депиляция. Бұл әдіс шашты тиімді түрде жоюға мүмкіндік береді; ол қырудан ұзаққа созылады, бірақ мәңгілік емес. Ежелгі египеттіктер мұндай механизмнің – қантты пайдаланудың нұсқасын жасаған, онда май мен бал қосылып, теріге жағылған. Депиляция әдісі дамыған сайын екі түрі пайда болды. Бірінде, дайын таспалар қолданылады, оларды теріге жағып, шаш өсу бағытына қарсы бағытта жұлып тастауға болады. Екіншісінде, балауызды қыздырып, теріге жағып, содан кейін мата жабыстырып, шаш өсу бағытынан кері тартып алады.

Реттеу

Кейбір елдерде, АҚШ сияқты, шашты алып тастау процедурасы реттелмеген, кез келген адам оны жасай беретін мүмкіндікке ие. Ал кейбір аймақтарда мұны тек дәрігерлер мен дәрігерлердің қадағалауындағы персонал ғана жасай алады, ал басқа жағдайларда лицензиясы бар мамандарға, мысалы, штатты медбикелерге, дәрігерлердің көмекшілеріне, эстетиктерге және/немесе косметологтарға рұқсат беріледі. Флорида штатында лазерлердің, лазерге ұқсас құрылғылардың және жоғары интенсивті импульстік жарық құрылғыларының қолданылуы медицина болып есептеледі және оларды тек дәрігер (М.Д. немесе Д.О.), дәрігердің қадағалауымен дәрігердің көмекшісі немесе дәрігер қол қойған хаттама бойынша жоғары санаттағы медбике ғана қолдануға құқылы. Флорида штатында лазерлік шашты алып тастау процедурасын дәрігердің тікелей қадағалауы мен жауапкершілігінде жұмыс істейтін электрологқа да рұқсат етіледі.

Сессиялар саны

Шаш бірнеше фазада (анаген, телоген, катаген) өседі және лазер тек қазіргі уақытта белсенді өсіп жатқан шаш түбірлеріне (ерте анаген) әсер ете алады. Сондықтан, шаштың өсудің барлық кезеңдерінде зақымдау үшін бірнеше сеанс қажет, осылайша оны түсі жоқ, кішкентай шашқа (веллус) айналдыруға мәжбүрлеу керек. Шаш түріне және тері түсіне байланысты бірнеше емдеу ұзақ мерзімді шаш азайтуға көмектеседі. Көптеген адамдарға кемінде сегіз емдеу қажет. Қазіргі параметрлер құрылғыдан құрылғыға өзгеше болуы мүмкін, бірақ өндірушілер мен дәрігерлер емделетін аймаққа байланысты сеанстар арасында үштен сегіз аптаға дейін күтуді ұсынады. Сеанстардың саны дененің емделетін бөлігі, тері түсі, шаштың қалыңдығы, гирсутизмнің себебі және жынысы сияқты әртүрлі факторларға байланысты. Кейбір аймақтарда (әсіресе ерлердің бетінің шашы) қажетті нәтижеге жету үшін көбірек емдеу қажет болуы мүмкін. Лазер ақшыл, қызыл, сұр, ақ түсті шаштарға, сондай-ақ кез келген түсті, мысалы, веллус сияқты жұқа шаштарға тиімді келмейді. Қара терілі, қара шашты пациенттер үшін тәжірибелі маман қолданғанда салқындатқыш ұшы бар ұзын импульсті Nd:YAG лазері қауіпсіз және тиімді болуы мүмкін. Әдетте, емделген шаштардың түсіп кетуіне екі-үш апта уақыт кетеді. Бұл шаштар өздігінен түсуіне рұқсат етілуі керек және пациент оларды қандай да бір себеппен, әсіресе инфекцияның алдын алу үшін, қолмен тартуға болмайды. Сеанстан кейін шашты тарту ауырсынуды күшейтеді және емдеудің нәтижесіне кері әсер етеді.

Жағымсыз әсерлері мен қауіптері

Лазерлік шаш алу процедураларынан кейін қышу, терінің қызғылт түске енуі, қызару және емделген аймақтың ісінуі, немесе түк қыстықтарының ісігі (фолликулярлық ісік) сияқты кейбір қалыпты жағымсыз әсерлер пайда болуы мүмкін. Бұл жағымсыз әсерлер көбінесе екі-үш күннен аспайды. Ең көп кездесетін екі ауыр жағымсыз әсер – акне және тері түсінің өзгеруі. Процедура кезінде белгілі бір деңгейде ауырсыну сезімі болуы мүмкін. Көптеген клиникаларда ауырсынуды басадыратын кремдер бар, кейде олар үшін қосымша төлем талап етіледі. Кейбір кремдер рецептсіз де қолжетімді. Бір уақытта емделетін үлкен тері участаларына күшті кремдерді қолданудан аулақ болу керек, себебі бұл ауыр зақымдарға, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Әдетте, крем процедурадан 30 минут бұрын жағылады. Процедурадан кейін аймақты мұздату жағымсыз әсерлерді жеңілдетуге көмектеседі. Ибрахими мен Килмер лазерлік емдеумен байланысты ауырсыну деңгейін азайту үшін вакуумдық сорумен жұмыс істейтін үлкен линзалы диодтық қол құралын зерттегендері туралы хабарлады. Гипо- немесе гиперпигментация сияқты күтілмеген жағымсыз әсерлер немесе ең нашар жағдайда терінің күйіп кетуі лазерді таңдау немесе оның параметрлерін өзгертуді қажет етеді. Қауіптерге терінің күйіп кетуі немесе түсінің өзгеруі, гипопигментация (ақ дақтар), акненің күшеюі, түк қыстығының айналасында ісік (қалыпты реакция), қыртыстардың пайда болуы, қызыл теңіз және инфекция кіреді. Бұл қауіптерді тиісті лазер түрін, пациенттің тері түріне және емделетін аймаққа сәйкес параметрлермен қолдану арқылы азайтуға болады. Кейбір пациенттерде лазердің белгілі бір түрлерімен қолданылатын шаш алу геліне, сезімталдыратын кремге немесе емдеуден кейін тым ерте аймақты қырқудан туындаған жағымсыз әсерлер пайда болуы мүмкін.