Англиядағы Тёрлмер көлі және оның тарихы

Кіріспе

Англияның Камбриядағы таулы көлі, Австралиядағы ауыл.

Тирлмир – Камбриядағы Аллердейл ауданындағы және Англия көлдері аймағындағы су қоймасы. Хелвеллин жотасы Тирлмирдің шығысында орналасқан. Тирлмирден батысқа қарай бірнеше төбелер бар; мысалы, Армбот Фэлл және Рейвен Крэг, екеуі де көлге және одан әрі Хелвеллинге көрініс ашады. Көл шамамен оңтүстіктен солтүстікке қарай созылады және көп бөлігінде шығыс жағынан A591 тас жолымен, ал батыс жағынан шағын тас жолмен шекаралас. Ол бұрынғы табиғи көлдің орнында орналасқан: оның ені соншалықты тар болғандықтан, ол кейде (және қазір де) екі көл ретінде қарастырылады. 19 ғасырда Манчестер корпорациясы солтүстік жағында бөгет салып, су деңгейін көтерді, аңғардың түбін су басты және 96 шақырымдық Тирлмир су құбыры арқылы өсіп келе жатқан Манчестер қаласын сумен қамтамасыз ету үшін су қоймасын құрды. Су қоймасы мен су құбыры әлі де Манчестер аймағын сумен қамтамасыз етеді, бірақ 1973 жылғы Су заңына сәйкес меншік құқығы Солтүстік-Батыс су басқармасына өтті. Кейінгі жекешелендіру және бірігу нәтижесінде олар (және су қоймасын қоршаған су жиналатын аумақ) қазір жеке су және сарқынды су компаниясы – United Utilities иелігінде және басқаруында.

Табиғи көл

Біз қазір Уайберн көліне жақындадық, немесе кейде оны Тирлмер деп атайды; ол айналасындағы қирағандық сезімін толыққанды бейнелейтін бір объект. Жасыл шөптер жағаларын көркейтпейді, ал аспалы ормандар бетіне бай көріністер сыйламайды: бірақ ол ұсынатын әрбір форма жабайы және шөлді. Су қоймасы салынар алдында, Литс-Вод, Уитберн-Вод, Тирл-Вод және Тирлмир сияқты әр түрлі атаулармен белгілі кішкентай табиғи көл болған. (Литстер поместье иелері болған, көл орналасқан аңғар Уитбурндейл деп аталған (көлдің басындағы Уитберн ауылынан кейін), ал «Тирлмир» атауы, шамасы, «тарланудағы көл» деген мағынаны білдіреді – ежелгі ағылшын тіліндегі *þyrel* («апертура, тесік») және *mere* («көл») сөздерінен туындаған.) 1867 жылғы алты дюймдік картада Уат көпірі тұсындағы ең тар жерімен бір көл (Тирлмир) көрсетілген. («Уат» кумбриялық жер-атауларында «форд» деген мағынаны білдіреді: ал «Көпірдің» өзі су қоймасы салынар алдындағы аңғардың суретінде көрінеді; оны су тасқыны бірнеше рет алып кеткен (мысалы, 1861 жылдың қараша айында).) Осы тарылудың нәтижесінде «су деңгейі төмендегенде, іс жүзінде екі көл болды, оларды Тардағы кішкентай ағаш және тас көпір жалғастырды», ал табиғи көл кейде екі көл ретінде сипатталады. Көлден шығатын өзен (Сент-Джонс-Бек) солтүстікке қарай Грета өзеніне құяды, ол Кесвик арқылы батысқа қарай ағып, Кумбрия Дервентіне қосылады.

1878 жылғы жеке меншік заң жобасы

Манчестер өзінің алдағы заң жобасын 1877 жылдың қараша айында жариялады. Ол Тирлмирден шығатын суды тоқтатуға, оған бұрын құймаған көршілес арналарды бұруға, Тирлмирден Манчестерге су құбырын салуға және Тирлмирден су алуға қажетті өкілеттіктерді іздеді. Сонымен қатар, Уитберннің солтүстігіндегі Кесуик-Амблсайд жолының бір бөлігі жоғарырақ деңгейге көшірілуі керек еді, ал Тирлмирдің батыс жағында жаңа көлік жолы салынуы керек еді. Бұл жұмыстарды жүргізуге және Манчестер қаласына Тирлмир су жиналатын аймағындағы жерді сатып алуға және иеленуге мүмкіндік беру үшін міндетті түрде сатып алу өкілеттігі сұралды. Жауап ретінде TDA өз ұстанымын білдірді. Бұл жоба Тирлмирдің ерекше тартымдылығын жояды, ол "айналасына үйлеспейтін заманауи құрылыстардан толығымен таза" еді; деңгейді көтеру батыс жағалауының ерекшелігін құрайтын көптеген кішкентай шығанақтарды жояды, шығыс жақтағы қолданыстағы жолдың "әдемі қисындары" тік жолмен алмастырылады, ал солтүстік бөлігінде "Камберлендтегі ең сүйкімді аңғарлардың бірі" үлкен насипқа айналады. Ең жаманы, құрғақ жылдары көл бұрынғы деңгейіне дейін төмендеп, үш жүзден астам акр 'лақты және шіритін өсімдіктерді' ашыққа шығарады. "Дәмі жоқ адамдар су комитетінің осындай көріністің сұлулығын арттыруға қабілеттілігіне сенім білдіруі немесе инженерлік шеберліктің ең батыл құрылғылары олар ауыстыратын табиғи сұлулықтың бақытсыз орнына жарамайды деп ойламайды". Манчестер басқа су компанияларына парламенттік (немесе үкіметтік) рұқсатсыз су сатқан. 1862 жылы Стокпорт аудандық су шаруашылығы компаниясы Манчестер суын сатып алуды тоқтату үшін сотқа жүгінді, өйткені бұл СВК және Манчестердің өкілеттіктерінен тыс болды. Сот отырысы өтпеді, өйткені СДВК ешқандай қаржылық зиян шеккенін дәлелдей алмады: Манчестер қаласының өкілеттіктерін асырып кеткені туралы мәселені тек Бас прокурор ғана қарастыра алатын еді. Ол 1847 жылғы заң бойынша берілген жалпы сауда өкілеттіктері жағдайды қамтиды деп сенді; әрине, үшінші тараптарға су сатуы Ричмонд комиссиясына белгілі болды және олардың мақұлдауына ие болды, сонымен қатар Бас прокурордың араласуына себеп болмады. СДВК-ның күмәндері SWC-ні сатып алғаннан кейін жойылған жоқ: 1886 жылы "Манчестер, Салфорд және қала шегінен тыс жиырма жеті қалашықтың халқы қалалық су жүйесіне толығымен сенеді. Бұдан басқа, қалалық корпорация Солтүстік Чешир су компаниясы арқылы он бір қалашыққа және Тайлдсли жергілікті кеңесі арқылы екі қалашыққа таратқан судың барлық көлемін жеткізеді, сондай-ақ Стокпорт аудандық су шаруашылығы компаниясы мен Хайд қалалық корпорациясына ішінара су жеткізеді, олар жиырма сегіз қалашықты қамтамасыз етеді" деп хабарланды, және Манчестер осындай сатуды ұлғайтуға тырысты, өйткені бұл тиімді болды. Манчестер жаңа қызыл құмтас астындағы сулы қабаттардан ұңғымалар арқылы оңай (және жоғары сапалы) көбірек су ала алатын еді; егер олар әлі де қанағаттанбаған болса, Ланкаширдің жоталарында қол тигізбеген су жиналатын кең аумақтар бар еді. Сонымен қатар, жалпы мәселе де болды: Тирлмир жобасы мақұлданса, муниципалитеттерге көлдер аймағындағы бүкіл аңғарларды сатып алуға мүмкіндік береді, оларды "жергілікті істерді басқаруда шебер және жақсы білетін, бірақ күнделікті жұмысынан тыс мәселелердің маңыздылығын түсіне алмайтын адамдар" қатарына қалдырады. Әдетте, жеке заң жобаларына екінші оқылымда қарсылық білдірілмейді; олардың сәттілігі немесе сәтсіздігі одан кейін өтетін комитет кезеңінде анықталады. Алайда, Тирлмир заң жобасының екінші оқылымы талқыланғанда, Говард оған қарсы сөйледі, ал Вестморлендтен депутат Уильям Лоутер оны қолдады. Екі Манчестер депутаты заң жобасын қолдады, сондай-ақ Батыс Камберленд кенішінің иесі және өнеркәсіпші Исаак Флетчер, Кокермуттен депутат та сөйледі.

Manchester gave the required notice of its forthcoming Bill in November 1877. It sought powers to dam the outflow from Thirlmere and to divert into it a number of neighbouring gills which did not already drain into it, to build an aqueduct from Thirlmere to Manchester, and to extract water from Thirlmere. In addition, a section of the existing Keswick Ambleside turnpike north of Wythburn was to be diverted to run at a higher level, and a new carriage road was to be built on the western side of Thirlmere. Compulsory purchase powers were sought to allow these works to be carried out and to allow Manchester Corporation to buy and keep land in the Thirlmere catchment area. In response, the TDA issued a statement of its case. The scheme would destroy the distinctive charm of Thirlmere which was 'entirely free from modern erections out of harmony with the surroundings'; raising the level would destroy the many small bays that gave the west shore its character, the 'picturesque windings' of the existing road on the east side were to be replaced by a dead level road, at the northern end, 'one of the sweetest glens in Cumberland' was to be the site of an enormous embankment. Worst of all, in a dry season, the lake would be drawn down to its old level, exposing over three hundred acres of 'oozy mud and rotting vegetation'. "Few persons, whose taste is not utterly uneducated, are likely to share the confidence of the water committee in their power to enhance the loveliness of such a scene, or will think that the boldest devices of engineering skill will be other than a miserable substitute for the natural beauties they displace." Manchester also sold water to other water authorities without any specific parliamentary (or governmental) authorisation. In 1862, the Stockport District Waterworks Company went to law to have the purchase of Manchester water by the Stockport Water Company stopped as outside the powers of the SWC and Manchester. The case was not heard, because the SDWC could not demonstrate any consequent financial loss: only the Attorney General could pursue the question of whether Manchester Corporation was exceeding its powers. It was confident that the general trading powers granted it under an Act of 1847 covered the situation; certainly its sale of water to third parties was known to and endorsed by the Richmond Commission, and did not attract any intervention by the Attorney General. The SDWC's doubts did not survive its takeover of the SWC: in 1886 it was noted that "Besides the population of Manchester, that of Salford and of twenty seven townships beyond the limits of the city rely wholly on the city works. In addition, the Corporation supply in bulk the whole of the water distributed to eleven townships by the North Cheshire Water Company, and to two townships by the Tyldesley Local Board, and also afford a partial supply to the Stockport District Waterworks Company and the Hyde Corporation, who together supply twenty eight townships" and Manchester sought to increase such sales because they were profitable. Manchester could easily get more (and of superior quality) from wells tapping the New Red Sandstone aquifer; if they were still unsatisfied there were vast untouched collecting grounds in the moorlands of Lancashire. There was also a more general point; the Thirlmere scheme, if approved, would set a precedent for municipalities to buy up whole valleys in the Lake District, leaving them at the mercy of "bodies of men, skilful and diligent enough in managing local affairs, but having little capacity to appreciate the importance of subjects beyond their daily sphere of action" Normally, private Bills were not opposed at Second Reading; their success or failure was determined by the Committee stage which followed. However, when the Second Reading of the Thirlmere Bill was moved, Howard spoke against it, and was supported by William Lowther, MP for Westmorland. Two Manchester MPs spoke for the Bill, as did the MP for Cockermouth, Isaac Fletcher, a West Cumberland mine owner and industrialist.

Манчестерден кейінгі Тирлмир

1973 жылғы Су туралы заңға сәйкес, меншік Манчестерден Солтүстік-Батыс су басқармасына өтті; бұл 1990 жылы жекешелендірілді (Солтүстік-Батыс суы) және кейіннен бірігу арқылы «Біріккен коммуналдық қызметтер» жеке су және сарқынды су компаниясы құрылды, ол қазір су қоймасы мен оның су жиналатын алабын иеленеді және басқарады. Кесвик қазір Тирлмир суымен қамтамасыз етіледі (бағанның солтүстігіндегі Бридж-Эндтегі су тазарту станциясы арқылы), және (2017 жылғы мәліметтер бойынша) 2022 жылға дейін Батыс Камбрияны да Тирлмирден қамтамасыз ету жоспарлануда, бұл Эннердейл суынан су алуды тоқтатуға мүмкіндік береді. Дунмайл Рейсінің астындағы туннельдің солтүстік жағындағы бастапқы «сүзу ұңғымасын» (1980 жылы іске қосылған, Рейстің астындағы туннельдің оңтүстік шығысындағы су тазарту станциясымен пайдаланылмаған) қамтитын ғимарат қазір II санаттағы ескерткіш болып табылады. Жаңа су тазарту станциясы көлге қоғамдық қолжетімділікті арттырды, ал көлдің екі жағындағы жолдардан көріністер, олар мен көл жағалауы арасындағы жергілікті емес ағаштарды таңдап кесу арқылы жақсартылды. Ұлы Хоудың шыңына, су қоймасының солтүстік жағынан A591 тас жолына дейін рұқсат етілген жол арқылы қол жеткізуге болады. Ландшафт су сапасын қорғауға бағытталған жерді басқару саясатының күшті әсеріне тап болып отыр; Көлдің оңтүстігіндегі жалғыз елді мекен – Стил-Энд маңындағы шағын төбе фермалары. Көлдің оңтүстік жағынан бөгетке дейін су қоймасы тар, тік беткейлі аңғардың толыққанды еденін жабады, оның беткейлерінде кең аумақты, негізінен қылқан жапырақты орман шаруашылықтары орналасқан, тұрғын үйлер мен елді мекендер жоқ. Құрғақ ауа райында су деңгейі төмендеп, кең ашық тас жолақтарын көрсетеді. Көл ауданының ұлттық паркі басқармасының мәліметінше: Егер аңғарды бөгеттеу және екі кішкентай көлді кеңейтіп үлкен су қоймасын құру ландшафтты кең ауқымда өзгерту болса, онда эрозияны болдырмау, су сапасын қорғау және жиналған ағаштан пайда табу үшін 800 гектарға жуық жерді орманмен жабу да кең ауқымды өзгеріс болып табылады. Көптеген адамдар оны одан да үлкен қылмыс деп санайды. Жергілікті емес қылқан жапырақты ағаштардың үлкен тобы және құрғақ кезеңдерде су қоймасының суы тартылғанда қалған жарақат іздері, Тирлмердің табиғи сұлулығын әлсіздететін элементтер екені сөзсіз. Дегенмен, аңғарда әлі де биік таулардың кереметі, үлкен су айдыны және су қоймасының солтүстігінде Вейлдегі Сент-Джонс ауылының шаруалық сүйкімділігі сақталған. Бұл – таңғажайып көрініс.

Under the Water Act 1973 ownership passed from Manchester to the North West Water Authority; this was privatised (as North West Water) in 1990 and a subsequent merger created United Utilities, a private water and wastewater company, which now owns and manages the reservoir and its catchment area. Keswick is now supplied with Thirlmere water (via a water treatment works at Bridge End to the north of the dam), and (as of 2017) it is intended to also supply West Cumbria from Thirlmere by 2022, thus allowing cessation of water abstraction from Ennerdale Water. The crenelated building housing the original 'straining well' at the northern end of the tunnel under Dunmail Raise (made redundant by a water treatment plant at the southern exit of the tunnel under the Raise) which began operation in 1980) is now a Grade II listed building. The new water treatment plant has permitted greater public access to the lake, and the views across the lake from the roads on either side have been restored by the selective felling of non native trees between them and the lake shore. A permissive path allows access to the summit of Great How , which lies between the northern end of the reservoir and the A591 road. The landscape remains heavily influenced by land management policies intended to protect water quality;

South of the lake, the only habitation is the occasional hill farm around Steel End. From the south end of the lake to the dam, the reservoir completely covers the floor of a narrow steep sided valley whose sides have extensive and predominantly coniferous forestry plantations, without dwellings or settlements. During periods of dry weather, the water level drops revealing a wide band of bare exposed rock. According to the Lake District National Park Authority:
If the damming of the valley and the enlargement of two small lakes to form a large reservoir was landscape change on a large scale, so was the afforestation of nearly 800 hectares of land to prevent erosion, protect water quality and to profit from harvested timber. It is regarded by many as the greater crime. The large blocks of non indigenous conifers and the scar left by draw down of the reservoir in dry periods are undoubtedly elements which detract from Thirlmere’s natural beauty. However, the valley still has the drama of its soaring fellsides, a large body of water and north of the reservoir the rural charm of St John’s in the Vale. It is stunning scenery.