Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Натрий гексаметафосфаты (НГФ) – Na6[(PO3)6] құрамындағы тұз. Саудадағы натрий гексаметафосфаты көбінесе метафосфаттардың (эмпирикалық формуласы: NaPO3) қоспасы болып табылады, олардың арасында гексамері де бар, және әдетте осы атаумен осы қосылыс түсініледі. Мұндай қоспаны натрий полиметафосфаты деп атау дәлірек. Олар суға ерітілетін ақ түсті қатты заттар.
Sodium hexametaphosphate (SHMP) is a salt of composition |Na6[(PO3)6]. Sodium hexametaphosphate of commerce is typically a mixture of metaphosphates (empirical formula: NaPO3), of which the hexamer is one, and is usually the compound referred to by this name. Such a mixture is more correctly termed sodium polymetaphosphate. They are white solids that dissolve in water.
Қолданылуы
SHMP секвестр ретінде қолданылады және тамақ қоспасы ретінде, E452i нөмірімен белгіленеді, оның ішінде кең ауқымды салаларда қолданылады. SHMP-ге pH-ты 8,0–8,6-ға дейін көтеру үшін кейде натрий карбонаты қосылады, нәтижесінде суды жұмсарту және жуғыш заттарға арналған SHMP өнімдерінің бірнеше түрлері шығарылады. Натрий гексаметафосфатының маңызды қолданылуы – қыш негізіндегі керамикалық бөлшектерді өндіруде флокулянт ретінде қолдану. Сонымен қатар, топырақ текстурасын бағалау үшін балшық және басқа да топырақ түрлерін таратуға арналған дисперсиялаушы агент ретінде де қолданылады. Ол тіс пасталарының құрамында бояу түсуін және тас пайда болуын болдырмау үшін белсенді ингредиент ретінде қолданылады.
SHMP is used as a sequestrant and has applications within a wide variety of industries, including as a food additive in which it is used under the E number E452i. Sodium carbonate is sometimes added to SHMP to raise the pH to 8.0–8.6, which produces a number of SHMP products used for water softening and detergents. A significant use for sodium hexametaphosphate is as a deflocculant in the production of clay based ceramic particles. It is also used as a dispersing agent to break down clay and other soil types for soil texture assessment. It is used as an active ingredient in toothpastes as an anti staining and tartar prevention ingredient.
Тамақ қоспасы
SHMP азық-түлік қоспасы ретінде эмульгатор ретінде қолданылады. Жасанды клен сиропы, консервіленген сүт, ірімшік ұнтақтары және соустар, имитациялық ірімшік, қосылған топинг, қаптамадағы жұмыртқа ақтары, қуырылған сиыр еті, балық филелері, жеміс желесі, мұздатылған десерттер, салатқа арналған соус, шабақ, таңғы астық, балмұздақ, сыра және бөтелкедегі сусындар, сондай-ақ басқа да тағамдарда SHMP болуы мүмкін.
As a food additive, SHMP is used as an emulsifier. Artificial maple syrup, canned milk, cheese powders and dips, imitation cheese, whipped topping, packaged egg whites, roast beef, fish fillets, fruit jelly, frozen desserts, salad dressing, herring, breakfast cereal, ice cream, beer, and bottled drinks, among other foods, can contain SHMP.
Су жұмсартқыш тұзы
SHMP 0,03% концентрациясында Diamond Crystal брендті Bright & Soft Salt Pellets су жұмсартқыштарында қолданылады. Ол натрий хлориден басқа жалғыз қосымша зат.
SHMP is used in Diamond Crystal brand Bright & Soft Salt Pellets for water softeners in a concentration of 0.03%. It is the only additive other than sodium chloride.
Реакциялар
SHMP сулы ерітіндіде, әсіресе қышқыл жағдайда, натрий триметафосфатына және натрий ортофосфатына гидролизделеді.
SHMP hydrolyzes in aqueous solution, particularly under acidic conditions, to sodium trimetaphosphate and sodium orthophosphate.
Тарих
Натрий гексаметафосфаты – полиметафосфорлы қышқылдар (фосфат топтарының полимерленуі нәтижесінде түзілетін қышқылдар) сериясының бірінің сілтілі тұзы. Гексаметафосфор қышқылын алғаш рет 1825 жылы неміс химигі Иоганн Фредерих Филипп Энгельхарт (1797–1853) жасаған. Докторлық диссертациясы үшін Энгельхарт қанның қызыл түсіне темір жауапты болуы мүмкін екенін анықтауға ниеттенген. Қан үлгілерін тазарту үшін Энгельхарт қан сарысуының альбуминін (еріген ақуыздарды) фосфор қышқылымен өңдеу арқылы қоюландыра алатынын тапқан. Бұл атақты швед химигі Йонс Якоб Берзелиус айтқанға қарама-қайшы келеді, ол фосфор қышқылы жұмыртқа ақуызы сияқты суда еритін ақуыздарды қоюландырмайды деді. Берзелиус пен Энгельхарт қарама-қайшылықты шешу үшін ынтымақтасты, нәтижесінде Энгельхарт фосфорды ауада күйдіріп, содан кейін алынған затты суда еріту арқылы фосфор қышқылының жаңа түрін жасады деген қорытындыға келді. Бірақ олар жаңа қышқылдың құрамын анықтаған жоқ. Бұл талдауды 1833 жылы шотланд химигі Томас Грэм жасады және жаңа қышқылдың натрий тұзын «сода метафосфаты» деп атады. Грэмнің бұл тұжырымын неміс химиктері Юстус фон Либиг және Теодор Флейтман растады. 1849 жылы Флейтман «гексаметафосфор қышқылы» деген атауды енгізді. 1956 жылы Грэм тұзының (натрий полифосфаты) гидролизаттарын хроматографиялық талдау нәтижесінде төрттен көп фосфат тобынан тұратын циклдік аниондардың бар екені анықталды, бұл нәтижелер 1961 жылы расталды. 1963 жылы неміс химиктері Эрих Тило мен Ульрих Шульке сусыз натрий триметафосфатын қыздыру арқылы натрий гексаметафосфатын алуға қол жеткізді.
Sodium hexametaphosphate is the alkali salt of one of the series of polymetaphosphoric acids (acids formed by the polymerization of phosphate groups). Hexametaphosphoric acid was first made in 1825 by the German chemist Johann Frederich Philipp Engelhart (1797 1853). For his doctoral thesis, Engelhart intended to determine whether iron was responsible for the red color of blood. In order to purify his blood samples, Engelhart had found that he could coagulate the blood serum's albumin (dissolved proteins) by treating the blood with phosphoric acid. This contradicted the findings of the famous Swedish chemist Jöns Jacob Berzelius, who had stated that phosphoric acid did not coagulate water soluble proteins such as egg white. Berzelius and Engelhart collaborated with the intention of resolving the contradiction; they concluded that Engelhart had produced a new form of phosphoric acid simply by burning phosphorus in air and then dissolving the resulting substance in water. However they did not determine the new acid's composition. That analysis was accomplished in 1833 by the Scottish chemist Thomas Graham, who named the sodium salt of the new acid "metaphosphate of soda". Graham's findings were confirmed by the German chemists Justus von Liebig and Theodor Fleitmann. In 1849 Fleitmann coined the name "hexametaphosphoric acid". By 1956, chromatographic analysis of hydrolysates of Graham's salt (sodium polyphosphate) indicated the presence of cyclic anions containing more than four phosphate groups; these findings were confirmed in 1961. In 1963, the German chemists Erich Thilo and Ulrich Schülke succeeded in preparing sodium hexametaphosphate by heating anhydrous sodium trimetaphosphate.
Қауіпсіздік
Натрий фосфаттарының ауыз арқылы қабылдағандағы жедел уыттылығы төмен екені мәлім. ЕҚҚА және АҚШ Азық-дәрі басқармасы (USFDA) 10,000 мг/л немесе мг/кг аспайтын SHMP концентрацияларын қауіпсіз деңгей деп санайды. Бұл тұздың өте жоғары концентрациясы қан сарысуында натрийдің артық концентрациялануынан туындаған жедел жағымсыз әсерлерге, мысалы: қалыптан тыс пульс, брадикардия және гипокальциемияға алып келуі мүмкін.
Sodium phosphates are recognized to have low acute oral toxicity. SHMP concentrations not exceeding 10,000mg/L or mg/kg are considered protective levels by the EFSA and USFDA. Extreme concentrations of this salt may cause acute side effects from excessive blood serum concentrations of sodium, such as: “irregular pulse, bradycardia, and hypocalcemia."