Кіріспе

Мотожарыстардағы старттық тордың бірінші позициясы – ең жақсы және "статистикалық тұрғыдан ең тиімді" старт позициясы болып саналады. Поул-позицияны әдетте жарысқа дейінгі іліккен кезеңде ең жақсы уақыт көрсеткен жүргізуші иеленеді, бірақ санкциялар екінші ең жылдам жүргізушіге беруі мүмкін, себебі поул-позиция статистикалық тұрғыдан бірінші орыннан старт алатын жүргізушіге беріледі. Бірінші орынды алған жүргізуші "польситер" деп те аталады. Поул-позиция жарысты старттық тордың алдыңғы қатарынан бастайды. Бұл жүргізушіге барлық басқа жүргізушілерден бұрын старт алу мүмкіндігін береді. Қазіргі заманғы автоспорттан айырмашылығы, онда жарысқа қатысушы ғана польситер деп тағайындалады, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, Indianapolis 500 жарысы үшін темп-кар ресми польситер болып тағайындалған.

Индикар

Индикарда біліктілікке төрт формат қолданылады: көптеген овалды трассалар үшін біреуі, Айова спидвеі үшін біреуі, Индианаполис 500 үшін біреуі және жол және көше трассалары үшін тағы біреуі. Овалды трассалардағы біліктілік, екі айналыммен (төрт емес), бір рет орташа есеппен және бір сессиямен, Индианаполис 500-ге ұқсас. Айовада әр машина бір біліктілік айналымын жасайды, ал үздік алты машина бірінші орын үшін жарысқа өтеді. 7-ші орыннан бастап орындар уақыт бойынша жарыстарға тағайындалады, тақ нөмірлі машиналар бір жарыста, ал жұп нөмірлі машиналар екінші жарыста старт алады. Тақ нөмірлі жарыс 6-шы қатардан (11-ші орын) басталады, ал жұп нөмірлі жарыс 6-шы қатардан (12-ші орын) басталады, әр жарыстың үздік екі машинасынан басқа, олар бірінші орын үшін жарысқа ішкі және сыртқы жақтан (4-ші және 5-ші қатарлар) старт алады. Үздік жарыстың нәтижесі 1–10 орындарды анықтайды. Барлық үш жарыс 50 айналымнан тұрады. Жол және көше трассаларында машиналар екі топқа кездейсоқ түрде бөлінеді. Әр топтың 20 минуттық сессиясынан кейін, әр топтан үздік алты машина екінші сессияға өтеді. 7-ші немесе одан нашар нәтиже көрсеткен машиналар уақыттары бойынша тізімделеді, олардың ең жақсы уақыты 13-ші орыннан басталады. Қалған он екі машина 15 минуттық сессияда жарысады, содан кейін үздік алты машина соңғы 10 минуттық сессияға өтеді, ол жетекші алты орынды анықтайды. Айова форматы 2012 жылы маңызды өзгерістермен енгізілді (екінші жаттығудағы ашық біліктілік сессиясы бойынша уақыт белгіленді, тақ позициялардағы 11-ші және одан төменгі орындар ішкі жарыста, жұп позициялардағы 12-ші және одан төменгі орындар сыртқы жарыста, ал 1–10 орындар бірінші орын үшін жарысты, әр жарыс 30 айналымнан тұрады), Айова емес овал форматы 2010 жылдың тамызында, ал Индианаполис форматы 2010 жылы енгізілді. Жол трассасы форматы 2008 жылы орнатылды. Алдыңғы маусымдарда овалды біліктілік 2008 жылдан бастап Индианаполис стилінде төрт айналымнан тұрды, ал бұрын екі айналымнан тұрып, ең жақсы айналым біліктілік үшін қолданылды. Көше және жол трассалары овалды біліктілікке ұқсас екі кезеңді форматты қолданды, бірақ машиналар бір біліктілік айналымын жасады, содан кейін үздік алты машина бірінші орын үшін 10 минуттық сессияға өтті.

Индианаполис 500

Индианаполис 500-дің поул-позициясы уақыт сынақтарының бірінші күні (немесе бірінші толық кезеңі) анықталады. Автомобильдер төрт рет қатарынан 10 миль (шамамен 16 километр) жүреді, ал төрт айналымның жалпы уақыты позицияны анықтайды. Уақыт сынақтарының бірінші күні ең жылдам автомобиль поул-позицияны жеңіп алады. Бұрынғы күндері (кезеңдері) тіркелген уақыттар келесі күндерінен (кезеңдерінен) бұрынғы болады. Жүргізуші келесі күні поул-позиция иесінен жылдам уақыт тіркей алады; алайда, ол бұрынғы күндердің біліктілік алған жүргізушілерінен кейін қатарласуға міндетті болады. 2010 жылдан бастап бірінші күн Q1 және Q2 кезеңдеріне бөлінеді. Q1 кезеңінің соңында 10-дан 24-ке дейінгі орындар анықталады. Алғашқы тоғыз автомобильдің уақыттары жойылып, Q2 кезеңіне өтеді, онда автомобильдерге поул-позиция үшін 90 минут уақыт беріледі. Егер қолайсыз ауа райы Q2 кезеңін тоқтатуға себеп болса, 1-ден 24-ке дейінгі орындар анықталады. Егер Q1 кезеңіндегі қолайсыз ауа райы Q2 кезеңін кешіктірсе (әдетте, сағат 18:00-ден кейін), жүргізушілерге Q2 кезеңінде бір ғана әрекет жасауға мүмкіндік беріледі.

Гран-при мотоцикл жарыстары

Содан бері сенбі күні бір сағаттық жаттығу сеансы өткізіліп келеді, онда жүргізушілер ең жылдам уақытты тіркеу үшін шексіз айналымдар жасауға мүмкіндік алады. Қарапайым тілмен айтқанда, ең жылдам айналым жасаған жүргізуші жарысқа бірінші орыннан старт алады. Кейін жаңа формат енгізілді, онда квалификация екі 15 минуттық сеанстан – Q1 және Q2 – тұрады. Жаттығулардағы ең жылдам 10 жүргізуші Q2-ге автоматты түрде өтеді, ал қалғандары Q1-ге қатысады. Q1 аяқталғаннан кейін ең жылдам 2 жүргізуші Q2-ге өтеді, бұл олардың старттық позицияларын одан әрі жақсарту мүмкіндігін береді. Содан кейін жаңа формат енгізілді, онда квалификация нәтижелері сенбі күнгі спринт жарысының және жексенбі күнгі Гран-при жарысының старттық тізімін анықтайды.

NASCAR

2001 жылға дейін NASCAR ұлттық сериясында екі күндік іліктесу форматын қолданды. 2002 жылға дейін қысқа трассалар мен қозғалтқышты шектеуші трассаларды қоспағанда, овал трассаларда тек бір шеңбер жүгірілді. 2014 жылға дейін pole position екі шеңберлік уақыт сынағымен (жол трассаларында бір шеңбер) анықталды, ең жылдам шеңбер уақыты пилоттың іліктесу жылдамдығы ретінде қолданылды. 2014 жылы NASCAR Daytona 500, ұпай есептелмейтін жарыстар және Camping World Truck Series-тің Eldora Dirt Derby-ден басқа барлық жарыстар үшін іліктесудің шығарып тастау форматын пайдаланды: 25 минуттық сессиядан кейін (1,25 мильден (2 км) ұзын трассаларда; 1,25 мильден қысқа трассаларда 30 минуттық сессия), ең жылдам 24 машина 10 минуттық сессияға өтеді, ал ең үздік 12 машина соңғы 5 минуттық сессияға өтеді. 2003 жылдан бастап, егер пилоттың командасы іліктесу сегменті аяқталғаннан кейін машинаның қозғалтқышын ауыстырса, машина 43 машиналық алаңның соңына жіберіледі. Егер бірнеше командалар бір күні іліктесу сегментінен кейін қозғалтқыштарын ауыстырса (бұл сирек кездесетін жағдай болса да), осы сегменттен алынған іліктесу уақыты осы машиналардың старттық ретін анықтау үшін қолданылады. Eldora Dirt Derby-де жаттығулар өткізіледі, олар сегіз шеңберден тұратын бес іліктесу жарысының старттық тізімін анықтайды. Әр жарыста бірінші орынға ең жылдам бес пилот шығады, ал бірінші жарыстың жеңімпазы негізгі жарысқа pole position-ды иеленеді.

Радиомен басқарылатын жарыстар

Радиомен басқарылатын автокөлік жарыстарында ең жылдам білікті жүргізушіні анықтау үшін "Жоғары біліктілік" (TQ) термині қолданылады. Бұл әдетте екі күндік, бес немесе алты раундтан тұратын біліктілік сессиялары арқылы анықталады, бұл жарыс ұзақтығына байланысты өзгереді. Нәтиже жүргізушінің ең жақсы нәтижелерінің жартысы есебінен шығарылады. Жарысқа 100-ден астам қатысушы келген жағдайда, ең жылдам жүргізушіге А финалындағы орын тікелей кепілденеді – бұл топ жалпы жеңімпазды анықтайды. Қалған жүргізушілер өз топтарында жалпы қорытындыны анықтау үшін жарысады.