Кіріспе

Руффиан (17 сәуір 1972 - 7 шілде 1975) – американдық таза тұқымды жарыс жылқысы, чемпион. Ол қатарынан он жарысқа жеңіс тудырды, соның ішінде Акорн, Матер Гус және Коучинг Клуб Американдық Окс – сол кездегі американдық үштік тиара. Өзі қатысқан барлық жарыстарда әрқашан көш бастады және жеңген сегіз жүлделі жарыстың әрқайсысында жаңа рекордтар орнатты. Оның үлкен жеңістерінің арқасында екі және үш жасында Америка чемпионы атанды. 1975 жылдың шілде айында Кентукки Дербиінің жеңімпазы Ақымақ ләззатпен (Foolish Pleasure) күткен айқас жарысқа қатысты, бірақ жарыс барысында жарақат алды. Оған операция жасалды, бірақ Руффиан нашар қалпына келді және анестезиядан оянғанда жарақаттары күшейді. Соның салдарынан, оған эвтаназия жасалды. Руффиан 1976 жылы Ұлттық жарыс мұражайы мен Даңқ залына енгізілді. The Blood Horse журналы оны ХХ ғасырдың ең үздік 100 американдық жарыс жылқысы тізіміндегі ең үздік бие немесе тайынша деп атады және жалпы тізімде 35-орынға қойды. Оның өмірі туралы 2007 жылы "Руффиан" фильмі түсірілді, сондай-ақ көптеген кітаптар жарық көрді.

Өмірбаян

Руффиан 1972 жылдың 17 сәуірінде Кентукки штатының Париж қаласының жанындағы Клейборн фермасында туды. Оны Стюарт С. Дженни және Барбара Фиппс Дженни өсірді, олар Мэриленд штатының Глиндон қаласындағы Локуст Хилл фермасының иелері болды. Дженни, көрнекті ат шаруашылығымен айналысушы Огден Миллс Фиппстің туысы, кейін Бесемер Трасттың төрағасы болды. Руффиан Фиппс отбасының атақты тұқымды биесі Батыл Билеушінің ұлы Ревиверден және Шениганс атты Native Dancer тұқымды биеден туды. Оны Франк Уайтли-младший баптады. Руффиан өзінің ерте жылдамдығымен, дене бітімімен және күшімен қарсыластарын үркітіп, басымдық танытты.

Екі жылдық маусым

Руффиан өзінің дебютін 1974 жылғы 22 мамырда Белмонт паркінде 5 1/2 фунттық қыздарға арналған арнайы салмақ жарысында жасады, онда он ат өтеді деп күтілді, ол 4:1 коэффициентімен ұшты. Тоғызыншы орыннан старт алып, ол бірінші ширек мильді 22 1/5 секундта жүгіріп, бірден көшбасшылыққа шықты. Бұрылысқа дейін ол өзінің басымдығын арттырып, жарты мильді 45 секундқа аяқтады. Ақырында ол 15 ұзындықпен жеңіп, трассаның рекордын 1:03 уақытымен теңестірді. 12 маусымда Руффиан 5 1/2 фунттық Fashion Stakes жарысында күштірек қарсыластарға тап болды, олардың ішінде тағы екі жеңілмеген бике, Коперника мен Ян Верзель де болды. Бұрынғы жеңісіне сүйене отырып, Руффиан 2:5 фавориті ретінде шықты. Ол тағы да алға шығып, бірінші ширек мильді 22 1/5 секундта өтті, ал Коперника 1 1/2 ұзындыққа артта қалды. Жарты мильді 0:45 1/5 уақытында аяқтағанда арақашықтық сол күйінде қалды, бірақ Руффиан созылмалы бөлігінде көшбасшылықты арттырды. Соңғы арақашықтық Коперникаға 6 3/4 ұзындық болды, ал Ян Верзель үшінші орынды 13 ұзындыққа артта қалды. Руффиан өзінің трасса рекордын 1:03 уақытымен қайта теңестірді. Руффиан үшінші рет 10 шілдеде Аквадук жарыс жолындағы Астория Stakes жарысында 5 1/2 фунттық қашықтықта старт алды. Тек үш қарсыласы болған ол 1:10 фавориті ретінде шықты, бұл жарысқа ставкалар қабылданбады. Ол бірінші ширек мильді 0:21 4/5 уақытында өтіп, ерте басымдыққа ие болды. Соңғы қадамдарда жылдамдығын төмендеткеніне қарамастан, ол 1:02 4/5 уақытында тоғыз ұзындықпен жеңіске жетіп, жаңа жарыс рекордын орнатты. Ол "Raise A Native" атты жылқының трасса рекордынан бір секунд қана артта қалды. Секретариаттың жаттықтырушысы Люсьен Лорин: "Құдайға ант етейін, бұл бике Секретариаттан да жақсы болуы мүмкін!" деді. Тағы бір жаттықтырушы оның сол жылы Саратогадағы ең беделді жарыс – Hopeful Stakes жарысының екі бөлімінде де жиырма ұзындықпен жеңіске жете алатынын айтты. Бұл Саратогада екі жасар бике немесе айғырдың ең жылдам көрсеткен уақыты болды. Руффиан 26 қыркүйекте Фризетте Stakes жарысына қатысуға тіркелді, бірақ жарыс күні жоғары температураға байланысты жарыстан шығарылды. Уайтли оны шампандыққа қарсы жарыстыруды ойлады, бірақ ол тамақтандырмады және тағы да қызуы көтерілді. Мал дәрігері Джеймс Прендергаст оның оң артқы аяғында шашы сынғанын анықтады, осылайша ол жылдың қалған бөлігінде жарысқа қатыса алмады. Уайтлиден кейін сынған жері туралы сұрағанда, ол оның Спинавей кезінде болғандығы рас па деп сұрады. Ол: "Бұл жарыс кезінде болды, ол финиш сызығынан бірнеше қадам қашықтықта еді", - деп жауап берді. Оның жараланғанын кейін ғана байқағанын сұрағанда, ол: "Ол өте мықты бике, және ол ешқандай әлсіздік көрсетуді ұнатпайды", - деді. Руффиан екі жасар маусымның қалған бөлігін өткізіп жіберді, бірақ оның бес жеңісі оған екі жасар бикелер арасындағы Eclipse Award сыйлығын жеңіп беруге жеткілікті болды. Ол 30 сәуірде Аквадуктегі Comely Stakes жарысында жеңіске жетті, нашар стартқа қарамастан 7 3/4 ұзындықпен жеңіп алды. Оның 7 фунттық жарыста 1:21 1/5 уақыты жаңа жарыс рекордын орнатты және доктор Фейгердің трасса рекордынан бір секунд қана артта қалды. 1:20 коэффициентімен (заңды ең төменгі шегі) ол 36 064 долларлық минус пул құрды. Руффианды содан кейін Американың үш мәртелік тажына теңелетін "Үш мәртелік тиара" жарысына бағыттады. Ол кезде серия Акорн Stakes, Матер Гуз Stakes және Коучинг Клуб Американский Дубтан тұратын. 31 мамырда Руффиан Аквадуктегі "Ана қаз" жарысына қатысып, жеті аттан тұратын топта 1:10 фавориті атанды. Старт кезінде Руффианның оң жағындағы бике, Дэннің командирі, аттысын лақтырып жіберді, бұл стартты бұзды. Руффиан алаңдамады және көшбасшылыққа шығып, бірінші ширек мильді салыстырмалы түрде баяу 0:24 1/5 уақытында өтті. Өзінің жылдамдығымен ол жарты мильді 0:47 3/5 уақытында аяқтады, 1 1/2 ұзындықпен алда болды, содан кейін үш ширек мильді 1:11 3/5 уақытында 2 ұзындықпен жеңіске жетті. Созылмалы бөлігіне бұрылып, ол алға қарай жылдамдап, ақырында 13 1/2 ұзындықпен жеңіске жетіп, 9 фунттық жарыста жаңа рекордты 1:47 4/5 уақытымен орнатты. "Мен тек атпен жүрдім", - деді Васкез. 21 маусымда Бельмонт паркіндегі "Американ дуалы" жаттықтырушы клубында ол 1 1/2 мильдік қашықтықта алғаш рет жарысқа қатысып, 1:10 фавориті ретінде қайтадан шықты. Ол артқы түзу бойында 6 ұзындыққа басымдыққа ие болды, бірақ алыс бұрылыс кезінде қарсыластары оны қуып жете бастады, 1 ұзындыққа жақындады. Созылмалы бөлігінде Руффиан тағы да алға жылдамдап, Екваль Ченджге 2 3/4 ұзындықпен жеңіске жетті, үшінші орын алған жылқы тағы тоғыз ұзындыққа артта қалды. Оның 2:27 4/5 уақыты жарыс рекордын теңестірді. Руффиан алғашқы он жарысында жеңіліссіз болды, ол 2 км арақашықтықты жеңіп, орташа жеңіс 8 1/3 ұзындыққа жетті. Ол қатысқан әрбір жарыста жаңа рекорд орнатты.

Соңғы жарыс және өлім

Руффианның он бірінші жарысы 1975 жылғы 6 шілдеде Белмонт паркінде өтті. Бұл оның және сол жылғы Кентукки Дербиінің жеңімпазы – Ақымақ ләззат арасындағы жарыс еді. Оның жақындары карьерасының басынан-ақ оны тайыншалармен жарыстыру туралы сұрақтарды көтерген, ал Уайтли тамызда Саратогадағы Траверс стейкс жарысының жақсы мүмкіндік болатынын ойлады. «Бір рет дәлелдесеңіз, соңына дейін болды» деді ол мамыр айында. «Оған тым көп қысым жасағым келмейді». Дегенмен, Жанни бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамның күтуіне байланысты шілде айындағы жарысқа қатысуға міндетті болды. Ол Уайтлиге мұндай жарыс сөзсіз болатынын және оны оның үй трассасында өткізудің дұрыс екенін айтты. Васкез оны тоқтатуға тырысты, бірақ бие тоқтамады. Ол жүгіріп, сезамоид сүйектерін ұнтақтап, тоқпан терісін жыртып, буындарын жыртып, қанаты тіксіктеп, пайдасыз қалғанша жалғастырды. Васкез оны тоқтатудың мүмкін емес екенін айтты. Ол әлі де жүгіріп, жарысты аяқтауға тырысты. Видеода Руффианның ішкі алаңдағы құстан сескеніп, қате қадам басқаны көрінді. Руффианға дереу төрт ветеринар және ортопед хирургтан тұратын команда көмек көрсетті, оған 12 сағатқа созылған шұғыл операция жасалды, операция кезінде оның тынысы екі рет тоқталып, қайта жандандыру қажет болды. «Сол кезде біз оқу кезеңінде болғандықтан өкініштіміз», – деді 2000 жылы оның хирургі Эдвард Кифер. «Ветеринарлар қазір керемет жұмыс істеп, білімдерін және осы ауыр жағдайларды қалай басқаруды үлкен жетістікке жеткізді». Оның мұрыны финиш сызығына қарай бағытталған еді. 2023 жылдың тамызында Руффианның қалдықтары Белмонт паркіндегі қабірінен шығарылып, Кентуккидегі Клейборн фермасындағы Марчмонт зиратында қайта жерленгені хабарланды. Бұл шешімді Руффианның иесінің ұлы Стюарт Жанни III Нью-Йорк жарыс қауымдастығы және Клейборнмен кеңескеннен кейін қабылдады, өйткені Руффианның қабірі Белмонттың бір мильдік синтетикалық жарыс жолының құрылысының ізімен тікелей орналасқан еді. Жанни көпшіліктің Руффианның жаңа бейітіне құрмет көрсетуге келетініне үміттенді.

Мұра

Руффиан 1975 жылы өлімінен кейін «Үш жасар бие» номинациясы бойынша Eclipse Award сыйлығын алды. 1976 жылы ол Ұлттық жарыс мұражайы мен Даңқ залына енгізілді. The Blood Horse журналы оны XX ғасырдың ең үздік 100 АҚШ таза қанды чемпиондары тізімінде 35-ші орынға қойды; ол тізімдегі ең жоғары бағаланған бие (немесе тайынша). Sports Illustrated журналы оны ғасырдың ең үздік 100 әйел спортшысы тізіміне енгізген жалғыз жануар ретінде таныды, ол 53-ші орынды иеленді. 1975 жылдың жазында фолк әншісі Джоан Баез «Stewball» әнінің нұсқасын Руффианға арнады. 1976 жылдан бері Руффианның құрметіне Руффиан мүгедектігіне арналған жарыс өткізіліп келеді. 2009 жылға дейін жарыс Бельмонт паркінде (Лонг-Айленд, Нью-Йорк) өтті, бірақ 2010 жылы ол штаттың солтүстігіне, Саратога жарыс жолына көшірілді. 2014 жылы Руффиан мүгедектігі Бельмонт паркіне қайта оралды. Руффиан ат медициналық орталығы, қазір Корнелл Руффиан ат мамандары деп аталады, 2009 жылдың 26 мамырында ашылды. Оның құрылысы 18 миллион долларға бағаланды және Бельмонт паркінің 8-ші қақпасынан тыс жерде орналасқан. Бұл орталық жарысқа байланысты жарақаттарға жедел көмек көрсетуден бастап, профилактикалық күтім мен ат бағу консультацияларына дейін кең ауқымды қызметтер ұсынады. Руффианның «Биелер патшайымы», «Ғасыр патшайымы», «Жарыс патшайымы», «Жол патшайымы», «Ғасыр биесі», «Супер бие», «Қара террор» және тағы да басқа көптеген лақап аты бар. Ол туралы бірнеше кітап жарық көрді, олардың ішінде: «Руффиан, Бастауынан өртеніп», «Руффиан, Жарыс жолындағы махаббат», «Руффиан: Ат жарысының қара сұлуы» және «Қант қызы, Руффианмен өткен жылым». Кентукки штатының Лексингтон қаласында Мастерсон станциясы паркіне кіретін жол «Руффиан жолы» деп аталады, ал оның құрметіне ескерткіш парктің ішінде орналасқан. Онда былай деп жазылған: «Бұл ескерткіш қара қоңыр таза қанды бие Руффианның естелігіне орнатылды. Ол қайтыс болғанда біз тым жас едік, оны басқа дәуірлердің ұлыларымен бірге еске алуға тым ерте едік. Дегенмен, оның әдемілігі мен кемелдігін сүю біздің міндетіміз, өйткені біз адамбыз, және оның жоғалғанын бізден артық ешкім сезінбеді. Лексингтон балалары – 1975 жыл». Жапонияда жылқы иелері клубы оның құрметіне аталған, өйткені негізін қалаушының АҚШ-та оқып жүргенде осы атпен танысқандығы айтылады.

Өсіру

Руффианды талантты жарыс атты Ревивер тудырған, ол жарысқа қатысқан үш маусымның әрқайсысында жарақат алды. Шаруашылықтағы қысқа мансабында ол екі керемет бие, Руффиан мен Ревидерді дүниеге келтірді, бірақ өзінің әулетін жалғастыра алатын ұлды тудыра алмады. Руффианның анасы Шенаниганс Жаннейлер үшін 22 жүгірісте үш рет жеңіске жетті, содан кейін өте жақсы көбелекке айналды. Руффианнан басқа, Шенаниганс бағалы жүлделер жеңімпазы және маңызды ата Айскепаде, бірнеше жүлделер жеңімпаздарын өрбіткен талантты бие Лaughter және тағы бір жүлделер жеңімпазы және жақсы ата Бакфиндерді дүниеге келтірді. Шенаниганс 1975 жылы Кентуккидегі Жылдың Көбелегі атанды.