Кіріспе
Екі жақты дауыстық байланысты анық ету әдістері Радиотелефония процедурасы (әуе протоколы және дауыстық процедура бойынша) – қарулы күштерде, азаматтық авиацияда, полиция және өрт сөндіру қызметтерінде, азаматтар радиосы (CB) және әуесқойлар радиосында қолданылатын екі жақты радиоарналар арқылы сөйлесуді нақтылау, жеңілдету және стандарттау үшін қолданылатын әртүрлі техникаларды қамтиды. Дауыстық процедуралық байланыс қабылданған терминологияны пайдалану арқылы ауызша хабарламаның түсініктілігін арттыруға және қателерді азайтуға бағытталған. Ол сигнал беру протоколынан тұрады, мысалы, CB радиосының ондық кодтары, әуесқойлар радиосы мен авиациядағы Q кодтары, полиция кодтары және т.б. сияқты қысқартылған кодтар мен жаргонды пайдалану. Дауыстық процедураның кейбір элементтері көптеген салаларда түсініледі, бірақ маңызды айырмашылықтар бар. НАТО елдерінің қарулы күштері ынтымақтастықты жеңілдету үшін ұқсас процедураларды қолданады. Стандартты процедуралар бойынша жеткілікті дайындықтан өтпеген радиооператорлардың салдары елеулі операциялық қиындықтар мен кешігулерге алып келуі мүмкін. Мысалы, «Катрина» даулы кезіндегі әуесқой радиооператорлардың бір жағдайы: көптеген операторлар жақсы жабдықталған және техникалық білімі жоғары болды, бірақ трафикпен жұмыс істеу дағдылары жетіспеді. Бір жағдайда 25 сөзден тұратын хабарды жеткізуге шамамен 15 минут уақыт кетті.
Radiotelephony procedure (also on air protocol and voice procedure) includes various techniques used to clarify, simplify and standardize spoken communications over two way radios, in use by the armed forces, in civil aviation, police and fire dispatching systems, citizens' band radio (CB), and amateur radio. Voice procedure communications are intended to maximize clarity of spoken communication and reduce errors in the verbal message by use of an accepted nomenclature. It consists of a signalling protocol such as the use of abbreviated codes like the CB radio ten code, Q codes in amateur radio and aviation, police codes, etc., and jargon. Some elements of voice procedure are understood across many applications, but significant variations exist. The armed forces of the NATO countries have similar procedures in order to make cooperation easier. The impacts of having radio operators who are not well trained in standard procedures can cause significant operational problems and delays, as exemplified by one case of amateur radio operators during Hurricane Katrina, in which: many of the operators who were deployed had excellent go kits and technical ability, but were seriously wanting in traffic handling skill. In one case it took almost 15 minutes to pass one 25 word message.
Кіріспе
Радиотелефониялық процедуралар халықаралық ережелерді, ресми процедураларды, техникалық стандарттарды және радиобайланыстың барлық түрлері арқылы тиімді, сенімді және өзара үйлесімділікті қамтамасыз етуге бағытталған, қалыпты түсінікті конвенцияларды қамтиды. Ең жақсы жетілдірілген және көпке таныс процедуралар Біріктірілген коммуникациялық электроника кеңесінің Одақтас коммуникациялық процедурасы ACP 125(G): Коммуникациялық нұсқаулар Радиотелефониялық процедураларында қамтылған. Бұл процедуралар көптеген түрлі компоненттерден тұрады. Ең маңыздылары үш:
Дауыстық процедуралар – не айту керек?
Сөз техникасы – қалай айту керек?
Дауыстық процедура сөйлеуді ең жылдам және дәл жеткізу әдісін қамтамасыз етуге арналған. Барлық хабарламалар алдын ала жоспарланып, қысқа және түсінікті болуы керек. Хабарламаларды жазбаға түсіру ұсынылады: тіпті қысқа жазбалар да қателіктер қаупін азайтады. Хабарламалар қабылдаушыны шатастырмау үшін анық және логикалық түрде құрастырылуы тиіс. Дауыстық процедура мына себептерге байланысты қажет:
Қосымша дыбыстық желіде сөйлеу анық, қысқа және біржақты болуы керек. Сөйлеу мен деректер арасындағы кедергілерді болдырмау үшін деректер трафигін логистикалық немесе әкімшілік желілерге, тікелей басқару және бақылаумен байланысты емес желілерге бағыттау тиімді. Барлық хабарламалар азаматтық халықтың бір бөлігіне жететінін ескеру қажет. Стандартты процедураны қолдану төтенше жағдайға қатысы жоқ адамдар арасында қауесет тарату немесе үрей тудыру қаупін азайтуға көмектеседі. Хабарламалардың бір-біріне үстіртіп келуіне жол бермеу үшін белгілі бір тәртіп сақталуы керек. Егер екі адам бір уақытта хабарлама жіберсе, нәтижесі хаосқа ұласады. Радио операторлары әртүрлі сөйлеуі керек, себебі екі бағытты радиолар адам сөйлеуінің сапасын төмендетеді, осының салдарынан түсіну қиынға соғады. Радиоға тән процедуралардың көп бөлігі 100 жылдан астам уақыт бойы жетілдірілген арнайы тіл болып табылады. Радио арқылы байланыс жасаудың бірнеше негізгі әдістері бар, оларды келесі ретпен қолдану керек:
Процедуралық сөздер
Стандартты (алдын ала анықталған) фразеология (әуе және теңіз салаларындағы көптеген жағдайлар үшін)
Жай тілдегі диалог (фразеологиямен шешілмейтін мәселелер үшін)
Ресми хабарламалар
Сюжеттік хабарламалар
Диалог (қалыпты әңгіме)
Қысқартқы кодтар, оның ішінде Он кодтары және Филлипс коды; сондай-ақ операциялық сигналдар, оның ішінде 92 коды, Q коды және Z коды; кодтардың тізімі өте кең болғандықтан, барлық қатысушылардың толық және дұрыс анықтамаларын жаттап алуы мүмкін емес. Мұнда тізімделгендердің барлығы, он кодтарынан басқасы, тек Морзе кодында немесе телетайп режимінде қолдануға арналған, сондықтан оларды дауыстық байланыс арналарында қолдануға болмайды.
Voice procedures—what to say
Speech technique—how to say itVoice procedure is designed to provide the fastest and most accurate method of speech transmission. All messages should be pre planned, brief and straightforward. Ideally, messages should be written down: even brief notes reduce the risk of error. Messages should be constructed clearly and logically in order not to confuse the recipient. Voice procedure is necessary because:
Speech on a congested voice net must be clear, concise and unambiguous. To avoid interference between speech and data, it will often be expedient to assign the passage of data traffic to logistic or admin nets rather than to those directly associated with command and control. It must be assumed that all transmissions will be intercepted by a portion of the civilian population. The use of a standard procedure will help reduce the threat of spreading rumors or creating panic among those not involved in an emergency response. Some form of discipline is needed to ensure that transmissions do not overlap. If two people send traffic at the same time, the result is chaos. Radio operators must talk differently because two way radios reduce the quality of human speech in such a way that it becomes harder to understand. A large part of the radio specific procedures is the specialized language that has been refined over more than 100 years. There are several main methods of communication over radio, and they should be used in this order of preference:
Procedure words
Standard (predefined) phraseology (for most things in aviation and maritime use)
Plain language dialogue (for things that can't be handled by phraseology)
Formal messages
Narrative messages
Dialogue (normal conversation)
Brevity codes, including Ten codes, and Phillips Code; and operating signals, including 92 code, Q code, and Z code; should be used as a last choice, as these lists of codes are so extensive that it is unlikely that all participants have the full and correct definitions memorized. All of those listed here except the ten code are designed exclusively for use in Morse code or teletypewriter use, and are thus unsuitable for use on voice circuits.
Халықаралық радиорегламенттер
Жер бетіндегі барлық радиобайланыс ITU R құрамында жасалған ережелер бойынша жүзеге асырылады, ол негізгі дауыстық радио процедураларының көп бөлігін анықтайды, және бұл ережелер әрбір елде одан әрі заңдастырылады.
Радио шақыру белгілері
Радиошақыру белгілері – радиожиілік энергиясын (RF) шығару үшін лицензия алуға міндетті барлық станцияларға тағайындалған, әлемдік деңгейде бірегей идентификатор. Бұл идентификаторлар 3-ден 9-ға дейін әріптер мен сандардан тұрады. Шақыру белгілерінің негізгі форматы ITU R радиорегламентінің 19-бабында, «Станцияларды идентификациялау» бойынша белгіленген, бірақ нақты ережелер әр елдің радио лицензиялау ұйымдарының қарауына берілген.
Ресми шақыру белгілері
Әр елге префикстердің белгілі бір диапазоны беріледі, содан кейін әр елдегі радиотелекоммуникация агенттіктері RR-де анықталған форматта шақыру белгілерін өздері қалағанша бөлуге жауапты. Радио ережелері көптеген радиостанциялардың ресми станция шақыру белгісі немесе басқа да бірегей идентификатор арқылы жүйелі түрде өзін-өзі тануын талап етеді.
Функционалдық белгілері
Ресми радио шақыру белгілерінің жоғарыда сипатталған үлгілерден тыс ешқандай мағынасы болмайды және жеке лицензиясы бар әуесқой радиостанциялардан басқа, радио қолданушыны анықтауға қызмет етпейді. Сондықтан, олар әдетте, қандай адамның, бөлімнің немесе функцияның хабар тарататынын немесе байланысқа түсетінін анықтаудың негізгі құралы ретінде қолданылмайды. Осы себепті, функционалдық белгілер (әлде тактикалық шақыру белгілері) мұндай идентификацияны қамтамасыз ету үшін жиі қолданылады. Алайда, мұндай белгілер FCC талаптарына толыққанды жауап бермейді, яғни станциялар өз лицензияларын жүйелі түрде, әдетте әрбір х минут сайын және әрбір хабар тарату соңында белгілеуі керек (х 10-нан 30 минутқа дейін, хабар тарату станциялары үшін ұзағырақ). Кейбір радио қызметтері үшін FCC стандартты ITU форматынан гөрі, тарату станциясын жақсы анықтайтын жағдайларда, балама станция идентификацияларын рұқсат етеді. Оларға мыналар жатады: Ұшақтар – ұшақтың тіркеу нөмірі (құйрық нөмірі), оның алдында ұшақ типі (әдетте жалпы авиация ұшақтары үшін); немесе FAA тағайындаған ұшақ операторының лақап аты, содан кейін рейстің нөмірі (жоспарлы әуе тасымалы қызметтері үшін). Құрлықтағы жылжымалы байланыс – станция лицензиясының иесінің аты (әдетте қысқартылған), станцияның орналасқан жері, қызмет көрсетілетін қаланың немесе нысанның аты, содан кейін жалпы идентификациядан кейін қосымша сандар. Теміржол транспорты – теміржолдың аты, содан кейін пойыз нөмірі, локомотив нөмірі және т.б.
Aircraft—the registration number (tail number) of the aircraft, preceded by the type (typical of general aviation aircraft); or the aircraft operator nickname assigned by the FAA, followed by the flight number (typical of scheduled airline services). Land mobile—Name of the station licensee (typically abbreviated), location of station, name of city, or facility served, followed by additional digits following the more general ID. Land mobile railroad—Name of railroad, followed by the train number, engine number etc.
АҚШ-тағы қоңырау белгілері
АҚШ-қа K, N және W префикстерімен, сондай-ақ AAA–ALZ қоңырау таңбалары берілген. Осы топтар ішіндегі қоңырау таңбаларын бөлу жөніндегі жауапкершілік Ұлттық телекоммуникация және ақпарат басқармасында (көбінесе барлық мемлекеттік станциялар үшін) немесе Федералдық байланыс комиссиясында (барлық басқа станциялар үшін) болады, және олар радио қоңырау таңбаларын келесі топтарға бөледі:
Әуесқойлық қоңырау белгілері жүйелері
Хэм станциясының шақыру таңбалары А, К, N немесе W әріптерімен басталады және 0-ден 9-ға дейінгі бір саннан тұрады, ол 1 немесе 2 әріптен тұратын префиксті 1-ден 3 әріптен тұратын суффикстен ажыратады (арнайы іс-шара станцияларында тек үш символ болады: префикс, сан және бір әріптен тұратын суффикс).
Теңіздегі шақыру белгілері
Теңіз шақыру белгілерінің құрылымы әлдеқайда күрделі болып келеді, және кейде олар кеменің атымен немесе Теңіздік мобильдік қызмет идентификаторы (MMSI) нөмірімен алмастырылады.
Радионың тәртіптілігі
Бірнеше тараппен жартылай дуплекстік, ортақ желі арқылы байланыс жасау үшін қабылданған процедуралар мен келісімдерді қатаң сақтау қажет, себебі бір радио операторы хабар жіберіп жатқанда, ол ағымдағы арнадағы басқа станцияларды ести алмайды.
ABC Дұрыс, қысқа, анық
ABC аббревиатурасы көбінесе қандай ақпаратты тарату керектігі туралы үш ең маңызды ережені есіңде ұстауға көмектесетін жад құралы ретінде қолданылады.
Полиция процедуралары
АҚШ-та полиция байланысы процедураларын жасаумен айналысатын ұйым – 1935 жылы құрылған APCO International, Полиция байланысы офицерлерінің қауымдастығы. Көбінесе APCO процедуралары әлемдік стандартты операциялық процедуралардан тәуелсіз әзірленді, нәтижесінде көптеген полиция бөлімдері басқа әріптік әліпбиді қолданады және шақыру тәртібі кері болады (мысалы, 1 Адам 12 диспетчерге шақырады). Дегенмен, APCO кейде халықаралық процедура стандарттарын ұстанады, 1930 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Морзе кодтық сигналдарын қабылдады және 1974 жылы ИКАО радиотелефониялық әліпбиін қабылдап, 1940 жылы қабылданған өзінің Адам Бой Чарльз әліпбиін алмастырды, бірақ АҚШ полиция бөлімдерінің өте азы ғана бұл өзгеріске көшті. APCO сондай-ақ адамдар мен көлік құралдарын сипаттау үшін ақпаратты стандартты түрде беруге арналған стандартты сипаттама формаларын белгіледі.