Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық ғалым (1921–2005)
American academic (1921–2005)
Уэйн Клейсон Бут (22 ақпан 1921 жылы АҚШ-тың Юта штатындағы Америка Форк қаласында дүниеге келген – 10 қазан 2005 жылы Чикаго, Иллинойс штатында қайтыс болған) – американдық әдеби сыншы және риторик. Ол Чикаго университетінің Ағылшын тілі мен әдебиеті кафедрасының және колледжінің еңбегі сіңген профессоры, Джордж М. Пуллман атындағы құрметті профессор болған. Оның еңбектері көбінесе Чикаго әдеби сын мектебінің дәстүрінде дамыды.
Wayne Clayson Booth (February 22, 1921, in American Fork, Utah – October 10, 2005, in Chicago, Illinois) was an American literary critic and rhetorician. He was the George M. Pullman Distinguished Service Professor Emeritus in English Language & Literature and the College at the University of Chicago. His work followed largely from the Chicago school of literary criticism.
Өмір
Бут Юта штатында соңғы күнгі қасиеттілердің Уэйн Чипман Бут және Лилиан Клейсон Бут деген ата-анасынан дүниеге келді. Үлкен Бут 1927 жылы, кішкентай Уэйн алты жасқа толғанда қайтыс болды. Бут 1938 жылы Американ Форк орта мектебін бітірді. Ол Бригам Янг университетінде және Чикаго университетінде білім алды. Чикаго университетіне қайта оралғанға дейін Хаверфорд колледжінде және Эрлхэм колледжінде ағылшын тілінен сабақ берді. Өмірінің соңына дейін Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің мүшелігін сақтап, көптеген діндердің де бірдей қабылдануға лайық және жеткілікті екеніне сенді. Ол Америка философиялық қоғамының және Америка өнер мен ғылым академиясының мүшесі болды.
Booth was born in Utah of Latter day Saint parents, Wayne Chipman Booth and Lillian Clayson Booth. The older Booth died in 1927, when young Wayne was six years old. Booth graduated from American Fork High School in 1938. He was educated at Brigham Young University and the University of Chicago. He taught English at Haverford College and Earlham College before moving back to the University of Chicago. He maintained his membership in the Church of Jesus Christ of Latter day Saints throughout his life, but took the position that many religions were equally acceptable and sufficient. He was a member of both the American Philosophical Society and the American Academy of Arts and Sciences.
Шығарманың риторикасы
Буттың ең танымал кітабы – «Фикция риторикасы». Онда ол барлық повество айту риториканың бір түрі екенін дәлелдеді. Бұл кітапты ол өзінің негізгі сыншылар деп санайтындарға жасаған сын ретінде қарастыруға болады. Бут Генри Джеймстен бастап сыншылар көркем әдебиетте «көрсету» мен «айту» арасындағы айырмашылыққа ерекше мән бейімдеп, «көрсетуге» догматикалық басымдық бергенін айтады. Бут қазіргі заманғы авторлардың жеткен шынайы әсерлеріне қарамастан, повестволарды осылай ажыратуға тырысу – қарапайым және терең қателік, себебі авторлар міндетті түрде көрсетіп қана қоймай, айта да біледі. Бут олардың түрлі «мүдделерді» түрлі «қызығушылық желілері» арқылы жеткізу туралы шешімдеріне негізделген әдістерді таңдайтынын атап көрсетті, яғни аудиторияны сендірудің риторикалық құралдары. Буттың сын-пікірін дәстүрлі биографиялық сын-пикирден (әлі де, әсіресе танымал сыншылар арасында қолданылады), мәтін не айтады туралы ғана сөйлесуге болатынын дәлелдеген жаңа сын-пикирден және авторлық қатысуды «жоюға» ұмтылған қазіргі сын-пикирден ерекшелендіруге болады. Бут мәтіннің болуы автордың бар екенін білдіреді, сондықтан автор туралы айтпастан мәтін туралы сөйлеу мүмкін емес деп мәлімдеді. Бут автордың (баяндаушыдан өзгеше) туындысына тікелей араласуы маңызды емес екенін, себебі оқырмандар кез келген мәтіннің артында автордың бар екенін қалай болса солай түсінеді, сонымен қатар оқырмандар мәтіннің түрлі қызығушылықтары бойынша мәтіннің кілтілі авторының сенімдері мен бағалары (сондай-ақ, дағдылары мен «жетістігі») туралы қорытындылар жасайды. Қаншалықты бейтарап болуға тырысса да, оның оқырмандары міндетті түрде осылай жазатын ресми жазушының бейнесін құрастырады, және әрине, ресми жазушының барлық құндылықтарға қатысты бейтарап болуы мүмкін емес. Оның түрлі міндеттемелеріне, жасырын немесе ашық, біздің реакциямыз жұмысты қабылдауымызға әсер етеді. Бұл автор (Бут осы кітапта кеңінен қолданылатын термин; ол сондай-ақ автордың «екінші жаны» деп атады) – «біз оқитынын саналы немесе санасыз түрде таңдайтын; біз оны нақты адамның идеалдық, әдеби, жасалған нұсқасы деп түсінеміз; ол өзінің таңдауларының жиынтығы». «Фикция риторикасы» еңбегінде Бут «сенімсіз баяндаушы» терминін енгізді. Бут сонымен қатар бірнеше тарауды, олар көптеген сілтемелерді және кеңінен танылған көркем шығармалардан үзінділерді қамтиды, авторлардың түрлі қызығушылықтарына қол жеткізген әртүрлі әсерлерін және олардың түсетін қателіктерін сипаттады. Бұл автордың түсініктеме бере ме, жоқ па, соған және әңгімедегі баяндаушының сенімді немесе сенімсіз, жеке немесе бейтарап екеніне байланысты. Бут «әдеби қызығушылықтың үш түрін» атап көрсетті, олар «шығармашылықта техникалық манипуляция үшін қол жетімді»: 1) Зияткерлік немесе танымдық: Бізде немесе «фактілер», шынайы түсіндіру, шынайы себептер, шынайы шығу тегі, шынайы мотивтер немесе өмір туралы шындық туралы күшті ақыл-ой қызығушылығы бар. 2) Сапалық: Бізде қандай да бір үлгі немесе форманың аяқталғанын көруге немесе кез келген қасиеттердің одан әрі дамуын сезінуге деген күшті тілек бар немесе оны жасауға болады. Біз бұл түрді «эстетикалық» деп атай аламыз, егер бұл әдеби форманы осы қызығушылықты пайдаланып, басқа қызығушылықтарға негізделгеннен гөрі көркемдік құндылық болуы керек деп ұсынбаса. 3) Қолдануға лайық: Бізде жақсы көретін немесе жек көретін, құрметтейтін немесе жек көретін адамдардың табысқа жетуін немесе сәтсіздікке ұшырауын қатты қалаймыз немесе солай етуге мәжбүр боламыз; немесе біз кейіпкердің қасиеттерінің өзгеруіне үміт артуымыз немесе одан қорқуымыз мүмкін. Біз бұл түрді «адамдық» деп атай аламыз, егер бұл 1 және 2 адамнан кем емес екенін білдірмесе. 1983 жылғы «Фикция риторикасы» басылымында, 1961 жылғы басылымның түпнұсқасына ұзын қосымшаны қоса алғанда, Бут авторлар мен оқырмандар қабылдаған әртүрлі жеке тұлғаларды атап өтті: «Тіл және қан авторы», «Көрсетілген автор», «Бұл әңгіменің баяндаушысы», «Карьера авторы» және «Халық мифы»; және «Тіл және қан көптеген әңгімелер жасаушысы», «Полотацияланған оқырман», «Сынық тыңдаушы», «Карьера оқырман» және «Оқырман жұртшылығы» туралы қоғамдық миф.
In what was likely Booth's most recognized book, The Rhetoric of Fiction, he argued that all narrative is a form of rhetoric. The book can be seen as his critique of those he viewed as mainstream critics. Booth argues that beginning roughly with Henry James, critics began to emphasize the difference between "showing" and "telling" in fiction and have placed more and more of a dogmatic premium on "showing." Booth argued that despite the realistic effects that modern authors have achieved, trying to distinguish narratives in this way is simplistic and deeply flawed, because authors invariably both show and tell. Booth observed that they appear to choose between the techniques based upon decisions about how to convey their various "commitments" along various "lines of interest," that is, rhetorical means of persuading the audience. Booth's criticism can be viewed as distinct from traditional biographical criticism (still practiced, especially among popular critics), the new criticism that argued that one can talk only about what the text says, and the modern criticism that argues for the "eradication" of authorial presence. Booth claimed that it is impossible to talk about a text without talking about an author, because the existence of the text implies the existence of an author. Booth argued not only that it does not matter whether an author—as distinct from the narrator—intrudes directly in a work, since readers will always infer the existence of an author behind any text they encounter, but also that readers always draw conclusions about the beliefs and judgments (and also, conclusions about the skills and "success") of a text's implied author, along the text's various lines of interest:However impersonal he may try to be, his readers will inevitably construct a picture of the official scribe who writes in this manner and of course that official scribe will never be neutral toward all values. Our reaction to his various commitments, secret or overt, will help to determine our response to the work. This implied author (a widely used term that Booth coined in this book; whom he also called an author's "second self") is the one who "chooses, consciously or unconsciously, what we read; we infer him as an ideal, literary, created version of the real man; he is the sum of his own choices." In The Rhetoric of Fiction Booth coined the term "unreliable narrator". Booth also spent several chapters—which include numerous references to and citations from widely recognized works of fiction—describing the various effects that implied authors achieve along the various lines of interest that he identifies, and the pitfalls they fall into, depending upon whether the implied author provides commentary, and upon the degree to which a story's narrator is reliable or unreliable, personal or impersonal. Booth detailed three "Types of Literary Interest" that are "available for technical manipulation in fiction":(1) Intellectual or cognitive: We have, or can be made to have, strong intellectual curiosity about "the facts," the true interpretation, the true reasons, the true origins, the true motives, or the truth about life itself. (2) Qualitative: We have, or can be made to have, a strong desire to see any pattern or form completed, or to experience a further development of qualities of any kind. We might call this kind "aesthetic," if to do so did not suggest that a literary form using this interest was necessarily of more artistic value than one based on other interests. (3) Practical: We have, or can be made to have, a strong desire for the success or failure of those we love or hate, admire or detest; or we can be made to hope for or fear a change in the quality of a character. We might call this kind "human," if to do so did not imply that 1 and 2 were somehow less than human. In the 1983 edition of The Rhetoric of Fiction, which included a lengthy addendum to the original 1961 edition, Booth outlined various identities taken on by both authors and readers: The Flesh and Blood Author, the Implied Author, the Teller of This Tale, the Career Author, and the "Public Myth"; and, the Flesh and Blood Re Creator of Many Stories, the Postulated Reader, the Credulous Listener, the Career Reader, and the Public Myth about the "Reading Public."
Басқа жұмыстар
Кейінгі еңбегі – "Қазіргі догма және келісім риторикасы", онда Бут риториканы негізді нанымдарды табу өнері деп анықтайды. Бут, қандай жағдайлардың адамның ойын өзгертуіне себеп болу керектігі туралы сұраққа жауап береді және екі түбегейлі қарама-қарсы сенім жүйесі дауласқан кезде не болатынын талқылайды. Оның басты мысалы – Чикаго университетінде студенттер мен әкімшілік өкілдері арасындағы қызу пікірталас, ол әр тараптың қарсы тараптың аргументтерін түсіндірмей қайта басып шығаруымен аяқталды, себебі олар қарсы тараптың өте абсурдты екеніне сенді және оның ұсыныстарын жариялау оларды жоққа шығарумен тең болды. 1974 жылғы "Ирония риторикасы" атты тағы бір маңызды еңбегінде Бут иронияның ұзақ тарихын және оның әдебиеттегі қолданылуын зерттейді. Бұл "Фикция риторикасынан" кейін оның екінші ең танымал еңбегі. "The Company We Keep: An Ethics of Fiction" (1988) еңбегінде Бут көркем әдебиеттегі риторикалық әсерлер тақырыбына оралып, "этиканы әдебиетпен айналысуымыздың ортасына қоюды" (кітап мұқабасынан, The Company we Keep) ұсынады. Бұл әдебиет және этика немесе этикалық сын саласына жасаған маңызды үлес болып табылады және оның 1979 жылғы "Сындық түсінік" еңбегіндегі аргументтеріне негізделген. 1991 жылы Чикаго университеті Уэйн К. Бут атындағы аспиранттар арасындағы үздік оқытушы сыйлығы Буттың құрметіне құрылды. Бұл сыйлық жыл сайын табыс етіледі. Сонымен қатар, Чикаго университетінің колледж жатақханасындағы Бут үйі оның құрметіне аталды.
A later work is Modern Dogma and the Rhetoric of Assent, in which Booth defines rhetoric as the art of finding warrantable beliefs. Booth addresses the question of what circumstances should cause one to change one's mind, discussing what happens in situations where two diametrically opposed systems of belief are in argument. His central example is an incident at the University of Chicago, when some students and administrators were engaged in fierce debate that eventually degenerated into each side simply reprinting the other side's arguments without comment, believing that the opposing side was so self evidently absurd that to state its propositions was to refute them. Another book of note is 1974's A Rhetoric of Irony, in which Booth examines the long tradition of irony and its use in literature. It is probably his second most popular work after The Rhetoric of Fiction. In The Company We Keep: An Ethics of Fiction (1988), Booth returns to the topic of rhetorical effects in fiction, and "argues for the relocation of ethics to the center of our engagement with literature" (cover note, The Company we Keep). It is a widely cited contribution to the field of literature and ethics or ethical criticism, building on his arguments in Critical Understanding (1979). The University of Chicago Wayne C. Booth Graduate Student Prize for Excellence in Undergraduate Teaching was established in 1991 in honor of Booth. The award is given out annually. Additionally, Booth House within the University of Chicago College Housing is named in honor of Booth.