Кіріспе
19-20 ғасырдағы жапон химигі, Токио Императорлық университетінің химия профессоры, 1908 жылы ол «умами» деп атаған дәмнің химиялық негізін ашты. Бұл тәтті, ащы, қышқыл және тұзды дәмдермен қатар бес негізгі дәмнің бірі болып табылады.
was a Japanese chemist and Tokyo Imperial University professor of chemistry who, in 1908, uncovered the chemical basis of a taste he named umami. It is one of the five basic tastes along with sweet, bitter, sour and salty.
Білім
Икеда 1889 жылы Токио император университетінің химия мамандығын бітірді. 1891 жылы Токиодағы Жоғары нормальді мектепте профессор, ал 1896 жылы Токио император университетінде доцент болды. 1899 жылдан бастап профессор Икеда екі жыл бойы Германияда Лейпциг университетіндегі профессор Фридрих Вильгельм Оствальдтың зертханасында оқыды, ол кезде бұл орын физикалық химияның орталығы еді. Лондонда қысқа уақыт тұрғаннан кейін, 1901 жылы Токиоға оралып, Токио император университетінің химия профессоры атанды.
Ашылғандар
1907 жылы Токио императорлық университетінде Икеда отбасымен кешкі асын ісіп отырғанда, кенеттен тоқтап қалды. Сол күні оның тамағындағы даши сорпасы әдеттегіден гөрі дәмдірек болды; бірнеше рет қасықпен араластырғаннан кейін ол айырмашылықтың себебі комбу, қоңыр макробалдырлар және кацуобуши деп аталатын балықтың кептірілген қабықшалары қосылған умами дәмі екенін түсінді. Ол комбудың осы дәмнің кілті екенін ұқты, сол күннен бастап теңіз балдырының химиялық құрамын зерттеуге кірісті. 1908 жылы ол ерекше дәм беретін глютамин қышқылының (глютамат) қоңыр кристалдарын бөліп алды. Мононатрий глютаматы (МСГ) – умами дәмінің химиялық негізі. 1909 жылы ол МСГ-ні көптеп өндірудің әдісін ойлап тапты. Оның Ajinomoto Co., Inc. компаниясында қазіргі таңда 32 000-нан астам адам жұмыс істейді. Осы әдіс арқасында МСГ-нің әлемдік өндірісі жылдам өсті. МСГ бүгінде тұз бен бұрыштан кейін ең көп қолданылатын дәмдік заттардың бірі саналады. Кикунае Икеда басқа да тағамдарды зерттеп, оларда умами дәмі бар-жоғын анықтады және глютаматтың ет, теңіз шөптері мен помидордың дәмінің бір бөлігін құрайтынын растады. Ол адамдардың глютаматқа деген талғамы ақуыздың болуын сезуге көмектесетінін білді деп ойлады.