Кіріспе

Жапон биологы (1924–1994)

Мотоо Кимура (木村 資生) (13 қараша 1924 – 13 қараша 1994) – 1968 жылы молекулалық эволюцияның бейтарап теориясын енгізген жапон биологы. Ол ең ықпалды теориялық популяциялық генетиктердің біріне айналды. Ол генетикада пайдалы, зиянды немесе бейтарап аллельдердің бекітілу ықтималдығын есептеу үшін диффузия теңдеулерін жаңаша қолданғаны үшін есімдері сақталды. Теориялық популяциялық генетиканы молекулалық эволюция деректерімен үйлестіре отырып, ол молекулалық эволюцияның бейтарап теориясын жасады, онда генетикалық дрейф аллель жиілігін өзгертетін басты күш болып табылады. Өзі де танымал популяциялық генетик Джеймс Ф. Кроу, Кимураны қазіргі синтездің ұлы үштігінен – Рональд Фишер, Дж. Б. С. Холдейн және Сеуолл Райттан кейін, Густав Малекотпен бірге ең ұлы эволюциялық генетиктердің бірі деп санайды.

Өмір және жұмыс

Кимура 1924 жылғы 13 қарашада Айчи префектурасының Оказаки қаласында дүниеге келген. Ол ерте кезден бастап ботаникаға қызығушылық танытты, бірақ математикада да өте жақсы нәтижелер көрсетті (азық-түлікпен уланудан ұзақ уақыт бойы емделген кезде геометрия және басқа математикалық пәндерді өзімен-өзі үйренді). Нагоядағы таңдаулы орта мектепке түскеннен кейін Кимура өсімдік морфологиясы мен цитологиясына ден қойды; ол М. Кумазаваның зертханасында лаләлердің хромосома құрылымын зерттеді. Кумазавамен бірге ол ботаника мен математикадағы қызығушылықтарын байланыстырудың жолын тапты: биометрия. Ол 1956 жылы докторлық диссертациясын қорғап, Жапонияға оралды (және өмірінің соңына дейін Ұлттық генетика институтында жұмыс істеді). Молекулалық эволюция саласы пептидтер мен генетикалық тізбектердің саны арта келеше, осы модельдер кеңінен қолданыс тапты. Қадамдық мутация моделі – "басқыш модель" болып табылады, оны гомологты ақуыздардың заряд бірліктерімен айырмашылығы бар электрофорезтік зерттеулерде қолдануға болады. Оның осы тәсілі туралы алғашқы жарияланым 1960 жылы "Популяция генетикасына кіріспе" еңбегінде жарық көрді. Сондай-ақ ол 1961 жылы генетикалық жүктеме туралы даулы мәселе бойынша маңызды шолу мақала жазды. 1968 жыл Кимураның карьерасындағы шешуші кезең болды. Осы жылы ол молекулалық эволюцияның бейтарап теориясын ұсынды, яғни молекулалық деңгейде генетикалық өзгерістердің басым көпшілігі табиғи іріктеуге қатысты бейтарап екендігін, генетикалық дрейфті эволюцияның басты факторы етеді. Молекулалық биология саласы қарқынды дамып, редукционизмді қолдайтындар мен организмдер биологиясымен айналысатын ғалымдар арасында шиеленіс күшейді. Бейтарап теория бірден көп молекулалық биологтардың қолдауын алды, бірақ көптеген эволюциялық биологтардың қарсылығын тудырды. Басқаша іріктеуге негізделген гипотезаларды тексеру қиын болғанымен, бейтарап теория молекулалық эволюцияның қазіргі заманғы тәсілдерінің маңызды бөлігіне айналды. 1992 жылы Кимура Корольдік қоғамнан Дарвин медалін алды, ал келесі жылы Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі болып сайланды.