Кіріспе

Памир – неміс желкенді кемесі, неміс кеме компаниясы Ф. Лейс үшін салынған төрт мачталы барк. Олардың танымал Flying P Liners кемелерінің бірі болатын ол, 1949 жылы Хорн мүйісін айналып өткен соңғы коммерциялық желкенді кеме еді. 1957 жылға қарай, ол заманауи жүк кемелерінің пайда болуымен ескіріп, пайда табу мүмкіншілігінен айырылды. Кеме консорциумының қажетті жөндеулерді қаржыландыруға немесе жеткілікті желкенді білімі бар офицерлерді тартуға шамасы келмеді, бұл ауыр техникалық мәселелерге себеп болды. 1957 жылдың 21 қыркүйегінде «Кэрри» дауылына ілігіп, Азор аралдарының жанында батып кетті, үлкен іздеу жұмыстарынан кейін барлық жолаушылардың арасынан тек алтысы ғана құтқарылды.

Алғашқы күндер мен Бірінші дүниежүзілік соғыс

Ол Гамбургтегі Блохм және Восс кеме жасау зауытында салынды және 1905 жылғы 29 шілдеде суға түсірілді. Оның болаттан жасалған корпусы және 3020 тонналық сыйымдылығы (2777 нетто тонна) болды. Кеменің жалпы ұзындығы 114,5 метр (375 фут), ені шамамен 14 метр (46 фут), ал суға батып тұру тереңдігі 7,25 метр (23,5 фут) құрады. Үш мачта палубадан 51,2 метр (168 фут) биіктікте орналасқан, ал негізгі рельстің ені 28 метр (92 фут) болды. Ол 3800 м² (40900 фут²) ауданындағы желкендерді алып жүрді және ең жоғары жылдамдығына жете алатын. Ол бір-біріне ұқсас он кеменің бесіншісі болды. 1905 жылғы 18 қазанда пайдалануға берілді және Laeisz компаниясы Оңтүстік Америкадағы нитрат саудасында пайдаланды. 1914 жылға дейін ол Чилиге сегіз рет сапар шекті, Гамбургтен Вальпараисо немесе Икикеге бір бағытты сапар 64 мен 70 күннің арасында алды. Бұл қалалар сол кездегі Чилидің маңызды нитрат портылары еді. 1914 жылдың қазан айынан бастап ол Канар аралдарындағы Ла-Пальма аралындағы Санта-Крус-де-ла-Пальма портында тұрды. Соғыстан кейінгі жағдайларға байланысты ол 1920 жылдың 17 наурызына дейін Санта-Крус-де-ла-Пальмадан Гамбургке қайтып оралмады. Сол жылы ол Италияға соғыс өтемақысы ретінде берілді. 1920 жылғы 15 шілдеде ол Гамбургтен Роттердам арқылы Неапольге сүйрегіштермен сүйретілді. Италия үкіметі терең суға жүзе алатын желкенді кеме экипажын таба алмағандықтан, ол Неаполь шығанағындағы Кастелламар маңында тоқтатылды. 1924 жылы F. Laeisz компаниясы оны 7000 фунт стерлингке сатып алып, оны қайтадан нитрат саудасына енгізді. 1931 жылы Laeisz оны Гюстаф Эриксонның фин кеме компаниясына сатты, ол оны Австралиялық бидай саудасында пайдаланды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезеңдер

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Памир» 1941 жылғы 3 тамызда Веллингтон портында болғанда Жаңа Зеландия үкіметі оны соғыс олжасы ретінде тартып алды. Жаңа Зеландия туымен он сауда сапары жасалды: бес рет Сан-Францискоға, үш рет Ванкуверге, бір рет Сиднейге және оның соңғы сапары Тасман теңізі арқылы Сиднейден Веллингтонға 2700 тонна цемент пен 400 тонна шеге сымымен жүк тасыды. Тасман теңізіндегі соңғы сапардағы дауылды кемедегілердің бірі Эндрю Кейворт ешқашан жіберілмеген хатында егжей-тегжейлі сипаттаған. 1943 жылы жапондық су асты кемесі байқалғанда, ол аз ғана қашықтықта қалып, соғыстан зардапсыз өтті. Жылдам жүретін және күшті, қолайлы желмен жүзетін барк болғандықтан, ол су асты кемесінің командирін қызықтырмады. Соғыстан кейін «Памир» Веллингтоннан Кейп-Хорн арқылы Лондонға, содан кейін Антверпеннен Оклендке және Веллингтонға 1948 жылы бір сапар жасады. 1948 жылғы 12 қарашада Веллингтон қаласында Эриксон желісіне қайтарылып, Спенсер шығанағындағы Порт-Викторияға Австралия бидайы тиеу үшін бағытталды. 128 күндік саяхаты барысында, 1949 жылғы 11 шілдеде ол Кейп-Хорн айналып сауда жүгін тасымалдаған соңғы желкенді кеме болды. Густав Эриксон 1947 жылы қайтыс болды. Оның ұлы Эдгар оны (немесе «Пассатты») пайда табу үшін пайдалана алмайтынын түсінді, себебі негізінен кемедегі жұмысты реттейтін ережелер мен кәсіби одақтардың келісімдері өзгерді; желкенді кемелердегі стандартты екі табельдік жүйе моторлық кемелерде қолданылатын үш табельдік жүйемен ауыстырылды, бұл көбірек экипаж қажеттігін білдірді. 1951 жылғы наурыз айында бельгиялық кеме бұзушылар оған және «Пассатқа» 40 000 фунт төледі. Оның алғашқы сапары 1952 жылы цементпен Бразилияға, ал темір кенмен Германияға қайту болды. Сапар басталғанда, «иесіне емес, желді жақсы көретін экипажға қуаныш сыйлап», винт бұзылды. Кәсіпорын қысқа уақытқа банкротқа ұшырады, бірақ 40 неміс кеме иесінің жаңа консорциумы сатып алды. Келесі бес жыл бойы кемелер Еуропа мен Оңтүстік Американың шығыс жағалауы арасында жүзіп жүрді, бірақ Кейп-Хорн айналмады. Олар негізінен Аргентинаға бағытталған мектеп кемелерін тасымалдау үшін қолданылды. Неміс халқы бұл идеяны теңіз символы және ұлттық мақтаныш көзі ретінде қолдағанмен, соғыстан кейінгі жылдардағы экономикалық жағдай операцияны шектеді. Кемелер енді жүк тасымалдаушылар ретінде пайдалы болмады, ал «Памирде» палубалардың ағып жатуы және коррозия сияқты техникалық проблемалар күшейді. Консорциум неміс үкіметтерінен немесе кеме компанияларынан немесе халықтан жеткілікті қаржы алуға құмар болмады, сондықтан екі кеме де тозып кетті.

Соңғы сапар

Денсаулығының нашарлауына байланысты, оның тұрақты капитаны Герман Эггерстің орнына капитан Йоханнес Дибич келді. Дибич бұрын жас теңізші болып осы кемеде қызмет еткен және желкенді оқу кемелеріне басшылық еткен, бірақ жүк тасымалдайтын желкенді кемелердің капитаны ретінде тәжірибесі аз болған.

Сақтандыру

Памирдің соңғы сапары – оның оқу кемесі ретіндегі мансабындағы жалғыз табыс әкелген сапары болды, себебі шамамен 2,2 миллион неміс маркасы көлеміндегі сақтандыру төлемі сол жылғы компанияның шығындарын толығымен өтеуге жетеді. Консорциумның мұнысы қасақана жасағанына ешқандай дәлел жоқ, және олар суға батуға заңды түрде кінәлі деп табылған жоқ. Бірақ кейінірек зерттеушілердің пікірінше, олардың немқұрайлылығы салдарынан кеме жоғалған болуы мүмкін.