1909 жылғы польшаның жатық желкенді кемесі және мұражайы

Кіріспе

1909 жылғы польшалық желкенді оқу кемесі және мұражай

«Дар Поморза» – 1909 жылы салынған, Гдыня қаласында мұражай кемесі ретінде сақталған польшалық толық қанатты желкенді кеме. Ол Германия, Франция және Польшада оқу-жаттығу кемесі ретінде қызмет еткен. «Дар Поморза» 1980 жылы «Кетти Сарк» кубогын жеңіп алды.

Тарих

Кеме 1909 жылы Blohm & Voss компаниясы салды. Ол 1910 жылы Deutscher Schulschiff Verein ұйымы арқылы Германияның оқу кемесі Prinzess Eitel Friedrich ретінде қолданысқа берілді. Ол Пруссияның принці Эйтель Фридрихтің әйелі, герцогиня София Шарлотта Ольденбургтің құрметіне аталған. Оның құрылыс нөмірі 202-ші, қабырғасы 1909 жылдың 12 қазанында суға түсірілді. 1920 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеме Ұлыбританиямен соғыс өтемақысы ретінде алынып, содан кейін Францияға жеткізілді, онда ол Колберт деген атпен Сент-Назердегі теңізшілер мектебіне берілді. 1927 жылы кеме Барон де Форестке желкенді яхтасын жоғалтқаны үшін өтемақы ретінде тапсырылды. Кемені қайта жаңартудың жоғары құнына байланысты 1929 жылы сатылды. Әлі де Prinzess Eitel Friedrich деген атаумен, ол Померанияның поляк қауымынан 7000 фунт стерлингке Гдынядағы Польша Әскери-теңіз академиясының жаңа оқу кемесі ретінде сатып алынды. Оған "Дар Поморза" ("Померанияның сыйы") деген ат берілді. 1930 жылы кеме жөнделіп, қосымша дизельдік қозғалтқышпен жабдықталды. Қайта құру жұмыстарынан алынған тәжірибе Данияның Наксков кеме құрылыс компаниясына өз елі үшін желкенді оқу кемесін – "Денмарк" (әлі де қолданыста) салуға мүмкіндік берді. Кеме поляк туы астында алғашқы сапарын (уақытша) "Поморзе" (поляк тілінде Померания) деген атпен жасады. (Мүмкін, кеменің аты 1916 жылғы маусымда Ютландия шайқасында барлық экипажымен бірге жоғалған неміс пре-дредноутты Pommern (неміс тілінде Померания) есімді кемеге ұқсас болмауы үшін кейіннен өзгертілген). Бұл алғашқы сапар екі голландтық буксирінің ("Poolzee" және "Witte Zee") сүйреуімен, польшалық және голландтық жүгірушілер тобымен бірге 1929 жылдың 26 желтоқсанында Сент-Назареден басталып, 1930 жылдың 9 қаңтарында Наксковта аяқталды. Кеме Бретань жағалауындағы дауылдан мүжілмей құтылды. Бұл сапар кейіннен, кемедегі бірінші офицер Т. Мейснер жазған еңбектердің ішінде кеңінен танымал болды. Келесі жылдары қайта жаңартылып, қосымша дизельдік қозғалтқышпен жабдықталған оқу бірлігі ретінде пайдаланылды және "Ақ фрегат" деген лақап атқа ие болды. 1934-1935 жылдары ол Панама каналы арқылы әлемді аралап шықты. Сол атақты сапар кезінде ол Польша туымен алғаш рет көптеген порттарға кірді. 1937 жылы арнайы сапармен ол атақты Хорн мүйізін айналып өтті, осылайша Польша туымен мүйізді айналған алғашқы кеме болды. 1938 жылы ол Стокгольмде өткен Балтық елдерінің желкенді оқу кемелерінің кездесуіне қатысты, бұл кездесу соғыстан кейінгі барлық "Operation Sail" кездесулерінің алдағысы болып саналды, және норвегиялық "Christian Radich" желкенді оқу кемесінің капитаны ерекше құрмет көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Стокгольмде интернирленді. Соғыстан кейін ол коммунистік Польшаға жеткізіліп, тағы да оқу кемесі ретінде пайдаланылды. 1967 жылы ол "екінші дебют" жасады, Канаданың Квебек провинциясының Монреаль қаласына, Экспо жәрмеңкесі кезінде келіп, өзіне және еліне жалпы құрмет әкелді. 1970 жылдары ол бірнеше "Operation Sail" және "Cutty Sark Tall Ships" жарыстарына қатысып, 1972 жылы алғашқы жарысын жеңіп, 1973 жылы 3-ші орынды, 1974 жылы 4-ші орынды иеленді және 1980 жылы 1-ші орынды және "Cutty Sark Trophy" жүлдесін жеңіп алды. 1976 жылы АҚШ-та өткен атақты "Operation Sail '76" кезінде оның зейнеткерлік демалысқа шыққан капитаны Казимеж Юркевичті норвегиялық "Christian Radich" кемесінің капитаны Кьелл Торсен ресми түрде қарсы алды. "Дар Поморза" – әлемдегі ең танымал "Blohm & Voss" компаниясы салған бірнеше биік кемелердің бірі. Оның әлемдік теңіз мұрасына маңызы – оның шығу тегі. Ол әлемдегі алғашқы арнайы мақсатта салынған желкенді оқу кемесі Гросшерцогин Элизабеттің кіші қарындасы. Сонымен қатар, ол Польша туын бір сапарда (1934-1935 жж.) әлемді айналдырған алғашқы кеме, осылайша оның басқа бір түріндегі кез келген кемемен салыстыруға болмайды. 1981 жылдың 15 қыркүйегінде ол Финляндияның Котка портына соңғы сапарын жасады, ол 13 күннен кейін аяқталды. 1982 жылдың 4 тамызында ол қызметтен босатылып, оқу кемесі ретінде "Dar Młodzieży" кемесімен алмастырылды.

The ship was built in 1909 by Blohm & Voss and dedicated in 1910 by Deutscher Schulschiff Verein as the German training ship Prinzess Eitel Friedrich, named for Duchess Sophia Charlotte of Oldenburg, wife of Prince Eitel Friedrich of Prussia. Her yard no. was 202, her hull was launched on 12 October 1909. In 1920, following World War I, the ship was taken as war reparations by Great Britain, then brought to France, where she was assigned to the seamen's school at St Nazaire under the name Colbert. The ship was in 1927 given to Baron de Forrest as compensation for the loss of a sailing yacht. Due to the high costs of refurbishing the ship, she was sold in 1929. Still bearing the name Prinzess Eitel Friedrich, she was bought by the Polish community of Pomerania for £7,000, as the new training ship for the Polish Naval Academy in Gdynia. She was given the name "Dar Pomorza" (the Gift of Pomerania). In 1930 the ship was repaired and fitted with an auxiliary diesel engine. The experience gained during rebuilding works enabled Danish shipbuilders of Nakskov to build a sail training vessel for their country, the Danmark (still in service). The ship made her first voyage under Polish colours named (temporarily) "Pomorze" (Pomerania in Polish). (Possibly the name was later changed in an effort to not name the ship similar to a very unfortunate one, the German pre dreadnought battleship Pommern (Pomerania in German), which was lost with all hands during the Battle of Jutland in June 1916.) This first voyage was made under tow of two Dutch tugs ("Poolzee" and "Witte Zee") with a party of Polish and Dutch runners aboard, starting on 26 Dec. 1929 from St. Nazaire, and ending on 9 Jan. 1930 at Nakskov, the ship narrowly escaping destruction in a gale off the Brittany coast. The voyage later became famous through some accounts, including one written by Mr T. Meissner, the ship's first mate. During the following years, rebuilt and converted into training unit fitted i/a with an auxiliary Diesel engine, she was used as a training ship, receiving the nickname "White Frigate". In 1934 1935 she travelled around the world (via Panama Canal). During that famous voyage, she called at many ports as the first ship ever under Polish flag. In 1937 a special voyage took her around the famous Cape Horn; thus she became the first ship under Polish Colours to round the famous cape. In 1938 she took part at the famous meeting of Baltic sail training ships at Stockholm, regarded as the predecessor of all the post war Operation Sail meetings, winning i. a. special respect the skipper of Norwegian sail training vessel Christian Radich. During World War II she was interned in Stockholm. After the war, she was brought to Communist Poland and used as a training ship again. In 1967 she made a 'second debut', calling at Montreal, Quebec, Canada, during the Expo Fair and winning general respect for her and her country. In the 1970s she took part in several Operation Sail and Cutty Sark Tall Ships' Races, winning her first race in 1972, taking the 3rd place in 1973, the 4th in 1974 and winning the 1st place and Cutty Sark Trophy in 1980. In 1976, during the famous Operation Sail '76 in the US, her retiring skipper Kazimierz Jurkiewicz was officially greeted by Mr Kjell Thorsen, the skipper of the Norwegian "Christian Radich". The "Dar Pomorza" has been one of several Blohm & Voss built tall ships, most popular in the world. Her importance to the world's maritime heritage is her origin she is the younger sister of the (still existing) Grossherzogin Elisabeth, the world's first purpose built sail training ship. As well, she is the first ship ever to carry the Polish Colours around the world in one voyage (1934–35), thus becoming incomparable to any other existing unit of her sort. On 15 September 1981 she undertook her last voyage to the Finnish harbour of Kotka, finishing it 13 days later. On 4 August 1982 she was decommissioned and festively replaced by the Dar Młodzieży as a training ship.

Мұражай кемесі

1983 жылдың 27 мамырынан бері ол Гдыняда мұражай кемесі ретінде сақталады (Блискавицаның қасында). Ол Гданьск қаласындағы Ұлттық теңіз мұражайының коллекциясына кіреді. 2009 жылдың қазан айында «Дар Поморза» өзінің 100 жылдығын тойлады. Салтанатты шаралардың аясында Гдыня қаласының әкімі Барбара Щурек әйелі кемені қайтадан суға түсірді. Желкенмен жүзгендегі орташа жылдамдығы 5 түйін, ал ең жоғары жылдамдығы 17 түйінге жетеді. Оның қосалқы двигателі неміс суасты қайықтарында қолданылған типті, ал соғыстан кейін орнатылған сигнал мүйізі неміс «Гнайзенау» линкорынан алынған, ол 1945 жылдың 27-28 наурызында Гдыня портының бірінші кіреберісінде батырылды.