Кіріспе

1874 жылғы темір корпусты барк

Джеймс Крейг – үш мачталы, темір корпусты барк, ол Сидней мұралық флоты, Сидней, Австралия тарапынан қалпына келтіріліп, теңізге шығарылған.

Тарих

1874 жылы Англияның Сандерленд қаласында Бартрам, Хасвелл және компаниясы салды. Оның өмірбаяуын жазған Джефф Тогилл оны әдеттегі "жұмыстық барк" деп сипаттаған. Ол әлем бойынша жалпы жүк, көмір, тұз, астық және мақта тауарларын тасымалдау үшін мүмкіндігінше үнемді жұмыс істеуге арналған. 1900 жылға дейін 26 жыл ішінде ол әлемді аралап жүріп, Хорн мүйісін 23 рет айналды. 1900 жылы оны J. J. Крейг сатып алды, 1905 жылы "Джеймс Крейг" деп аталып, Жаңа Зеландия мен Австралия порттары арасында жұмыс істей бастады. 1911 жылға дейін Тасман теңізі арқылы 35 рет сапар жасады. Оның шағын мөлшерімен көптеген басқа да желкенді кемелер сияқты, ол ХХ ғасырдың басындағы бу кемелерінің өркендеуіне байланысты құрбан болды және 1911 жылы Порт-Морсбиде сақтау кемесіне айналдырылды. Бірақ, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кемелердің тапшылығына байланысты, 1918 жылы ол Тынық мұхитында сауда жасау үшін қайтадан жабдықталды. Бірақ желкенді кемелерге берілген бұл мүмкіндік ұзаққа соқпады. Астық саудасынан басқа, желкенді кемелер жүк тасымалдайтын бу кемелерімен бәсекелесе алмады. 1925 жылы ол қайтадан тоқтатылды, содан кейін Тасманиядағы Речерш шығанағында тасталғанға дейін, ол тек қана қолданысқа ие болды. Оның ағып кетуіне және кеме жүруге қауіп тудырмауы үшін, корпуска үлкен тесік салынды.

Қалпына келтіру

Джеймс Крейгті сақтауға шабыландырған шаралардың бір бөлігі сол кездегі Сан-Франциско теңіз мұражайының директоры Карл Кортумға есептеледі, ол 1962 жылы Мельбурндағы ұқсас өлшемдегі барк Поли Вудсайдты сақтауға австралиялықтарды ынталандыруға да қатысқан. Джеймс Крейгті қалпына келтіру жұмысы 1972 жылы басталды, онда «Леди Хоптун» және Порт-Джексон теңіз бу музейінің (қазіргі Сидней мұра флоты) еріктілері оны қайтадан суға түсіріп, бастапқы жөндеулер үшін Хобартқа сүйреп әкелді. 1981 жылы Сиднейге сүйретіп келтірілген кеменің корпусы, корпусты қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу үшін суға батып кететін платформаға орналастырылды. Келесі жиырма бес жыл ішінде кеме толығымен қалпына келтірілді. Корпустың көп бөлігі ауыстырылды, жөндеу жұмыстарын жалданып алынған шеберлер де, еріктілер де бірлесіп жасады. Кеме 1997 жылы қайтадан суға жіберілді, ал қалпына келтіру жұмысы 2001 жылы аяқталды.

Қазіргі жағдай

Джеймс Крейг қазіргі уақытта Дарлинг портының 7-ұңғымасында, Австралияның Ұлттық теңіз мұражайының жанында тоқтаған. Ол көпшілікке ашық, және жолаушыларды Сидней портында және одан әрі теңізге саяхатқа шығарады. Оның экипажы Сидней мұралық флотының еріктілерінен құралған. Кеменің күтілуі ақылы қызметкерлер, мердігерлер және еріктілердің күшімен жүзеге асырылады. Оны күтіп ұстауға жыл сайын 1 миллион доллардан астам қаржы жұмсалады, ал кеме келушілерден түсетін табысқа, чартерлік рейстерге, іс-шараларға және 80 жолаушыға дейін тасымалдайтын күнделікті саяхаттауларға сүйенеді. Кеме қазір Хобартқа (2005, 2009, 2011, 2013, 2017, 2019 және 2023) және Порт-Филипке (Мельбурн және Уильямстаун) 2006, 2008 және 2020 жылдары тарихи сапарлар жасады. Хобартқа жасалған сапарлар әлемдегі ең ірі фестивальдердің бірі – "Wooden Boat Festival" фестивалімен сәйкес келеді. 2013 жылдың қазан айында Джеймс Крейг Австралияның Сидней қаласында өткен Халықаралық флот парадына қатысты.

Тарихи құндылығы

Джеймс Крейг кемесінің тарихи құндылығы ерекше, себебі ол әлемдегі 19 ғасырда салынған, әлі күнге дейін жүйінде жүзіп жүрген төрт кемеден бірі. 2003 жылы Дүниежүзілік кемелер қоры Джеймс Крейгке нақты қалпына келтіргені үшін Теңіз мұрасы сыйлығын табыс етті. Ол – осындай кемелердің бортында әлемдік сауданың көп бөлігі тасымалданған шақтың тікелей байланысы. 19 және 20 ғасырдың басында мыңдаған осындай кемелер мұхиттарды кезіп, ескі және жаңа әлемдерді, Азия мен Океанияны байланыстырды. Кеме дәстүрлі 19 ғасырлық әдіспен, көбінесе еріктілердің күшімен жүзеді. Оның жүріс құралдары 140 түйіннен тұрады, олар тіректер мен торына бекітілген. 2006 жылдың ақпанында Мельбурннен қайтып келген сапарында ол 11,3 теңіз шақырымы жылдамдыққа жетті.

Инженерлік мұра сыйлығы

Джеймс Крейг Австралия инженерлерінің Инженерлік мұраны тану бағдарламасы аясында Инженерлік мұраның ұлттық таңбасын алды.