1878 жылғы «Фоллс оф Клайд» мұнай танкысының тарихы

Кіріспе

1878 жылы желкенмен жүретін мұнай танкері – "Фоллс оф Клайд" кемесі.

"Фоллс оф Клайд" – темір қабықшасы сақталған, төрт мачталы, толық желкенді соңғы кеме, сонымен қатар желкенмен жүретін мұнай танкерінің жалғыз қалдығы. 1989 жылы АҚШ Ұлттық тарихи ескерткіші деп танылған ол қазір Гонолулудегі мұражай кемесі болып табылады, бірақ оның жағдайы нашарлап кеткен. Қазіргі уақытта ол көпшілікке ашық емес. 2008 жылдың қыркүйегінде меншік құқығы "Фоллс оф Клайд достары" атты жаңа коммерциялық емес ұйымға берілді. Кемені құрғақ докқа жеткізу үшін 1,5 миллион доллар жинауға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. 2021 жылдың қарашасында HDOT, "Save Falls of Clyde – International" (FOCI) компаниясының кемені қалпына келтіру үшін Шотландияға тасымалдау туралы ұсынысын қабылдады.

Тарих

Расселл және компания Шотландияның Ренфрушир округіндегі Порт-Глазго қаласында «Фоллс-оф-Клайд» кемесін салды. Ол Wright and Breakenridge's Falls Line компаниясының темір корпусты алғашқы төрт мачталы кемесі болды. Кеме Клайд өзеніндегі сарқырамалар тобының құрметіне «Фоллс-оф-Клайд» деп аталды және жалпы әлемдік сауда үшін ең жоғары стандартта, Lloyd's Register A 1 талаптарына сәйкес салынды. Оның алғашқы сапары оны Карачиге, содан кейін Британдық Үндістанға жеткізді, ал алғашқы алты жылын Үндістанмен сауда жасаумен өткізді. Кейін ол Австралия, Калифорния, Үндістан, Жаңа Зеландия және Британ аралдарының порттарынан ағаш, джут, цемент және бидай сияқты әртүрлі жүктерді тасымалдаған бос жүретін кемеге айналды. Британдық сауда кемесі ретінде жиырма бір жыл қызмет еткеннен кейін, «Фоллс оф Клайд» кемесін Matson Navigation Company компаниясының капитаны Уильям Матсон 25 000 АҚШ долларына сатып алып, 1899 жылы Гонолулуға жеткізіп, Гавайи туымен тіркеді. 1900 жылы Гавайи Республикасы АҚШ-қа қосылғанда, шетелде салынған кемеге Америка туымен жүзу құқығын беру үшін АҚШ Конгресінің арнайы заңы қабылданды. Экипаж шығындарын азайту үшін Матсон «Фоллс-оф-Клайд» кемесін баркке айналдырып, оның (жиггер) мачтасындағы бес габардты екі басқаруға оңай алдыңғы және артқы желкендермен алмастырды. Сонымен қатар, ол палубадағы үйді, навигациялық карталар бөлмесін және төлемді жолаушыларды орналастыру үшін корма бөлімін қайта жабдықтады. 1899 жылдан 1907 жылға дейін ол Хило, Гавайи және Сан-Франциско, Калифорния арасында алпыстан астам сапар жасады, батысқа жалпы тауарларды, шығысқа қантты және екі бағытта жолаушыларды тасыды. Кеме қолға ыңғайлы, жылдам және кең кеме ретінде танылды, сапардың әр бағытында орташа есеппен 17 күн жұмсады. 1907 жылы Associated Oil Company (кейін Tidewater Oil) «Фоллс оф Клайд» кемесін сатып алып, оны 10 тонна сыйымдылығы бар мұнай тасымалдайтын танкерге айналдырды. Оның корпусына үлкен болаттан жасалған резервуарлар орнатылды, ал май өткізбейтін бөлімшенің алдына сорғы бөлмесі, қазандық және генератор орнатылды. 1989 жылы ол АҚШ-тың ұлттық тарихи ескерткіші деп жарияланды. 1982 жылы «Ива» дауылы кезінде кеме қатты зақымдалды. 2008 жылы Бишоп мұражайы оны жыл соңына дейін батыру жоспарларын жариялады, егер кеменің мәңгілік күтімі үшін жеке қаражат жиналмаса. 2008 жылдың қыркүйегінде Бишоп мұражайы кемені қалпына келтіруге ниеттенген «Фоллс-оф-Клайд» достарының коммерциялық емес ұйымына иелігін беруге көндірілді. Көптеген артефакттар мен жиһаздар бұрын кеменің батырылатынына сеніп, сыйға берілді, алынды немесе жоғалып кетті. Роберт Дж. Пфайффер қорынан 350 000 доллар қаражат алынды, бірақ «Америка қазыналарын сақтау» бағдарламасы немесе басқа бағдарламалар бойынша күтілген федералдық қаражат түспеді. Қор жыл сайын кемені құрғақ докқа апаруға үміттенді, бірақ бұл орындалмады. 2016 жылдың маусым айында Гавайи көлік департаментінің порттар бөлімі (HDOT) порт пайдаланушыларының қауіпсіздігіне және қауіпсіздігіне қауіп төндіретінін айтып, 7-шы кемежайда тұруға рұқсат берді.

Russell and Company built Falls of Clyde in Port Glasgow, Renfrewshire, Scotland. She was launched as the first of nine iron hulled four masted ships for Wright and Breakenridge's Falls Line. She was named after the Falls of Clyde, a group of waterfalls on the River Clyde, and built to the highest standard for general worldwide trade, Lloyd's Register A 1. Her maiden voyage took her to Karachi, then in British India, and her first six years were spent engaged in the India trade. She then became a tramp pursuing general cargo such as lumber, jute, cement, and wheat from ports in Australia, California, India, New Zealand, and the British Isles. After twenty one years as a British merchant ship, Falls of Clyde was bought for US$25,000 by Captain William Matson of the Matson Navigation Company, taken to Honolulu in 1899, and registered under the Hawaiian flag. When the Republic of Hawaii was annexed by the United States in 1900, it took a special act of the United States Congress to secure the foreign built ship the right to sail as an American flag vessel. To economize on crew, Matson rigged Falls of Clyde down as a barque, replacing the five yards on her (jigger) mast with two more easily managed fore and aft sails. At the same time, he added a deckhouse, charthouse, and rearranged the after quarters to accommodate paying passengers. From 1899 to 1907, she made over sixty voyages between Hilo, Hawaii, and San Francisco, California, carrying general merchandise west, sugar east, and passengers both ways. She developed a reputation as a handy, fast, and commodious vessel, averaging 17 days each way on her voyages. In 1907, the Associated Oil Company (later Tidewater Oil) bought Falls of Clyde and converted her to a bulk oil tanker with a capacity of Ten large steel tanks were built into her hull, and a pump room, boiler and generator fitted forward of an oil tight bulkhead. and declared a U. S. National Historic Landmark in 1989. In 1982 the ship was seriously damaged in Hurricane Iwa. In 2008, the Bishop Museum announced plans to sink her by the end of the year unless private funds were raised for an endowment for her perpetual care. In September 2008 the Bishop Museum was persuaded to transfer ownership to the non profit group Friends of Falls of Clyde, which intended to restore her. Many artifacts and fixtures had previously been given away, taken, or otherwise disappeared on the assumption that the ship was to be scuttled. $350,000 was obtained from the Robert J. Pfeiffer Foundation, but hoped for federal funds under the "Save America's Treasures" program or other programs did not come through. Each year, the Foundation hoped to get her into drydock but did not succeed. In June 2016 Harbors Division of the Hawaii Department of Transportation (HDOT) revoked the permit for her to moor at Pier 7, citing safety and security risks to port users.

Қайта қалпына келтіру және елге қайтару

2016 жылдың тамызында Шотландияның Глазго қаласында орналасқан топ «Клайд сарқырамасын сақтау» (FOCI) халықаралық науқанын бастады, мақсаты – кемені құрылған Шотландияға қайтару. Бастапқыда олар «Клайд сарқырамасының достары» (FFOC) деп аталатын қайырымдылық қорының көмекке шақыруына жауап берді, ол FOC кемесін суға батырудан құтқаруды қалады. Олар кемені Шотландияға қайтару жоспарын жасап, HDOT-пен жұмыс істеуге тырысып, жоспарды іске асыруға кірісті. 2019 жылдың ақпан айында HDOT кемені аукционға шығарды, бірақ білікті ұсыныстар түспеді. 2021 жылдың шілдесінде HDOT кемені Гонолулу портынан алып тастау үшін ұсыныстар сұрады және екі ұсыныс алды. Қор порттар бөлімінің кемеге жасаған бағалауын сынға алды және меншік құқығынан ешқашан бас тартпағанын мәлімдеді. 2021 жылдың қарашасында HDOT FOCI ұсынған кемені Гринок немесе Глазгоға тасымалдау туралы ұсынысты қабылдады, онда кеме қалпына келтіріліп, қайтадан теңізге шығарылатын еді. 2022 жылдың наурызында FOCI өкілі Дэвид О'Нилл: «Құқықтық және техникалық бірнеше мәселелерді шешу қажет, содан кейін келісімшартқа қол қоямыз» деді. HDOT 2022 жылдың мамырында FOCI келісімшарт шарттарын орындамағандықтан ұсынысты қабылдамады. Содан бері мемлекет кемені сүру үшін ұсыныстар қабылдауды бастады және ол Гавайи тарихи орындарының тізілімінен шығарылды. 2024 жылдың қаңтар айының басында Ұлттық тарихи орындар тізілімінен және Ұлттық тарихи ескерткіштер бағдарламаларынан алып тастау күтілуде. Кеме 2024 жылдың 1 ақпанында Ұлттық тізілімнен алынып тасталды.

Танымал мәдениетте

Кеме "Магнум, П. И." телесериалының 2-ші маусымындағы 5-ші және 6-шы серияларында, "Естеліктер мәңгілік" (1981 жылғы 5 қараша) және 6-шы маусымындағы 10-шы сериясында, "Қан мен құрмет" (1985 жылғы 21 қараша) түсірілімдеріне пайдаланылды.