Кіріспе
ЛГБТ құқықтары мен қозғалыстарын қолдайтын ЛГБТ емес адам. Түзу одақтас, гетеросексуалдық одақтас немесе цис одақтас (көбінесе жай ғана одақтас деп аталады) – тең азаматтық құқықтарды, гендерлік теңдікті және ЛГБТ+ әлеуметтік қозғалыстарын қолдайтын гетеросексуал және цисгендер адам. Адамдар өз әрекеттері арқылы осы мәртебеге ие болуы мүмкін, тіпті одақтас ретінде белсенді түрде танылмайынша.
A straight ally, heterosexual ally, or cis ally (often simply called an ally) is a heterosexual and cisgender person who supports equal civil rights, gender equality, and LGBTQ+ social movements. Individuals may meet this designation through their actions without actively identifying as an ally.
Гейлер мен гетеросексуалдардың одақтастығы
LGBTQ+ ұйымдарының көпшілігіне гетеросексуалдар немесе цисгендер мүшелер қатысады, ал кейбіреулері гетеросексуалдар мен цисгендерлердің қатысуын белсенді түрде ынталандырады. Гетеросексуал одақтастардың қандай өзгерістерге көмектесе алатынының жақсы мысалы – әлемдегі мектептерде күннен-күнге танымал бола түскен гей-гетеросексуал альянсы (ГГА). Гей-гетеросексуал альянсы (сондай-ақ гендерлік-сексуалдық альянс деп те аталады) – LGBTQ+ және гетеросексуал студенттерді біріктіретін, гомофобия мен трансфобияға қарсы күресу үшін белсенділікке платформа құратын студенттік клуб. Көптеген гей-гетеросексуал альянстарының мақсаты – мектеп қауымдастығын қауіпсіз ету, кампуста белсенділікті жеңілдету және LGBTQ+ студенттері үшін қосымша орта жасау.
Тарих
Алғашқы гей-страйт альянсы 1988 жылғы қарашада Массачусетс штатының Конкорд қаласындағы Конкорд академиясында құрылды. Сол мектептің тарих пәнінің мұғалімі Кевин Дженнингс, қазір ғана өзінің гомосексуалдығын жариялағаннан кейін, мектептегі гей студенттерге және басқаларға жасалған қатысудан наразы болған Мередит Стерлинг студентімен байланысты. Дженнингс мектептегі басқа бірнеше мұғалімдерді тартты, осылайша алғашқы гей-страйт альянсы құрылды. (Springate, 2019) Дженнингс клубты құруға, сондай-ақ гомофобияға қарсы күрестің мақсатын белгілеуге және CA-ның кемсітуге қарсы саясатын өзгертуге студенттердің үлкен еңбегін есептейді (Lane, 2019). Дженнингс 1990 жылы Бостонда Гей, лесбияндар және страйттарды біліммен қамту желісін (GLSEN) бірлесіп құрды (Koelz, 2018). GSA Network – 1998 жылы Кэролин Лауб құрған ЛГБТ құқықтарын қорғау ұйымы. Оның мақсаты – жастарды өз мектептерінде GSA клубтарын ашуға және оқушыларды гомофобия мен трансфобияға қарсы күреске шақыруға ынталандыру. Лауб бастапқыда 1988-1999 жылдары Сан-Франциско айманындағы 40 GSA клубымен жұмыс істей бастады, содан кейін біртіндеп басқа қалалар мен штаттарға тарады; 2005 жылға қарай ол ұлттық деңгейде бағдарламаларды іске қоса бастады.
Оқушыларға әсері
Академиялық тұрғыдан ЛГБТҚ+ жастары туралы жазылған көптеген зерттемелер қалыпты емес даму немесе тәуекелге байланысты нәтижелерге баса назар аударды. Бұл бағыт ЛГБТҚ+ жастар мен олардың жақтастарының өзі үшін де, құрбылары үшін де жағымды өзгерістер жасауға белсенді түрде қатысуын көлеңкеге қалдырып, көбінесе елеусіз қалдырды. Көптеген жастар үшін бұл белсенділік жоғары сынып мектептеріндегі Гей-Тұра альянстарына қатысу және оларды басқару арқылы жүзеге асырылады (Fields and Russell 2005). Жасөспірімдік кезең – жеке тұлғаның қоғамдық және әлеуметтік мәселелерге қатысуы үшін маңызды даму кезеңі. Күш беру дегеніміз, жастардың өздеріне қызық мәселелерде өзгерістер жасауға қабілетті екенін білуі. Сексуалдық белсенділік жастар белсенділігінің маңызды саласы ретінде қалыптасты (Fields and Russell 2005) және жастардың күш-қуатын зерттеу үшін ерекше мүмкіндіктер ұсынады. Гей-Тұра альянстарының ең көп зардап шеккендері – ЛГБТҚ+ студенттері. Алайда, гей және гетеросексуал мүшелерінің барлығы да осы альянстардың ұсынып беретін бірлестік сезімінен және күш-қуатынан пайда көреді. 1994 жылы Андерсон гей жастарды «қауіпті топқа» жатқызды. Оның пікірінше, мектептегі қолдау топтары гей жастардың өміріндегі жағымсыз статистиканы (баспанасыздық, мектептен шығып қалу, есірткі және алкогольге тәуелділік, физикалық зорлық-зомбылық құрбаны болу және өзіне қол жұмсау) жеңуге көмектесе алады. Осы зерттеуге қатысушылар гей жастарға тән бейшаралық пен үмітсіздік сезімін бастан өткерді, бірақ GSA-мен байланыс арқылы күшті жастарға айналды. GSA-ның мүшесі болу оларға көңіл көншітпейтін статистикадан арылып, мықты жеке тұлғаларға ие болуға көмектесті. Олардың жаңа жеке тұлғалары білім беру, жеке және әлеуметтік өмірлерінде де көрініс тапты. Олар ортақ мақсатқа жету арқылы күш-қуат алды: бұрын өздерінің әсер ете алмаймыз деп ойлаған жүйеге қарсы тұру арқылы (Lee, 2002).
Қоғамға әсері
Көптеген зерттеулерге сәйкес, орта мектептегі геи-туралы одақтарға қатысу жастардың ересек болғанда қоғамдық өмірге белсенді қатысуына ықпал етеді. "Ағымдағы зерттеу ГСА-ға қатысу деңгейі мен азаматтық қатысудың түрлері арасындағы маңызды байланысты көрсетті, соның ішінде кемсітушілікке қарсы күресу және басқаларды ЛГБТҚ мәселелерімен таныстыру. Біздің нәтижелеріміз ГСА-ның мүшелерінің азаматтық белсенділігін арттырудағы үміт берерлік рөлін көрсетеді. Қорытындысы ретінде, белсенді және атқарушы азаматтар ретінде ЛГБТҚ жастары мен олардың жақтастары репрессивті жүйелерге қарсы тұруда және қоғамда ЛГБТҚ адамдары үшін әлеуметтік әділдікті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқара алады" (Poteat, Calzo, & Yoshikawa, 2018).
PFLAG
Лесбиянкалар мен гейлердің ата-аналары, отбасылары және достары (PFLAG) – халықаралық коммерциялық емес ұйым, ол ЛГБТҚ+ адамдарын және олардың жақындарын қолдау үшін жұмыс істейді. Ата-аналардың гей және лесбиян балаларының теңдік үшін күресіне қатысуға деген ниетінен туындаған PFLAG 1973 жылдан бері көптеген отбасылар үшін пайдалы ресурс болып табылады. Одақтас қозғалысының анасы деп есептелетін Жанна Манфорд құрған PFLAG, ЛГБТҚ+ қауымдастығының мүшелері үшін толық азаматтық және құқықтық теңдікті қамтамасыз ету мақсатында ЛГБТҚ+ адамдарын ата-аналарымен, отбасыларымен және одақтастарымен біріктіреді. 2007 жылы ұйым «Теңдік үшін тура» деген жаңа жобаны іске қосты, ол жұмыс орнында, денсаулық сақтау саласында және қазіргі кезде діни қауымдастықтардағы қозғалысқа көбірек одақтастарды тартуға көмектеседі. Ұйым атынан «бисексуалдық» және «трансгендерлік» терминдері алынып тасталғанына қарамастан, PFLAG осы жыныстық азшылықтардың құқықтары үшін де жұмыс істейді, сонымен қатар жыныстық бағдармен қатар жыныс идентификациясы туралы білім береді. PFLAG-тің заңнама, жұмыс орнындағы теңдік, жеккөрушілік қылмыстар, бір жынысты некелер, діни көзқарастар және толыққанды жыныстық білім беру сияқты мәселелер жөніндегі саясаты барлық ЛГБТҚ+ адамдарының құқықтарын қамтамасыз етуге деген берілгендігін көрсетеді (Theophano, 2015).
GLAAD
GLAAD 1985 жылы ресми түрде құрылды, бұл ХИВ/ЖҚС туралы жағымсыз мақаладан кейін журналистер тобының бастамасымен болды. GLAAD бұқаралық ақпарат құралдарына гомофобиялық сипаттағы хабарларды таратуды тоқтату үшін қысым көрсетті. Жылдар бойы GLAAD ЛГБТҚ+ мүшелері мен олардың жақтастары үшін мүмкіндіктерді кеңейту мақсатында өз ресурстарын арттырып келді. "Динамикалық медиа күші ретінде GLAAD әділ, нақты және құрамдас өкілдікті қамтамасыз етеді, соның арқасында ЛГБТҚ қабылдау туралы жаңа көзқарас қалыптасады. GLAAD қиын мәселелерді шешуге белсенді түрде қатысып, жаңа әңгімелерді құрастырып, мәдени өзгерістерге ұласатын диалогты ынталандырады. GLAAD қол жеткізген барлық табыстарды қорғайды және ЛГБТҚ қауымдастығының толыққанды қабылдануын көздейді. GLAAD ойын-сауық, жаңалықтар және цифрлық медиа арқылы ЛГБТҚ қауымдастығының өкілдерінің тарихтарын бөлісіп, олардың қабылдануын жеделдетуге жұмыс істейді".
LGBTQIAAP
Екінші А әрпі қысқартуға «Дос» (Ally) деген мағынаны білдіру үшін қосылды, бірақ мұндай қолданыс кейде дау тудыруы мүмкін. Кейде бұл қысқарту LGBTQQIAAP деп жазылады.
Стоунволл көтерілісі
Stonewall көтерілісі немесе 1969 жылғы Stonewall оқиғалары (Нью-Йорк қаласында) Гей бостандық фронтының бастау нүктесі болып саналады. Әрекет ету, қорғау ұйымдары, ВИЧ/СПИД көмек топтары және т.б. қозғалыстың басынан-ақ сипаттамасын берді. Полиция мен ЛГБТҚ+ наразылары арасындағы алты күнге созылған оқиғалар сериясы болған Stonewall көтерілісі, бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланғандықтан және одан кейінгі жыл сайынғы Pride мерекелерінің арқасында кеңінен танымал болды. "Стоунволдағы көтеріліс" немесе "қозғалыс" терминін ардагерлер ашық түрде қолдауды ұсынады. Осы оқиғаларды "оқиғалар" деп атау полицияның күш қолдануын ақтау үшін бастапқыда қолданылған. Алғашқы жариялымдар ЛГБТҚИА+ қауымдастығы көп жылдар өткен соң ғана "оқиғалар" терминін қолданбағанын көрсетеді" (Конгресс кітапханасы, 2022). "Гомосексуализмді қылмыстық жазаға тарту көптеген гей орындарының алкоголь лицензиясысыз жұмыс істеуіне әкелді, бұл рейдтер мен полицияның қатыгездігіне мүмкіндік жасады. Көптеген гей орындары сияқты, Stonewall Inn де мафияға тиесілі болды және олар пайда табуды жалғастырғанша клиенттеріне не болатынына көңіл бөлмеді. Иелері пайда табуын тоқтатпағандықтан, олар рейдтерге бейімделіп, олар туралы алдын ала хабардар болып отырды" (Конгресс кітапханасы, 2022). Stonewall Inn гей-бар ретінде де, оның бастан өткерген зорлық-зомбылыққа қарсы айғақ ретінде де сақталды және тіпті Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне ие болды. Stonewall Inn коммерциялық емес қайырымдылық ұйымы арқылы ЛГБТҚ+ қауымдастығындағы жетістіктерін жалғастыруда. "Stonewall Inn Gives Back Initiative" (Стоунволл мейрамханасы қайтарып береді) бастамасы ЛГБТ қауымдастықтарына және АҚШ-та және әлемде әлеуметтік төзімсіздіктен зардап шегетін адамдарға білім беру, стратегиялық және қаржылық көмек көрсетуге, сондай-ақ маңызды қолдау көрсетуге арналған" (The Stonewall Inn, 2022).
Азат етушілер
1970 жылдары қоғамда азаттықтың нағыз мағынасы туралы қарама-қарсы пікірлердің негізінде жік бөлінісі пайда болды: "азаттықшылар" және "гомофилдер". Азаттықшылар өзін айқын радикалды деп таныстырды; олардың ниеті қабылданудан асып, қоғамның дәстүрлі құрылымдарын (гомофобия, сексизм, милитаризм және т.б.) өзгерту болды. Керісінше, гомофилдер тек қана шынайы деп санайтын нәрсеге ұмтылды; олар қанаушылық жүйені бұзудың орнына, жай ғана төзімділік тіледі. Олардың тобы қанаушымен бейбіт өмір сүруді басты мақсат тұтып, кешірімшілдік көзқарасын ұстанды. Бұл ассимиляциялық көзқарас гетеросексуалдық қоғамға "сіңіп" кетуге мүмкіндігі бар қоғам мүшелеріне ерекше қызығушылық тудырды. Мұндай топтың болуы, маргиналды субмәдениеттердің күресіне, қажеттіліктеріне және соңғы мақсаттарына сезімтал келетін қозғалыс үшін орын ашты. Мұндай топтардың мүшелерін өздеріне тартатын азаттықшылар осы қажеттілікті қанағаттандырды. Азаттықшылардың пайда болуы, жыныстық мінез-құлық пен жекеліктің кең ауқымын ешқандай шартсыз және ішкі қайшылықтар қаупін азайта көрсетуге мүмкіндік берді. Соңғы топтың мүшелері бұрынғы топтың консервативті әдет-ғұрыптарына бағынуға мәжбүр болмады, сонымен қатар гей субмәдениетінің оларға дөрекі, артық, құлдыраған немесе экстремалды көрінген элементтерінен өзін алып тастауға қол жеткізді.
Серіктестік
Гетеросексуалдық одақтастармен әріптестік ЛГБТҚ+ қауымдастығы үшін пайдалармен қатар қиындықтар да тудырды: мұндай одақтастар қолдайтын қауымдастыққа қатысты әртүрлі деңгейде "күреспеттік" танытады деген қабылдау бар, кейде олар жоғарыдан қараушылықпен, өздерінің жеңілдіктері мен билігін түсінбей, қауымдастық мүшелерінің даусын басып жатады. Бір топтың атынан сөйлеу мен бір топ үшін сөйлеу арасын ажырату қиын болғандықтан, бұл шекара көбінесе ескерілмей-ақ бұзылады. Бұл белгісіз жағдайды "позитивті күреспеттік" деп атауға болады; одақтастың ниеттерінде кездесетін, өзінің ішкі қысым нәтижесінде пайда болған "бағынышты" топтың әрекет ету еркіндігін шектейтін күш.
Тексеру
Тағы бір қиындық – тікелей одақтастардың ниеттері мен әдістеріне сын қарағанда олардың көңілі қалуы мүмкін. Жаңа одақтастар қозғалыстағы өз орнының күрделілігінен шатасып, алаңдауы мүмкін. Жаңа одақтастар өздерінің кім екендігін квир адамдармен жеке қарым-қатынастары арқылы анықтайды, бұл олардың одақтастығын шектейді. Кейбір одақтастар квир қауымдастығының мүшелерінен квир мәселелерін түсінуіне қатысты айтылған сынға қатты қорғанышпен жауап беруі мүмкін, бұл олардың моральдық мақтауға деген үмітін күшейтеді. Сонымен қатар, тікелей одақтас болу үшін, басқа әлеуметтік қозғалыстарда кездеспейтін (ЛГБТҚ+ ретінде қаралу туралы алаңдаушылық) жеке ашылу процесі бар; бұл одақтастың жақтау деңгейін төмендетуі мүмкін. Басқаша айтқанда, одақтастыққа қол жеткізу үшін көптеген адамдарға қиындық тудыратын ерекше тәртіппен бірге қолдау қажет. Некеге теңдік үшін Сиэтлдегі шеруде наразылық білдірген тікелей одақтастар түрлі себептермен сынға ұшырауы мүмкін. Мысалы, кейбіреулер одақтастар өздерінің гетеронормативтік көзқарасынан шығып, жақтаушылық таныта алмайды деп санайды. Сондай-ақ, одақтастар ЛГБТ жақтаушылығын танымалдық пен мәртебе алу үшін пайдаланғаны үшін де сынға ұшырайды.
Саясатты өзгертудегі рөлі
Зерттеулер көрсеткендей, элиталық одақтастар әлеуметтік қозғалыстың мақсаттарына, олар қандай болмасын, оң әсер етеді. Одақтастардың басты рөлі – әлеуметтік қозғалыстың мақсаттарын кеңінен қолдау көрсету, бірақ саясатқа әсер етудегі олардың екіншілік рөлі де маңызды.