Кіріспе
Британ жазушысы және ақыны (1916-1990) Роалд Даль (13 қыркүйек 1916 - 23 қараша 1990) - британдық танымал балалар әдебиеті мен қысқа әңгімелер авторы, ақын, сценарист және соғыс уақытындағы ұрысшы. Оның кітаптары әлемде 300 миллионнан астам данада сатылды. Даль "ХХ ғасырдағы балалар үшін ең үздік әңгіме айтушылардың бірі" деп аталды. Дальдың қысқа әңгімелері күтпеген аяқталуымен, ал балалар кітаптары бала кейіпкерлерінің зұлым ересектер жаулары бейнеленген, сезімтал емес, қасіретке толы, жиі қараңғы комикалық көңіл-күйімен танымал. Дальдің әкесі, бай кемеші және өзін-өзі қолға алған адам, Норвегиядағы Сарпсборгтан Ұлыбританияға көшіп келіп, 1880 жылдары алғашқы әйелі француз Мари Борин Грессермен Кардиффте қоныстанды. 1907 жылы қайтыс болғанға дейін олардың екі баласы болды (Элен Маргарита және Луис). Оның алғашқы тілі - норвег тілі. Балалар Норвегияның лютерандық мемлекеттік шіркеуінде, Норвегия шіркеуінде тәрбиеленді және Кардиффтегі Норвегия шіркеуінде шомылдыру рәсімінен өтті. Оның әжесі Элен Уоллес парламенттің мүшесі Георг Уоллестің немересі және 18-ші ғасырдың басында Норвегияға көшіп келген шотландтың ұрпағы болды. Дальдің әпкесі Астри 1920 жылы Даль үш жаста болған кезде жеті жасында апендициттен қайтыс болды, ал оның әкесі бірнеше аптадан кейін 57 жасында пневмониядан қайтыс болды. Дальдің анасы Норвегияға туыстарымен бірге тұрудың орнына Уэльсте қалуға шешім қабылдады, өйткені оның күйеуі балаларының әлемдегі ең жақсы деп санаған ағылшын мектептерінде білім алуларын қалады. Алты жасында Даль өзінің құрметіне айналған Беатрикс Поттермен кездеседі. Англияның солтүстік батысындағы көлдер ауданындағы Хилл Топтағы Поттердің үйінде өткен кездесу 2020 жылы "Роалд және Беатрикс: Қызықты тышқанның құйрығы" атты телефильмде драматизацияланды. Даль алғаш рет Ландаффтың Кафедралық мектебінде оқыды. Сегіз жасында оны және оның төрт досын жергілікті тәтті дүкенінде өлі тышқанды gobstoppers банкасына салғаннан кейін директор соққыға жықтырды. Gobstoppers екі дүниежүзілік соғыс арасындағы британдық мектеп оқушыларының сүйікті тәттісі болды, және Даль оларды өзінің ойдан шығарылған "Әрқашанғы Gobstopper" фильмінде атады. Даль Вестон супер-Маредегі Санкт-Петер интернатына ауысты. Ата-анасы оның ағылшын мемлекеттік мектебінде білім алуын қалады, ал бұл Бристоль арнасы арқылы тұрақты паром байланысының арқасында ең жақын болып шықты. Дальдің Санкт-Петербургте өткізген уақыты жағымсыз болды; ол үйін қатты сағынды және әр апта сайын анасына хат жазды, бірақ оған өзінің бақытсыздығын ешқашан білдірмеді. 1967 жылы қайтыс болғаннан кейін ол өзінің әрбір хатын сақтағанын біледі; олар 2016 жылы оның туғанына жүз жыл толуына орай BBC Radio 4-тің Апта кітабы ретінде қысқартылған түрде таратылды. Дальдің "Балалық шақ туралы әңгіме" атты автобиографиясына сәйкес, Майкл есімді досын мектеп директоры Джеффри Фишер қатыгездікпен ұрып-соқты. Сол кітапта ол былай деп жазды: "Мен мектепте оқыған кезімде ұстаздар мен аға оқушыларға басқа оқушыларды сөзбе-сөз жарақаттауға рұқсат етілетінін көріп, қатты қорқатынмын. Мен бұған ешқашан көңілім толмайды". Кейіннен Фишер Кентербери архиепискобы болып тағайындалды, ал 1953 жылы Елизавета II патшаны таққа отырғызды. Дегенмен, Дальдың өмірбаянын жазған Джереми Треглоунның айтуынша, сабалау 1933 жылдың мамыр айында, Фишер Рептоннан кеткеннен кейін бір жыл өткенде болды; шын мәнінде директор Фишердің мұрагері Дж. Даль бұл оқиғаның "дінге, тіпті Құдайға күмәндануына" себеп болғанын айтты. Ол соққының қатыгездігін мектеп директорының балаларға деген жауыздығының нәтижесі деп қарастырды, бұл кейінірек Даль өзінің қараңғы фантазиясы "Солқындар" романында Ұлы Ұлы Жігітке жатқызған, романдағы басты антагонист "балалар рррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррррр�...
Roald Dahl (13 September 1916 – 23 November 1990) was a British author of popular children's literature and short stories, a poet, screenwriter and a wartime fighter ace. His books have sold more than 300 million copies worldwide. Dahl has been called "one of the greatest storytellers for children of the 20th century". Dahl's short stories are known for their unexpected endings, and his children's books for their unsentimental, macabre, often darkly comic mood, featuring villainous adult enemies of the child characters. Dahl's father, a wealthy shipbroker and self made man, had emigrated to Britain from Sarpsborg in Norway and settled in Cardiff in the 1880s with his first wife, Frenchwoman Marie Beaurin Gresser. They had two children together (Ellen Marguerite and Louis) before her death in 1907. His first language was Norwegian, which he spoke at home with his parents and his sisters Astri, Alfhild, and Else. The children were raised in Norway's Lutheran state church, the Church of Norway, and were baptised at the Norwegian Church, Cardiff. His maternal grandmother Ellen Wallace was a granddaughter of the member of parliament Georg Wallace and a descendant of an early 18th century Scottish immigrant to Norway. Dahl's sister Astri died from appendicitis at age seven in 1920 when Dahl was three years old, and his father died of pneumonia at age 57 several weeks later. Dahl's mother decided to remain in Wales instead of returning to Norway to live with relatives, as her husband had wanted their children to be educated in English schools, which he considered the world's best. When he was six years old, Dahl met his idol Beatrix Potter, author of The Tale of Peter Rabbit featuring the mischievous Peter Rabbit, the first licensed fictional character. The meeting, which took place at Potter's home, Hill Top in the Lake District, north west England, was dramatised in the 2020 television film, Roald & Beatrix: The Tail of the Curious Mouse. Dahl first attended The Cathedral School, Llandaff. At age eight, he and four of his friends were caned by the headmaster after putting a dead mouse in a jar of gobstoppers at the local sweet shop, Gobstoppers were a favourite sweet among British schoolboys between the two World Wars, and Dahl referred to them in his fictional Everlasting Gobstopper which was featured in Charlie and the Chocolate Factory. Dahl transferred to St Peter's boarding school in Weston super Mare. His parents had wanted him to be educated at an English public school, and this proved to be the nearest because of the regular ferry link across the Bristol Channel. Dahl's time at St Peter's was unpleasant; he was very homesick and wrote to his mother every week but never revealed his unhappiness to her. After her death in 1967, he learned that she had saved every one of his letters; they were broadcast in abridged form as BBC Radio 4's Book of the Week in 2016 to mark the centenary of his birth. According to Dahl's autobiography, Boy: Tales of Childhood, a friend named Michael was viciously caned by headmaster Geoffrey Fisher. Writing in that same book, Dahl reflected: "All through my school life I was appalled by the fact that masters and senior boys were allowed literally to wound other boys, and sometimes quite severely I couldn't get over it. I never have got over it." Fisher was later appointed Archbishop of Canterbury, and he crowned Queen Elizabeth II in 1953. However, according to Dahl's biographer Jeremy Treglown, the caning took place in May 1933, a year after Fisher had left Repton; the headmaster was in fact J. T. Christie, Fisher's successor as headmaster. Dahl said the incident caused him to "have doubts about religion and even about God". He viewed the brutality of the caning as being the result of the headmaster's enmity towards children, an attitude Dahl would later attribute to the Grand High Witch in his dark fantasy The Witches, with the novel's main antagonist exclaiming that "children are rrreee volting!". Dahl was never seen as a particularly talented writer in his school years, with one of his English teachers writing in his school report "I have never met anybody who so persistently writes words meaning the exact opposite of what is intended." He was exceptionally tall, reaching 6 feet (2 m) in adult life. Dahl played sports including cricket, football and golf, and was made captain of the squash team. As well as having a passion for literature, he developed an interest in photography and often carried a camera with him. Dahl dreamt of inventing a new chocolate bar that would win the praise of Mr Cadbury himself; this inspired him in writing his third children's book, Charlie and the Chocolate Factory, and to refer to chocolate in other children's books. In July 1934, Dahl joined the Shell Petroleum Company. Following two years of training in the United Kingdom, he was assigned first to Mombasa, Kenya, then to Dar es Salaam in the British colony of Tanganyika (now part of Tanzania). Dahl explains in his autobiography Going Solo that only three young Englishmen ran the Shell company in the territory, of which he was the youngest and junior. Along with the only two other Shell employees in the entire territory, he lived in luxury in the Shell House outside Dar es Salaam, with a cook and personal servants. While out on assignments supplying oil to customers across Tanganyika, he encountered black mamba snakes and lions, among other wildlife.
Сценарийлер
1960 жылдары қысқа мерзім ішінде Даль сценарийлер жазды. Олардың екеуі, «Джеймс Бонд: Сіз тек екі рет өмір сүресіз» және «Чити-Чити-Банг-Банг» фильмдері – Иэн Флемингтің романдарының бейімделуі болды. Даль өзінің «Чарли және шоколад фабрикасы» романын да бейімдеуге кірісті, бірақ Даль мерзімдерді сақтамағандықтан, оны Дэвид Селтцер аяқтап, қайта жазды, нәтижесінде «Вилли Вонка және шоколад фабрикасы» (1971) фильмі пайда болды. Кейін Даль фильмнен бас тартып, «Уилли Вонкаға артық назар аударылған, ал Чарлиге жеткіліксіз көңіл бөлінген» деп көңілі қалғанын айтты. Ол сондай-ақ Дэвид Селтцердің сценарий жобасында жасаған сюжеттік өзгертулерге ашуланып, кейінгіде өмірінде кітаптың басқа бейімделулерін жасауға және «Чарли және Ұлы шыны лифт» жалғасының бейімделуіне қарсы болды. Ол түсірілімі басталған, бірақ тоқтатылған «Өлім, сенің уытың қайда?» фильмінің сценарийін де жазды.
Әсерлер
Даль әдебиетінің үлкен бөлігі балалық шағымен байланысты. Кішкентай кезінде ол жақын арада оқырмайтын, әсіресе батырлық және жеңіс туралы фантастикалық әңгімелерге қатты әсерленетін. Алты жасында ол өзіне үлгі-өнеге еткен Беатрикс Поттермен кездеседі. 1979 жылғы қазан айында BBC Radio 4 радиосының Desert Island Discs бағдарламасында Даль Томассты «біздің заманымыздың ең ұлы ақыны» деп атады және таңдалған сегіз жазбасының бірі ретінде Томасстың «Ферн Хилл» өлеңін оқыған нұсқасын таңдады. Даль әуесқойлар туралы әңгімелерді ұнататын, ал Джонас Лидің «Трольдер» романының ең керемет әуесқойлар әңгімелерінің бірі екенін айтты. Ол кішкентай кезінде анасы Софи Даль оған және оның қарындастарына туған жерінен келген норвегиялық дәстүрлі мифтер мен аңыздарды айтып берді. Даль әрқашан анасы мен оның әңгімелерінің өзінің жазуына үлкен әсер еткенін айтқан. Бір сұхбатында ол: «Ол керемет әңгімеші еді. Оның жады өте зор, өмірінде болған ешқандай оқиға ұмытылған емес», – деді. Даль балаларға арналған атақты кітаптарын жаза бастағанда «Солқындарда» әже кейіпкерін енгізді, кейін ол оның анасына деген құрмет ретінде жасалғанын айтты. Нью-Йоркте түсірілген соңғы драмалық телешоулардың бірі, толық серияны Нью-Йорк және Лос-Анджелестегі Paley Media Center-де көруге болады. Ол сондай-ақ Дэвид Фрост жүргізген BBC-нің сатирикалық комедиялық бағдарламасы That Was the Week That Was үшін материал жазды. «Күтпеген оқиғалар» британдық телесериалы алғаш рет 1979-1988 жылдар аралығында ITV арнасында көрсетілді. Сериал Дальдың осы аттас қысқа әңгімелер жинағымен байланысты шығарылды, ол оқырмандарды оның жазуында жиі кездесетін көптеген мотивтермен таныстырды. Сериал бастапқыда Дальдың қысқа әңгімелеріне негізделген әр түрлі әңгімелер жинағы болды. Әңгімелер кейде қорқынышты, кейде ирониялық және көбінесе күтпеген соңымен аяқталатын. Даль «Roald Dahl's Tales of the Unexpected» толық атауымен шыққан алғашқы екі серияның барлық бөлімдерін камераға ұсынды.
Өлім және мұра
Роальд Даль 1990 жылдың 23 қарашасында 74 жасында қанның сирек кездесетін қатерлі ісігінен, миелодиспластикалық синдромынан Оксфордта қайтыс болды және Ұлы Миссендендегі Сент-Петр және Сент-Пол шіркеуінің зиратында жерленді. Оның немересі айтқандай, отбасы оған «викингтерге тән жерлеу рәсімі» жасады. Ол снукерлік кепшіктерімен, сапалы бордо шарабымен, шоколадтарымен, HB қарындаштарымен және электрлік арамен бірге жерленді. Бүгінде балалар оның қабіріне ойыншықтар мен гүлдер тастап кетеді. 1996 жылдың қарашасында жақын маңдағы Айлсберидегі Букингемшир округінің мұражайында Роальд Даль балалар галереясы ашылды. 1996 жылы чех астрономы Антонин Мркос ашқан 6223 Даль астероидінің есімі оның құрметіне аталды. 2016 жылы қала Дальдің туған күніне 100 жыл толуын атап өтті. Уэльстің ұлттық театры, Уэльс мыңжылдық орталығы және Уэльс әдебиеті сияқты Уэльс өнер ұйымдары «Роальд Даль 100» деп аталатын бірқатар шараларға қатысты, соның ішінде Кардиффтегі «Күтпеген қала» іс-шарасы, оның мұрасын көрсетті. 2005 жылдың маусым айында Роальд Даль мұражайы мен оқиға орталығын автордың туған ауылы Грейт-Миссенденде премьер-министр Тони Блэрдің әйелі Шери Блэр ресми түрде ашып, Роальд Дальдың еңбегін атап өту және сауаттылықты дамытудағы жұмысын алға жылжытты. Жыл сайын ауыл мұражайына шетелден, негізінен Австралия, Жапония, АҚШ және Германиядан келген 50 000-нан астам адам келеді. 2008 жылы Ұлыбританияның Booktrust және балалар сыйлығының лауреаты Майкл Розен «Роальд Даль күлкілі сыйлығын» тағайындады, балалар үшін күлкілі көркем әдебиет авторларына жыл сайынғы сыйлық. 2009 жылдың 14 қыркүйегінде (Дальдің 93 жасқа толған күні) оның құрметіне алғашқы көк тақта Лландаффта ашылды. Дальдің туған күні 13 қыркүйекте Африка, Ұлыбритания және Латын Америкасында «Роальд Даль күні» ретінде аталады. Дальдің құрметіне 2010 жылы Корольдік Гибралтар пошта кеңсесі төрт маркалық жиынтық шығарды, онда Квентин Блейктің ұзақ мансабында жазған төрт балалар кітабының түпнұсқалық суреттері бар: «Ұлы сұрғыл аң», «Твиттер», «Чарли және шоколад фабрикасы» және «Матильда». 2012 жылы алты естелік Royal Mail маркасының жиынтығы шығарылды, онда Блейктің «Чарли және шоколад фабрикасы», «Сиқыршылар», «Твиттер», «Матильда», «Фантастикалық мырза Түлкі» және «Джеймс және алып персик» үшін суреттері бар. Актриса Скарлетт Йоханссон «Фантастикалық мырза Түлкі» кітабын өзіне әсер еткен бес кітаптың бірі деп атады. Дальдің ерекше стилі бар: оның бүлдіргіш, болжау мүмкін емес сюжеттері, музыкалық прозасы мен кептіргіш ақыл-ойына еліктеу мүмкін емес. Алайда оның әңгімелері таңғаларлықтай икемді болып шықты. Көп жағдайда, тең дәрежедегі ерекше жазушылар мен режиссерлер, сахна мен экранға аударылған кезде, оның шығармалары жаңа жасаушысының әсерін бірден алады. Көптеген әңгімелеріндей, Даль қиындықтар туғызуға лайықты, ал ойындар мен айла-шарғылар ережелерді орындаудан гөрі сәтті. Мүмкін, Дальдың әңгімелері көптеген ересектер мен балалардың қиялын қозғайтын себеп, және сахна мен экрандағы көптеген әңгіме айтушылар оның әңгімелерін өз стилімен қайталауға қарсы тұра алмайды. Оның шығармаларындағы ойыншылдық пен өнерлілік әрқашан мойынсұнушылық пен құрмет секілді жайсыз қасиеттерге қарағанда жоғары бағаланады. Даль әлемінде шығармашылық бұзылулар соншалықты тартымды, дәмді жарықта ұсынылады, сіз көңіл көтеруден басқа ештеңе істей алмайсыз. 2000 жылы Даль Ұлыбританияның сүйікті жазушыларының тізіміне кірді. 2003 жылы Дальдің «Чарли және шоколад фабрикасы» атты төрт кітабы «The Big Read» журналында 100 ең жақсы кітаптар қатарына кірді. Британдық мұғалімдер, ата-аналар мен оқушылардың сауалнамаларында Даль ең жақсы балалар жазушысы болып саналады. Ол алғашқы үш австралиялық BILBY Жас оқырмандар сыйлығын жеңіп алды: «Матильда», «Ұлы сұрғыл аң» және «Чарли және шоколад фабрикасы» үшін. 2006 жылы Корольдік әдебиет қоғамының тізімінде Гарри Поттердің авторы Дж. К. Роулинг «Чарли және шоколад фабрикасы» атты кітабы әрбір бала оқыған жөн он кітаптың бірі деп атады. Сыншылар Гарри Поттердегі Дёрслилер отбасы мен Дальдің көптеген кітаптарында көрінген қасіретке толы қорғаншылар, мысалы Джеймс пен алып бұршақ, Джорджтың керемет медицинасындағы әже және Матильдадағы құрт ағаштары сияқты ұқсастықтарға қатысты пікір білдірді. 2012 жылы «Матильда» мектеп кітапханасы журналының ай сайынғы зерттеуінде барлық уақыттағы ең жақсы балалар романдары арасында 30-орынды иеленді. Топ-100-ге Дальдың төрт кітабы кірді, бұл кез-келген басқа жазушыға қарағанда көп. Американың Time журналы үш Даль кітабын барлық уақыттағы 100 ең жақсы жасөспірімдер кітабының тізіміне енгізді, бұл кез-келген басқа автордан көп. Даль Ұлыбритания кітапханаларында ең көп алынатын авторлардың бірі. 2012 жылы Даль суретші Питер Блейк таңдаған британдық мәдени иконалардың бірі болды, олар оның ең танымал туындысының жаңа нұсқасында пайда болды — Beatles тобының «Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band» альбомының мұқабасы, өмірінде ең көп құрметтейтін британдық мәдени тұлғаларды көрсету үшін. 2016 жылы Дальдің тұрақты танымалдылығы Amazon дүкеніндегі соңғы жылдағы балалар кітаптарының ең көп сатылатын бес авторының бірі ретіндегі орнымен дәлелденді, басылымдар мен Kindle дүкеніндегі сатуды ескере отырып. 2017 жылы Ұлыбританиядағы ең ұлы авторлар, ән жазушылар, суретшілер мен фотографтарды анықтау бойынша жүргізілген сауалнамада Даль барлық уақыттағы ең ұлы әңгімеші деп танылды, Диккенс, Шекспир, Роулинг және Спилбергтің алдында. 2017 жылы Norwegian әуе компаниясы Дальдің суретін өздерінің Boeing 737 800 ұшақтарының бірінің құйрық қанатында көрсетуге уаде берді. Ол компанияның алты «британдық құйрық қанатты батырының» бірі, Queen тобының вокалисі Фредди Меркури, Англия құрамасының әлем чемпионы Бобби Мур, романист Джейн Остин, пилот Эми Джонсон және авиация кәсіпкері Фредди Лейкерге қосылды. 2021 жылдың қыркүйегінде Netflix Роальд Даль Стори Компанисын 500 миллион фунт стерлингтен (686 миллион доллар) астам сомаға сатып алды. «Матильда мюзиклының» фильмі Netflix және Sony Pictures Releasing компанияларымен 2022 жылдың желтоқсанында шығарылды, актерлар құрамында Мисс Транчбулл рөлінде Эмма Томпсон бар. Netflix үшін келесі Даль адаптациясы «Генри Шугардың керемет оқиғасы» 2023 жылдың қыркүйегінде шығарылды, режиссер Уэс Андерсон Netflix үшін үш қосымша Даль әңгімесін де бейімдейтінін жариялады.
Исраилге қарсылық және яһудилер туралы пікірлер
Даль австралиялық автор Тони Клифтонның 1982 жылғы Ливан соғысы кезінде Израиль әскерінің Батыс Бейрутты қоршауы туралы суреттелген «Құдай жылады» кітабын қарастырды. Мақала 1983 жылғы тамыз айында «Әдеби шолу» журналында жарияланды және сол кезде көптеген БАҚ-тың пікірлері мен сын-пікірлеріне ұшырады. Дальдің айтуынша, осы уақытқа дейін «адамдар тобы», яғни яһудилер, «құрбандықтан қатыгез қылмыскерлерге» осыншалықты жылдам өзгерген емес. Холокосттан кейін баршаның сезімі «жек көрушілікке» айналды. Даль Клифтонның кітабы оқырмандарды «Израильге қарсы» қылатынын жазды, сондай-ақ: «Мен антисемит емеспін. Мен Израильге қарсымын». Ол: «Германия сияқты Израиль де осы дүниеде қалай өмір сүру керектігін білмес бұрын, тізе бүгіп отыруы керек пе?» деп сұрады. Оның пікірінше, АҚШ «ірі еврей қаржы институттарының» ықпалында болып, «израильдіктерге қарсы шығуға батылы жетпейді». 1990 жылы «The Independent» газетіне берген сұхбатында Даль Израильмен қарым-қатынасының 1982 жылы Ливанға басып кірген кезде басталғанын түсіндірді: «Бейрутты бомбалау кезінде 22 000 бейбіт тұрғын қаза тапты. Бұл туралы газеттерде жазылмады, себебі олардың көп бөлігі еврейлерге тиесілі. Мен Израильге қарсымын және осы себепті антисемит болып кеттім, өйткені Англия сияқты елде сионизмді қолдайтын еврейлерді көруге болады. Менің ойымша, олар екі жақты да түсінуі керек. Бұл мәселе бұрыннан белгілі: біз бәріміз еврейлер туралы білеміз. Еврей емес баспагерлер жоқ, олар БАҚ-ты бақылайды – бұл өте ақылды әрекет. Сондықтан АҚШ президенті осының бәрін Израильге сатуға мәжбүр». 1990 жылы «The Jewish Chronicle» газетінің тілшісіне: «Мен сіздермен сөйлесуде тәжірибелімін», – деді. Джереми Треглоун 1994 жылғы өмірбаянында Дальдің «Ешқашан келмейтін уақыт» (1948) атты алғашқы романы туралы былай жазады: «Нацистік антисемитизм мен Холокост туралы көптеген ақпараттар оны «Хунсдичтегі Митбейн» деген кішкентай ломбардты сатиралаудан тоқтатып қоймады, ол жылау басталғанда төменгі қабатқа, ақшасын сақтаған үлкен сейфке жүгіріп, оны ашып, ең төменгі сөреге дейін ішке қарай тығылып, барлық дабыл біткенше қыстап жатқан есек сияқты жатты». «Мадам Розетта» атты әңгімесіндегі кейіпкер «жаман қарт сириялық яһуди» деп сипатталады. 2014 жылы Корольдік монета жасау орталығы Дальдің туғанына 100 жыл толуына арналған монета шығарудан бас тартты, себебі оны «антисемитизммен байланысты және жоғары беделді автор ретінде қарастырылмайды» деп есептеді. «Даль отбасы мен Роалд Даль оқиғалар компаниясы Роалд Дальдің кейбір мәлімдемелерінің салдарынан туындаған ұзақ және түсінікті ауырсыну үшін кешірім сұрайды. Бізге осы пікірлер түсініксіз болып көрінеді және біз білетін адаммен және Роалд Дальдың оқиғаларының негізінде жатқан құндылықтармен мүлдем қайшы келеді, олар ұрпақтар бойы жас адамдарға оң әсер етті. Біз Роалд Даль өзінің ең жақсы және ең нашар сәттерінде істегендей, сөздердің мәңгілік әсерін еске түсіруге көмектеседі деп үміттенеміз». Бұл кешірімді кейбір еврей ұйымдары ризашылықпен қабылдады, ал басқалары қарсы болды. Мысалы, Антисемитизмге қарсы науқан былай деді: «Оның отбасы мен мүліктің иелері үшін кешірім сұрауға отыз жыл күткені, әрине Голливудпен табысты келісімдерге қол қойылғанға дейін, өкінішті және өкінішке орай, түсінікті». 1973 жылы Даль Камеронның айыптауларын «сезімсіз» және «құрттай» деп атап, жауап жазды. «Horn Book» журналы Камеронның жауабын жариялады, онда ол өзінің мақаласының мақсаты Дальға жеке шабуыл жасау емес, кітаптың көркем шығарма болғанымен, ол шындыққа әсер ететінін атап өту екенін түсіндірді. Ол Омпа-Лумпалардың сипатталуына қарсылық білдіріп, «Омпа-Лумпалардың жағдайы шынайы; одан артық болуы мүмкін емес, және бұл күлкілі емес» деді. Екі автордың арасындағы пікірталас көп талқылауларға және редакторға көптеген хаттарға әкелді. 1991 жылы «Washington Post» газетінде жарияланған мақала Камеронның пікірлерін қайталады, Майкл Дирда «Омпа-Лумпалар қара нәсілділер туралы барлық стереотиптерді көрсетеді» деп жазды. Дирданың мақаласында Дальдің шығармаларына қатысты басқа да сын-пікірлер талқыланды, оның ішінде оның әйелдерге қарсы деген пікірі бар, ол туралы Дирда: «Солқындар жалпы әйелге жек көрушілікке ұшырайды» деп жазды. 2008 жылы Уна Муллалли «The Irish Times» газеті үшін Дальдің «Switch Bitch» атты әңгімелер жинағын «ұмытылғанға лайық, жаман және көбінесе мазасыз сексуалдық қиялмен толтырылған» деп сипаттады. Дегенмен, Муллалли Дальдің шығармаларында феминистік хабарлар бар екенін, тіпті олар жасырын болса да: «Солқындар феминистік күрделіліктерді көп ұсынады. Бұл кітаптағы әйелдер қорқынышты және жирендіретін нәрселер, және әрқашан әйелдер. Кітап көбінесе әйелге қарсы деп қарастырылады, бірақ бұл бағалау оқиғаның кейіпкерлерінің бірі, баланың әжесін елемеуге болады».
they killed 22,000 civilians when they bombed Beirut. It was very much hushed up in the newspapers because they are primarily Jewish owned. I'm certainly anti Israeli and I've become antisemitic in as much as that you get a Jewish person in another country like England strongly supporting Zionism. I think they should see both sides. It's the same old thing: we all know about Jews and the rest of it. There aren't any non Jewish publishers anywhere, they control the media—jolly clever thing to do—that's why the president of the United States has to sell all this stuff to Israel. Responding in 1990 to a journalist from The Jewish Chronicle, whom he considered rude, he said: "I am an old hand at dealing with you buggers." Jeremy Treglown, in his 1994 biography, writes of Dahl's first novel Sometime Never (1948): "plentiful revelations about Nazi anti Semitism and the Holocaust did not discourage him from satirising 'a little pawnbroker in Hounsditch called Meatbein who, when the wailing started, would rush downstairs to the large safe in which he kept his money, open it and wriggle inside on to the lowest shelf where he lay like a hibernating hedgehog until the all clear had gone. In a short story entitled "Madame Rosette", the eponymous character is termed "a filthy old Syrian Jewess". In 2014, the Royal Mint decided not to produce a coin to commemorate the centenary of Dahl's birth, saying that it considered him to be "associated with antisemitism and not regarded as an author of the highest reputation". The statement says "The Dahl family and the Roald Dahl Story Company deeply apologise for the lasting and understandable hurt caused by some of Roald Dahl's statements. Those prejudiced remarks are incomprehensible to us and stand in marked contrast to the man we knew and to the values at the heart of Roald Dahl's stories, which have positively impacted young people for generations. We hope that, just as he did at his best, at his absolute worst, Roald Dahl can help remind us of the lasting impact of words." The apology was received with appreciation by some Jewish groups but not others. The Campaign Against Antisemitism, for example, said that: "For his family and estate to have waited thirty years to make an apology, apparently until lucrative deals were signed with Hollywood, is disappointing and sadly rather more comprehensible." In 1973, Dahl posted a reply, calling Cameron's accusations "insensitive" and "monstrous". The Horn Book published Cameron's response, where she clarified that she intended her article not to be a personal attack on Dahl, but rather to point out that, though the book is a work of fiction, it still influences reality. Herein, she again objected to the characterization of the Oompa Loompas, stating, "[T]he situation of the Oompa Loompas is real; it could not be more so, and it is anything but funny." The debate between the two authors sparked much discussion and a number of letters to the editor. A 1991 Washington Post article echoed Cameron's comments, with Michael Dirda writing, "the Oompa Loompas reveal virtually every stereotype about blacks". Dirda's article also discussed many of the other criticisms of Dahl's writing, including his alleged sexism, of which Dirda wrote, "The Witches verges on a general misogyny". In 2008, Una Mullally wrote an article for The Irish Times that described Dahl's short story collection Switch Bitch as "a collection better forgotten, laden with crude and often disturbing sexual fantasy writing". Nonetheless, Mullally argued that there are feminist messages in Dahl's work, even if they may be obscured: "The Witches offers up plenty of feminist complexities. The witches themselves are terrifying and vile things, and always women The book is often viewed as sexist, but that assessment ignores one of the heroines of the story, the child narrator's grandmother."
2023 жылғы қайта қаралулар
2023 жылы Роальд Дальдің барлық балалар кітаптарының құқықтарына ие Puffin Books компаниясы, Дальдің шығармаларының түпнұсқа мәтінін тексеру үшін сезімтал оқырмандарды тартқаннан кейін пікір қақтығысын тудырды, нәтижесінде оның кітаптарына жүздеген түзетулер енгізілді. The Telegraph газеті осы өзгерістердің тізімін жариялады. Бұл қадамды бірқатар авторлар, оның ішінде Авторлар қоғамының төрағасы Джоан Харрис және Writer's Digest журналынан Диего Жордан Перейра қолдады, бірақ одан да көп сыншыл пікірлер туды. Премьер-министр Риши Сунак, жазушы Салман Рушди және королева Камилла сияқты бірнеше қоғамдық қайраткерлер бұл өзгерістерге қарсы шықты. Роальд Даль тірі болғанда, оның кітаптарына ешқандай өзгеріс енгізуге қатысты өте қатаң пікір білдіргені хабарланды. 2023 жылдың 23 ақпанында Puffin компаниясы Роальд Дальдің балалар кітаптарының өңделмеген жинағын "Роальд Дальдің классикалық жинағы" деп шығаратынын мәлімдеді, сонымен қатар "Біз өткен аптадағы пікірталасқа құлақ қойдық, ол Роальд Даль кітаптарының ерекше күшін растады" және "Дальдің классикалық мәтіндерін басылымда ұстаудың маңыздылығын мойындаймыз" деді.