Кіріспе

Тоқылған ойыншық
Шұлықтан жасалған тоқылған маймыл

Шұлық маймыл – шұлықтардан маймылға ұқсатып жасалған тоқылған ойыншық. Бұл ойыншықтар АҚШ және Канада мәдениетіндегі халықтық өнер мен китчтің біріндірілісі болып табылады. Типик шұлық маймыл қоңыр және ақ түсті, өте ұзын аяқтары, ұзын құйрығы және жарқыраған қызыл еріні болады. Жануардың басына немесе мойнына қосымша әшекейлер қойылуы мүмкін. Бұл кейіпкер халық мәдениетінің бір бөлігіне айналды және комикстер мен өнерде кездеседі.

Шығу тегі

Шұлық маймылының ең тікелей алдыңғылары Виктория дәуірінде пайда болды, сол кезде еліктеу арқылы жасалған ойыншықтарға деген құмар Еуропадан Солтүстік Америкаға таралып, дамып келе жатқан Өнер және қолөнер қозғалысымен қатар жүрді. Шеберлер балаларды қуанту үшін тоқыма ойыншықтар жасауды бастады, ал Африка үшін болған бәсеке туралы әңгімелер халықтың экзотикалық жануарлар туралы білімін арттырды, нәтижесінде маймыл ойыншықтары американдық балалар бөлмелерінде жиі кездесетін болды. Рудьярд Киплингтің "Ормандағы кітап" және "Осылай болды" сияқты әңгімелері шеберлерді экзотикалық жануарларды бейнелейтін ойыншықтар жасауға шабыттандырды, алайда бұл алғашқы тоқыма маймылдар міндетті түрде шұлықтан жасалмаған, сондай-ақ бүгінгі танымал шұлық маймылдарының ерекше қызыл еріндері де болмады. Швециядан АҚШ-қа көшіп келген Джон Нельсон 1868 жылы шұлық тоқу машинасына патент алды және 1870 жылдан бастап Иллинойс штатының Рокфорд қаласында автоматты машинада шұлық тоқуды бастады. 15 қыркүйекте 1880 жылы "Нельсон тоқыма компаниясы" құрылды, ол "Celebrated Rockford Seamless Hosiery" өнімдерін шығарып, оларды "Нельсон шұлық" деген атпен сатты. Джон Нельсонның ұлы Франклин өкшесі тігіссіз шұлық тоқуға арналған машина жасады. Алғашқы машинада жұмысшылар өкшесіндегі барлық тігістерді қолмен тігуге мәжбүр болды. Тігіссіз шұлық уақытты және еңбек шығындарын үнемдеді, бұл өте танымал болды, ал компаниялар оның идеясын қайталай бастады.

Бүгін

Шұлық маймылдар әлі де танымал символ болып табылады және барлық жастағы адамдарға ұнайды. Қазір олар әртүрлі стильде шығады, мысалы, "туған күнге арналған", түрлі түстерде, тіпті заманауи поп әндерін орындайтын электронды түрлері де бар. Бүгінде табылған қызыл өкшелі шұлық маймылдардың көпшілігі 1950 жылдардың соңынан ертерек емес, ал көптегені 1970 жылдарға жатады. Қызыл өкшелі шұлық маймылдардың жасын анықтау үшін бірнеше әдіс бар, олардың ішінде түстері, қызыл өкшенің пішіні (созылған сопақ немесе иілімді), қызыл өкше мен бақайдағы сары түстің мөлшері, шұлық тігістері және шұлықтың ішкі құрамы бар. Оларды "Достар шұлықтарыңды ұшырып алады" фильмінде, "Теңіз жағалауындағы Истклифтің құпиялары" балалар романында, "Тігіңіз, сүйкімді және жиналмалы шұлық маймылдар" сияқты қолөнер кітаптарында кездестіруге болады. Сондай-ақ, оларды Тони Миллионердің "Шұлық маймыл" комиксінде, онда шұлық маймыл қуыршағы басты рөлде көруге болады. Миллионердің комиксінің киноға бейімделуі қазіргі уақытта жүзеге асырылуда. Олар сонымен қатар 1992 жылғы Sonic Youth тобының "Dirty" альтернативті рок альбомының обложкасында да пайда болады. Шұлық маймылдардың танымал болуының бір себебі – олардың сәттілік әкелетініне сену, сондықтан адамдар оларды сыйлық ретінде тартады. Ауруханалардағы науқастарға тез жазылудың символы ретінде шұлық маймылдар сыйға беріледі. Олар қызметкерлердің стресін азайту үшін беріледі және әскерлерге туған жерді сағыну сезімін жеңілдету үшін жіберіледі. 2015 жылдың ақпан айында Бриджвотердегі (Сомерсет, Ұлыбритания) Джоди Льюис жеке шұлықтардан жасалған ең үлкен шұлық маймыл үшін Гиннестің ресми әлемдік рекордын жасады. Шұлық маймылдың биіктігі 10 фут 5.59 дюйм.

Фестивальдар

Рокфорд қаласы, Иллинойс штаты, қуыршақты өзінің тарихының бір бөлігі ретінде қабылдайды. 2005 жылы Рокфордтағы Мидуэй ауылы мұражайында тұңғыш "Шошқа маймылдар фестивалі" өтті, онда шошқа маймыл жанкүйерлері Нельсонның қызыл өкшелі шұлығының және шошқа маймылдың өндірістік, құқықтық және шығармашылық тарихын көрсететін көрмені тамашалай алды. 2009 жылы жыл сайынғы "Шошқа маймылдар фестивалі" білім беру бағдарламаларындағы жетістіктері үшін Америка мемлекеттік және жергілікті тарих қауымдастығының "Тарихтағы көшбасшылық" сыйлығына ие болды. "Шошқа маймылдар фестивалі" Нельсон тоқыма компаниясына патент алуға және "Шошқа маймылдар үйі" атағын алуға көмектескен түпнұсқа шошқа маймылды да қамтиды. Бұдан басқа, "Нельсон" деп аталған 2 метр 18 сантиметрлік шошқа маймыл бар (ол фабриканың негізін қалаушы Джон Нельсонның құрметіне аталған). Нельсон, автор-жасауыш Ди Линднер жасаған, үлкен шошқа маймыл талисманы 44 Рокфорд қызыл өкшелі шұлықтан тігілген.