Кіріспе

Турнир диаграммасы

Кронштейн немесе турнирлік кронштейн – нокаут турнирінде өткізілетін ойындардың тізбегін көрсететін ағаш тәрізді диаграмма. Әртүрлі нокаут турнирі форматтары әртүрлі кронштейнге ие; ең қарапайымы және кең таралғаны – жекелей турнир. "Кронштейн" атауы американдық ағылшын тілінен келген, себебі ағаш диаграммасындағы байланыстардың пішіні жақша белгісіне ұқсайды: ] немесе [ (британдық ағылшын тілінде "төртбұрышты жақша" деп аталады). Британдық тілдегі ең жақын термин – жеребе, бірақ ол белгілі бір дәрежеде кездейсоқтықты білдіреді, ал кейбір кронштейндер тікелей іріктеу арқылы анықталады. Кейбір турнирлерде толық кронштейн бірінші ойынға дейін анықталады. Мұндай жағдайларда жанкүйерлер бастапқы кезеңнің және одан кейінгі жекпе-жектердің жеңімпаздарын болжауға тырысады. Бұл "кронштейнология" деп аталады, әсіресе NCAA I дивизионының ерлер баскетбол турниріне қатысты. Мұндай болжау ФА кубогы және УЕФА Чемпиондар лигасының нокаут кезеңі сияқты турнирлерде мүмкін емес, онда келесі кезеңге жұптау алдыңғы кезең аяқталғаннан кейін ғана жасалады (УЕФА Чемпиондар лигасы ширек финалда соңғы кронштейнін құрастырады).

Солтүстік Америкада қолданылуы

Бракеттер Солтүстік Америкадағы ірі кәсіби спорт лигаларында және АҚШ колледждерінде жиі кездеседі. Әдетте, тұрақты маусымның соңында лига лигадағы барлық командалардың ішінде қай команда ең жақсы екенін анықтау үшін маусымнан кейінгі турнир (көбінесе плей-офф деп аталады) өткізеді. Мұның себебі, американдық кәсіби спортта көбінесе кемінде екі түрлі конференция болады, ал командалар көбінесе өз конференцияларындағы командалармен ғана ойнайды. Мысалдарға НФЛ-дегі Америка футбол конференциясы мен Ұлттық футбол конференциясы, Меліг Бейсболдағы Америка лигасы мен Ұлттық лигасы, сондай-ақ НБА немесе НХЛ-дегі Шығыс конференциясы мен Батыс конференциясы жатады. Егер екі түрлі конференция болса, бәсекеге екі жақтан қатысады. Бір конференция бір жақта, ал екіншісі – қарама-қарсы жақта орналасады. Әр жақ командалардың тізімі бойынша ұйымдастырылады; жоғары тізімделген командалар төмен тізімделген командалармен жұптасады. Маусымнан кейінгі турнирге қатысатын командалар тек өз конференцияларындағы командалармен ғана жарысады, әр конференциядан бір команда қалғанша. Бұл екі команда, конференция чемпиондары деп аталады, лигадағы ең жақсы команданы анықтау үшін бір-бірімен ойнайды. Басқа лигаларда, мысалы, НХЛ-де екі конференция бар, олардың әрқайсысы әдетте аймақтық принцип бойынша дивизиондарға бөлінеді. Маусымнан кейінгі турнирге тек үздік көрсеткіштерді көрсеткен командалар ғана қатысады, дивизион жеңімпазынан басқа (сондай-ақ НХЛ-де дивизиондағы 2-ші және 3-ші орындардағы командалар) турнирге автоматты түрде қатысады. Кейбір Солтүстік Американың кәсіби маусымнан кейінгі турнирлері жеңіліссіз форматта өтеді. Егер бай қажет болса, жоғары тізімделген командалар көбінесе бай алады. Үшінші және төртінші орындарды анықтау үшін үшінші орынға арналған матчтар көбінесе өткізілмейді. Бұл тұжырымдама колледж спортында, әсіресе NCAA I дивизионындағы ерлер баскетбол турнирінде одан да жақсы көрінеді, онда миллиондаған жанкүйерлер турнирдегі әр ойынның жеңімпаздарын болжау үшін «бракеттерді толтырады» – әртүрлі корпорациялар демеушілік ететін ресми жарыстарда да, достары мен әріптестері арасында бейресми ставкаларда да. Бракеттер Солтүстік Американың кәсіби лигаларындағылардан әлдеқайда үлкен – Солтүстік Американың кез келген ірі лигасында (НБА және НХЛ) 16 командадан аспайды, ал NCAA ерлер турниріне 350-ден астам команданың ішінде 68 команда қатысады, олардың көпшілігі 64 команданы қамтиды.

Мысалдар

Бір рет жою форматынан өзге форматтардың схемалары қарапайым ағаштан гөрі күрделі болады.

Қалқалардың түрлері

Бірлікпен шығарылым командалары "тізімге" орналасу үшін "топтық ойындарды" ойнайды. Командалар тізімге енгеннен кейін ойынды жалғастырады. Жеңімпаздар тізімде оңға қарай өтеді, ал жеңілгендер "бірлікпен шығарылым" жүйесі бойынша тізімнен шығарылады.

Екілікпен шығарылым командалары тізімге ену үшін "топтық ойындарды" ойнайды. Әр команда алғашқы ойындарын ойнайды. Жеңімпаздар жеңімпаздармен ойнайса, жеңілгендер жұбаныш турнирінде ойнайды.

Даму нұсқалары

Наурыз айлық іріктеу (Бір дивизиядағы үздіктер мен нашарлардың қатысуы) Дивизиялар пулдерге (мысалы, Солтүстік, Оңтүстік, Шығыс, Батыс) бөлінеді, ал әр пулдің ішінде командалар рейтингтеледі. Ең жоғары рейтингтегі команда ең нашар рейтингтегі командамен, екінші үздік команда пул ішіндегі екінші нашар командамен және т.б. ойнайды, барлық командалар алғашқы турда ойнағанға дейін. Егер пулдегі командалардың саны тақ болса (2-ге бөлінбесе), ең нашар команда мен екінші ең нашар команда арасында "қосымша матч" өтеді. Мұндай іріктеу жүйесі әртүрлі матчтарды қамтамасыз етеді, бірақ нәтижені анықтау үшін көп ойындар қажет. Якобтың баспалдақтары (Пулдердегі үздіктердің өзара ойындары, пулдердегі екінші үздіктердің өзара ойындары, үшінші үздіктердің өзара ойындары және т.б.) Әр пулдің ішінде 1-орындағы команда басқа пулдердегі барлық 1-орындағы командалармен ойнайды. 2-орындағылар 2-орындағылармен, 3-орындағылар 3-орындағылармен және т.б. ойнайды. Пулдердің саны жұп болған жағдайда (мысалы, А, В, С және D пулдері), әр пулдегі 1-орындағы командалар пулдегі ойындарының нәтижелеріне сәйкес бастапқы матчты (A1 vs B1, C1 vs D1) ойнайды. Жеңімпаздар чемпионатқа өтеді. Жеңілгендер 3-ші және 4-ші орын үшін ойнайды. Пулдердің саны тақ болған жағдайда (мысалы, А, В және С пулдері), А пулдегі 1-орындағы команда (A1) В пулдегі 1-орындағы командамен (B1) ойнайды. C1 барлық 3 пулдің ішіндегі екінші үздіктерден рейтингтік критерийлерге сәйкес таңдалған "джокермен" ойнайды. Барлық #2, #3 және т.б. рейтингтегі командалар өздерінің рейтингтік орнын анықтау үшін "жұбату раундтарында" ойнайды. Бұл пулдердің жеңімпаздары дивизияның чемпионын анықтау үшін ең көп дегенде екі ойын ойнайды. Соңғы нәтиже рейтингтік критерийлерге және командаларды пулдерге бөлуге сезімтал болуы мүмкін.