Кіріспе
Ежелгі Рим заңы, патрициандар мен плебейлер арасында некеге рұқсат беруші, Lex Canuleia (Канулей заңы) немесе lex de conubio patrum et plebis – Рим Республикасының б.з.д. 445 жылы қабылданған заңы. Ол патрициандар мен плебейлер арасындағы conubium (неке құқығын) қайта орнатты.
The lex Canuleia (‘Canuleian law’), or lex de conubio patrum et plebis, was a law of the Roman Republic, passed in the year 445 BC, restoring the right of conubium (marriage) between patricians and plebeians.
Канулийдің бірінші өтініші
Бес жыл бұрын, Рим заңдарының Он Екі Кестесін құру процесінің аясында екінші десемвират плебейлерге қатысты қатаң шектеулер енгізді, оның ішінде патрицистер мен плебейлердің аралас некелесуіне тыйым салды. Рим трибуны Гай Канулий осы заңды жоятын rogatio ұсынысын жасады. Консулдар Марк Генуций Авгурин мен Гай Курций Филон Канулийге қарсы күшпен шығып, трибун қалаға сырттан қауіп төнген кезде Римнің әлеуметтік және моральдық негізін құлатуды ұсынады деп мәлімдеді. Атап айтқанда, Ардеадағы көтеріліс кезінде Канулий римдіктердің, оның ішінде бірнеше патшалардың үлесін еске салып, қарапайым текті адамдардың көптеген еңбектерін атап өтті. Сондай-ақ, Сенат патрицистер мен плебейлердің некелері мемлекетке зиян келтіретінін айтқанмен, жеңілген жауларға Рим азаматтығын ерікті түрде бергенін көрсетті. Одан кейін ол конубиум құқығын қалпына келтірумен қатар, плебейлерге консулдық лауазымын иеленуге рұқсат беру үшін заңды өзгертуді ұсынды; қалған трибундардың барлығы, біреуі ғана осы ұсынысты қолдады. Консул Курцийдің аралас некеден туған балалардың құдайлардың гневiне ұшырауы мүмкін екенін, осылайша жақсылықты дұрыс қабылдауға кедергі келтіретіні туралы ойсыз пікірі халықты ызаландырып, консулдар олардың талаптарына мойынсұнып, Канулийдің бастапқы rogatio-сы бойынша дауыс беруге рұқсат берді. Осылайша патрицистер мен плебейлер арасындағы аралас некеге тыйым салынды.
Undeterred, Canuleius reminded the people of the many contributions of Romans of lowly birth, including several of the kings, and pointed out that the Senate had willingly given Roman citizenship to defeated enemies, even while maintaining that the marriage of patricians and plebeians would be detrimental to the state. He then proposed that, in addition to restoring the right of conubium, the law should be changed to allow plebeians to hold the consulship; all but one of the other tribunes supported this measure. An ill chosen remark by the consul Curtius, to the effect that the children of mixed marriages might incur the displeasure of the gods, thereby preventing the proper taking of auspices, inflamed the people to the extent at which the consuls yielded to their demands, allowing a vote on Canuleius' original rogatio. The prohibition on intermarriage between patricians and plebeians was thus repealed.
Екінші ұсыныс
Алайда, плебейлерге консулдыққа түсуге рұқсат беру туралы екінші мәселе дауысқа қойылмады. Десемвирлердің бірінің інісі, сенатор Гай Клавдий Сабин, бұған қарсы күшпен шығып, Сенат заңды қарауға келіспесе, трибундарға қарсы күш қолдану қажет екенін айтты. Бұл радикалды қадамға оның әріптесі Люций Квинтий Цинциннат және ағасы Тит Квинтий Капитолин Барбатус бөгет қойды. Сосын Клавдий консулдық өкілеттігі бар әскери трибундарды консулдардың орнына екі топтан сайлауды ұсынды; бірақ ол өзі бұл мәселені көтеруге құштар емес еді, сондықтан жағымсыз міндетті консулдың інісі Тит Генуцийге жүктеді, ол плебейлермен келісімге келуге бейім болған. Бұл ұсыныс жақсы қабылданып, келесі жылғы, б.з.д. 444 жылғы сайлауда алғашқы консулдық трибундар сайланды.
Танымал мәдениетте
Романда, "Қош бол, Мистер Чиппс", оқиғасы тоғызыншы ғасырдың соңы мен жиырмасыншы ғасырдың басындағы ағылшын мектеп-интернатында өтеді, мектеп мұғалімі Мистер Чиппинг рим тарихы сабағында заң туралы айтады, оны есте сақтауға көмектесетін әзіл ретінде ұсынады:
"Егер Мисс Плебс Мистер Патрицианға үйленгісі келсе, ал ол оған үйлене алмаймын десе, ол, әдетте: "Жоқ, үйленесің, жалғаншы!" дейтін болар еді." Мистер Чиппинг қолданған әзіл латын тілінің ескіше ағылшынша айтылуын пайдаланады, онда ei әрпі "weight" емес, "height" сияқты айтылады. (көрсетілгендей).