Сами Хююпия: Футбол өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Фин футбол менеджері (туған 1973)

Сами Туомас Хюйпия (; туған 7 қазан 1973) – фин кәсіби футбол менеджері және орталық қорғаушы ретінде ойнаған бұрынғы ойыншы. Хюйпия ойыншылық карьерасын Ykkönen лигасындағы Kumu клубында бастады, бірақ көп ұзамай Veikkausliiga лигасындағы MyPa клубына ауысты. Ол клубта төрт жыл ойнап, 1992 және 1995 жылдары Финляндия кубогын жеңуге көмектесті. 1995 жылы Виллем II клубына өтіп, келесі төрт жылды сонда өткізді. Ол команда капитаны болды және УЕФА Чемпиондар лигасына іліккеннен кейін жылдың үздік ойыншысы деп танылды. 1999 жылы бала кезінен жақсы көретін «Ливерпуль» клубына 2,6 миллион фунт стерлингке ауысты. Ол бірден негізгі құрамда өзін көрсетіп, қорғаныста Стефан Хеншозбен серіктес болды. 2001 жылы команданың тұрақты капитаны атанды және сол маусымда «Ливерпуль» Лига кубогы, Англия кубогы және УЕФА кубогын жеңіп, «Үштік» рекордын жасады, сонымен қатар УЕФА Суперкубогы мен Англия қауымдастық кубогын да иеленді. 2001-02 маусымында бірінші нөмірлі капитан болды және 2003 жылы Англия лигасы кубогын жеңген команданың құрамында болды. 2003 жылы Стивен Джеррард капитандыққа ие болды, бірақ Хюйпия оның болмаған кезде команданы басқарды. Хюйпия 2005 жылы «Ливерпульдің» 2004-05 жылғы Чемпиондар лигасының жеңісімен ең жоғары футболдық жетістігіне қол жеткізді, онда Джейми Каррагермен құрған қорғаныс серіктестігі финалда жеңіске жетуге көмектесті. «Мерсисайдта» өткен он жылда ол жанкүйерлердің сүйіктісіне айналды және клубтағы ең танымал тұлғалардың бірі болып қала береді. 2009-2011 жылдары неміс Бундеслигасындағы «Байер Леверкузен» клубында ойнады және 2011 жылы футболшылық карьерасын аяқтады. Хюйпия Финляндия ұлттық құрамасының маңызды ойыншысы болды және Финляндия спорт журналистері мен Футбол қауымдастығының «Жыл ойыншысы» атағына бірнеше рет ие болды. 1992 жылы тұңғыш рет құрамаға шақырылып, 2010 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін 105 матч өткізді. Ол Жари Литманен мен Теему Пуккиден кейін Финляндия құрамасының үшінші ең көп ойын өткізген ойыншысы. 2012-13 маусымында «Байер Леверкузен» клубының бас жаттықтырушысы болып қайта оралды. Бундеслигадағы екі сәтті маусымнан кейін 2014 жылы Англия футбол клубы «Брайтон және Хов Альбион» клубының бас жаттықтырушысы болып қысқа мерзімге жұмыс істеді. 2015 жылдың тамызынан 2016 жылдың мамырына дейін швейцариялық «Цюрих» клубын басқарды. Хюйпия 2024 жылы Финляндияның Спорттық Даңқ залына енгізілді.

Sami Tuomas Hyypiä (; born 7 October 1973) is a Finnish professional football manager and a former player who played as a centre back. Hyypiä began his playing career with Ykkönen side Kumu and soon moved to Veikkausliiga outfit MyPa. He spent four years at the club, helping them win the Finnish Cup in 1992 and 1995. He moved to Willem II in 1995 and spent the next four years there. He became the team captain and was nominated their player of the year after helping them qualify for the UEFA Champions League. In 1999, he moved to Liverpool, the team he supported as a child, in a deal worth £2.6 million. He quickly established himself in the first team, partnering Stéphane Henchoz in defence. By 2001, he regularly captained the team and that season Liverpool won a slew of honours, completing a cup treble of the League Cup, FA Cup and UEFA Cup, in addition to winning the UEFA Super Cup and FA Community Shield. He became first choice captain in the 2001–02 season and was part of the Football League Cup winning team in 2003. Steven Gerrard superseded him as captain in 2003, but Hyypiä still occasionally captained the side in his absence. Hyypiä won his highest football honour in 2005 as part of Liverpool's victorious 2004–05 Champions League campaign, where his defensive partnership with Jamie Carragher helped them win in the final. During his ten years in Merseyside, he became a fan favourite and remains a popular figure at the club. From 2009 to 2011, Hyypiä played for German Bundesliga side Bayer Leverkusen, where he retired as a player in 2011. Hyypiä was a prominent figure in the Finland national team and was selected as the Finnish Sports' Journalists and Football Association Player of the Year numerous times. He made his debut in 1992 and, with 105 caps before retiring in 2010, is the country's third most capped Finnish player after Jari Litmanen and Teemu Pukki. From the 2012–13 season, he returned to Bayer Leverkusen as its full team manager. After two successful seasons in the Bundesliga, he returned to English football in 2014 for a brief spell as manager of now Premier League club Brighton & Hove Albion. From August 2015 to May 2016, he was manager of Swiss club FC Zürich. Hyypiä was named in the Finnish Sports Hall of Fame in 2024.

Ерте өмір

Хюйпиа Порвоо қаласында дүниеге келіп, Хельсинкиден солтүстік-шығысқа қарай 100 миль (161 км) жердегі Куусанкоскиде өсті. Хюйпианың ата-анасы екеуі де футболшы болған – оның әкесі Юко фин командасы «Палло Пейкот» үшін ойнаса, анасы әуесқой қақпашы болған. Жас Сами Финляндиядағы танымал спорт түрлерінің бірі – хоккеймен де айналысса да, футбол карьерасын таңдауына ата-анасының ықпалы зор болды; ол кейін: «Мен үшін басқа мансап мүмкін емес еді деп ойлаймын» деді.

Ерте мансап

Хийпия өзінің карьерасын "Палло Пейкот" клубында бастады, онда қорғаушы позициясына орналасқанға дейін барлық позицияларда ойнады, сондай-ақ "КуМу" клубында да өнер көрсетті. 1992 жылғы маусымда ол "Вейккауслига" лигасының "MyPa" клубына қосылды. Хийпия "MyPa" сапында 1992 жылы, Жари Литманен оның командаластарының бірі болған кезде, Финляндия кубогын жеңіп алды, және 1995 жылы да осы жетістікті қайталады.

Виллем II

Кейін сол жылы Хийпиа голландиялық «Виллем II» клубына қосылды және төрт жыл Эредивизи командасында өтті, көп ұзамай жанкүйерлердің сүйіктісіне айналды және соңғы маусымында «Жылдың үздік ойыншысы» сыйлығын жеңіп алды. Бастапқыда Хийпиа күтілген нәтижені бермейтін белгісіз ойыншы ретінде қарастырылды, бірақ ол бірден келген Стефан Хеншозбен сәтті орталық қорғаныс жұбын құрғанда бұл пікір жоққа шығарылды. Шамамен он жыл өткен соң Хийпиаға арналған қоштасу кешінде «Ливерпульдің» сол кездегі бас скауты Рон Йейтс бұл мәмілені «біздің жылдар бойы жасаған ең жақсы келісімдердің бірі – нағыз табалдырық бағасы» деп атады. Он төрт жыл өткен соң Хийпианың өзі BBC арнасына «Ливерпульге қосылу арманымды орындадым» деді. 2000–01 маусымында Хийпиа Джейми Реднапп ұзақ мерзімді жарақат алғандықтан Роби Фаулермен бірге «Ливерпульдің» капитаны болды. Сол маусымда Хийпиа мен Фаулер команданы үш кубокқа жеткізді: Футбол лигасының кубогы, Англия кубогы және УЕФА кубогы. Сондай-ақ ол 2001 жылдан 2003 жылға дейін үш рет қатарынан ФАФ Финляндияның үздік футболшысы атағын жеңіп алды. 2002 жылы Хийпиа ұзақ мерзімді жарақаттарға ұшыраған Реднапп пен Фаулер клубты тастағаннан кейін «Ливерпульдің» бірінші капитаны болды. Алайда, «Ливерпульдегі» мансабының жарқын бастамасынан кейін салыстырмалы тыныштық орнады және 2003 жылы Хийпиа «Ливерпульдің» капитаны лауазымынан Стивен Джеррардқа ауыстырылды. Қысым азайғаннан кейін оның өнер көрсетуі жақсарды. 2003 жылдың 5 сәуірінде Хийпиа «Манчестер Юнайтедке» қарсы ойында қызыл карточка алды, бұл оның клубтық мансабындағы жалғыз қызыл карточкасы болды. "[Руд] Ван Нистелрой шығып бара жатқанда, мен оның жейдесін тартып алған шығармын. Төреші солай ойлады. Мен тікелей қызыл карточка алдым. Олар пенальти алды. Ойынды киім бөлмесінде көру қатты қиын болды. Менің мансабымдағы жалғыз қызыл карточка. Мұндай нәрселерді есте сақтайсыз". 2007 жылдың 25 тамызында Хийпиа «Сандерлендке» қарсы өткен матчта мұрнын сындырды. Ол тез арада алаңға оралып, 2007 жылдың 28 тамызында Чемпиондар лигасының іріктеу матчында «Тулузаға» қарсы ойнады, онда Стивен Джеррард пен Джейми Каррагердің қатысуынсыз капитандық таңбасын тағып, «Ливерпульдің» екінші голын соқты. 2008 жылдың сәуірінде Хийпиа 2009 жылдың жазына дейін жаңа келісімшартқа қол қойды, ал Бенитес оның Мартин Шкртел және Даниэль Аггер сияқты жас қорғаушылар үшін жақсы үлгі екенін айтты. 2008–09 маусымы қорғаушының клубтағы оныншы маусымы болды. 2008 жылдың 22 тамызында Премьер-лигаға жаңадан келген «Сток Сити» Хийпиа үшін 2,5 миллион фунт ұсынды, бірақ «Ливерпуль» бұл ұсынысты қабылдамады. 2008 жылдың 2 наурызында «Болтон Уондерерстің» қарсы ойынында Хийпиа «Ливерпульдің» барлық уақыттағы 20 үздік ойыншысының қатарына енді. Хийпиа Sky Sports арнасының «Премьер-лиганың үздік 50 шетелдік ойыншысы» тізімінде 19-шы орынды, FourFourTwo журналының «100 ең үздік шетелдік ойыншысы» тізімінде 45-ші орынды және «Ливерпульдің» 100 ойыншысының арасында 38-ші орынды иеленді. Хийпианың «Ливерпульдегі» маңызды рөлін атап өткен Иан Раш: «Ол клуб жасаған ең жақсы келісімдердің бірі болуы керек». 2008 жылдың қыркүйегінде Хийпиа Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне 25 ойыншыдан тұратын «Ливерпуль» құрамына кірмеді, өйткені УЕФА-ның жаңа ережелері клубтар құрамында кем дегенде сегіз отандық ойыншыны қосуды талап етті. 2009 жылдың 4 мамырында Хийпиа неміс Бундеслигасының «Байер Леверкузен» клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойғандығы жарияланды. «Ливерпуль» оған жаттықтырушы ретінде «Энфилдте» қалу мүмкіндігін ұсынды, бірақ Хийпиа ойнауын жалғастыруға шешім қабылдады, сонымен қатар ойнаушылық мансабы аяқталғаннан кейін «Ливерпульге» жаттықтырушы ретінде оралуға қызығушылық танытты. Хийпиа «Ливерпуль» сапындағы соңғы матчын 2009 жылдың 24 мамырында «Тоттенхэмге» қарсы «Энфилдте» өткізді, 84-ші минутта капитан Стивен Джеррардты алмастырып, 3:1 есебімен жеңіске жетті. Джеррард оған капитандық таңбасын тапсырып, оны жеке өзі Хийпианың қолына кигізді. Ойынның қалған уақытында Хийпиа бұрыштан бас соққысын жасауға тырысты, бірақ Гейрельхо Гомес бұл әрекетті тоқтатты. Ойын аяқталғаннан кейін эмоционалды Хийпиа «Ливерпуль» жанкүйерлерінен құлшыныс алды, ал командаластары оны көтеріп ұстады. Хийпиа «Ливерпульде» өткізген он жылда 464 матч өткізіп, 35 гол соқты және он кубок жеңіп алды.

Later that year, Hyypiä joined Dutch club Willem II and spent four years with the Eredivisie team, soon becoming a favourite with the fans and winning their player of the year award in his final season. Initially, Hyypiä was regarded as an unknown who would not live up to expectations, but this preconception was dismissed when he immediately formed a successful central defensive partnership with fellow arrival Stéphane Henchoz. Almost ten years later in a farewell tribute to Hyypiä, Ron Yeats, then the chief scout for Liverpool, commented that the deal was "one of the best bits of business we've done over the years a steal – a bargain " Fourteen years on, Hyypiä himself told the BBC that joining Liverpool was a dream come true. In the 2000–01 season, Hyypiä shared the captaincy of Liverpool with Robbie Fowler while Jamie Redknapp, the full time captain, was suffering from a long term injury. During that season, Hyypiä and Fowler led the team to a cup treble: the Football League Cup, FA Cup and UEFA Cup. He also went on to claim a "treble" of three consecutive FAF Finnish Footballer of the Year awards from 2001 to 2003. In 2002, Hyypiä became first choice Liverpool captain after Redknapp, who had been blighted by long term injuries, and Fowler both left the club. However, after such a bright start to his Liverpool career came a relative lull and in 2003, Hyypiä was replaced as Liverpool captain by Steven Gerrard. With some of the pressure lifted, his performances generally improved. On 5 April 2003, Hyypiä received a red card against Manchester United, the only red of his club career. "[Ruud] Van Nistelrooy was going through and maybe I took his shirt a little bit. The referee thought so. I got a straight red card. They got a penalty. It was an agony to watch the game in the dressing room. The only red card of my career. You remember that sort of thing." On 25 August 2007, Hyypiä broke his nose during an away match against Sunderland in the Stadium of Light. He quickly returned on the pitch to play against Toulouse in the Champions League qualifying match on 28 August 2007, in which he scored the second goal for Liverpool while wearing the captain's armband in the absence of Steven Gerrard and Jamie Carragher. In April 2008, Hyypiä signed a new deal until summer 2009, with Benítez stating he is a good role model for young defenders such as Martin Škrtel and Daniel Agger. The 2008–09 season marked the defender's tenth season at the club. On 22 August 2008, Premier League newcomers Stoke City offered £2.5 million for Hyypiä, but Liverpool rejected the offer. On 2 March 2008, with his appearance against Bolton Wanderers, Hyypiä made it into the top 20 Liverpool player appearances of all time. Hyypiä was voted in 19th place in Sky Sports' "Top 50 Premier League Foreign Players", 45th in FourFourTwo magazine's 100 Greatest Foreign Players and 38th in Liverpool's 100 Players Who Shook the Kop survey. Underlining the important role Hyypiä had fulfilled at Liverpool, Ian Rush noted, "He's got to be up there with the best signings the club has ever made." In September 2008, Hyypiä was not included in the 25 man Liverpool squad for the group stages of the Champions League, as new UEFA regulations meant that clubs had to include at least eight home grown players in their squad. On 4 May 2009, it was announced that Hyypiä had signed two year contract with German Bundesliga side Bayer Leverkusen. Liverpool had offered him the chance to stay at Anfield in a coaching capacity, but Hyypiä decided to carry on playing, though he expressed interest in returning to Liverpool as a coach once his playing career concluded. Hyypiä played his last match for Liverpool at Anfield against Tottenham Hotspur on 24 May 2009, coming on as a substitute to replace captain Steven Gerrard after 84 minutes in their 3–1 win. Gerrard passed the captain's armband to him, personally putting it onto Hyypiä's arm. During what remained of the match, Hyypiä managed to get a header from a corner kick in the dying minutes of the game, but the attempt was blocked by Heurelho Gomes. After the match ended, an emotional Hyypiä received a standing ovation from Liverpool fans and his teammates held him aloft. Hyypiä made 464 appearances and scored 35 goals, winning ten trophies in the ten years he was at Liverpool.

Bayer Leverkusen компаниясы

2009 жылдың жазында Гиппиä Бундеслигадағы «Байер Леверкузен» клубына ауысты, ал 8 тамызда «Майнц 05» командасына қарсы өткен матчта ресми тұсаукесерін өткізді. 2010 жылдың 24 қаңтарында ол «1899 Хоффенхайм» клубына қарсы 3:0 есебімен жеңіліп, өзінің алғашқы Бундеслига голын соқты. Гиппиäнің «Байер Леверкузен» клубымен өткізген алғашқы маусымында команда жалпы есепте төртінші орынды иеленді, 2010–11 жылғы Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңіне өту үшін екі ұпай жетпей қалды. Неміс спорт журналы kicker Гиппиäні 2009 жылдың үздік Бундеслига қорғаушысы деп таныды және оны 2009–10 жылғы Бундеслиганың символдық құрамасына қосты. 2010 жылдың тамызында Рой Ходжсон «Ливерпульдің» жаңа бас бапкері болып тағайындалғаннан кейін, ол Гиппиäні «Ливерпульге» қайтаруға ниеттенгені туралы әңгімелер тарады. Алайда, Ходжсонның Гиппиäні «Леверкузенмен» жасасқан келісімшартынан босатуға мүмкіндік болмағандықтан трансфер сәтсіз аяқталды. 2010 жылдың 25 қыркүйегінде Гиппиä «VfB Штутгарт» клубына қарсы өткен 4:1 есебімен жеңіліп, әуемен соққан голмен өзінің үшінші Бундеслига голын соқты. 2010 жылдың 6 қазанында Гиппиä зейнетке шыққаннан кейін «Леверкузен» клубына бас бапкердің көмекшісі ретінде қосылу ниетін білдірді. 2011 жылдың 2 мамырында ол кәсіби футболдан зейнеткерлікке шыққандығын жариялады. Гиппиä Финляндия, Нидерланды, Англия және Германияда 560-тан астам жоғары деңгейдегі матчқа қатысты.

Халықаралық мансап

Хюйпиа Финляндияның 21 жасқа дейінгі құрамасы сапында 27 рет ойнады. Ұлттық құрама сапындағы соңғы ойыны 2010 жылғы 12 қазанда УЕФА Еуро-2012 іріктеу турнирінде Венгрияға қарсы өткен, онда 2:1 есебімен жеңіліске ұшырады. Жалпы 105 матч өткізген Хюйпиа 2023 жылдың жазында барлық уақыттағы ең көп матч өткізген фин футболшыларының арасында үшінші орында тұр; одан көп матч өткізгендер – Яри Литманен және Теему Пукки ғана.

Bayer Leverkusen компаниясы

Хюйпия Финляндия ұлттық құрамасы мен «Байер Леверкузен» командасының жаттықтырушылық штабына қосылды. Ол Финляндия футбол федерациясында жаттықтырушылық курстарды бастады. 2011 жылдың қазан айында Хюйпия алты апта бойы Леверкузенде клубтың сол кездегі бас бапкері Робин Даттпен стажировкадан өтті. 2012 жылдың 1 сәуірінде Хюйпия мен 19 жасқа дейінгі жаттықтырушы Саша Левандовски Датт жұмыстан босатылғаннан кейін «Леверкузеннің» уақытша бапкерлері болып тағайындалды. 2012 жылдың 15 мамырында Хюйпия команданың менеджері, ал Левандовски 2015 жылдың жазына дейін «Байер Леверкузеннің» бас бапкері болып бекітілді. Ерекше басқару жүйесінде екеуі де «Байер Леверкузенді» басқаруға бірдей жауапты болды: Левандовски жаттықтырушы лицензиясына ие болғандықтан, матчтан кейінгі баспасөз конференциясына қатысып, жаттығулармен айналысты. Ал Хюйпия оларды бақылап, жеке сұхбаттар жүргізіп, ойын алдындағы баспасөз конференциясына қатысты. Неміс тілін толық меңгермесе де, Хюйпия матч алдында командаға сөз сөйледі. Бұл жүйе табысты болды: 2012–13 маусымының ортасында «Леверкузен» Бундеслигада екінші орынға шықты, өз алаңында «Баварияны» жеңген жалғыз команда болды және Чемпиондар лигасының келесі кезеңіне, сондай-ақ DFB Кубогына іліккеніне қол жеткізді. «Байер Леверкузен» 2012–13 маусымын чемпион «Бавария» мен күміс жүлдегер «Боруссия» Дортмундтан кейін үшінші орында аяқтады. Левандовски жастар даму бөліміне оралғаннан кейін Хюйпия жалғыз бас бапкер атанды. Хюйпияның жалғыз бас бапкер ретіндегі алғашқы жаттығуы 2013 жылдың 24 маусымында өтті. «Байер Леверкузен» 2013–14 маусымын «Бавария» Мюнхен, «Боруссия» Дортмунд және «Шальке 04» командаларынан кейін төртінші орында аяқтады. 2014 жылдың 5 сәуірінде «Байер Леверкузен» Хюйпияны қызметтен босатып, бір күн бұрын «Гамбургер СВ» командасына ұтылғаннан кейін дереу бұйрық берді.

Брайтон және Хов Альбион

2014 жылдың 6 маусымында Хюйпиа Футбол лигасының Чемпионаты клубы «Брайтон және Хов Альбион» клубының бапкері болып ресми түрде тағайындалды және үш жылдық келісімшартқа қол қойды. «Брайтон» бас бапкері ретіндегі оның жұмысы екі қатарынан 1:0 есебімен жеңіліспен басталды, ал үшінші ойында жеңіске жетті. Нәтижелер нашар болды, және 2014 жылдың 22 желтоқсанында команда құлдырау аймағында болғанда, Хюйпиа «Вольвергемптон Уондерерс» клубымен 1:1 есебімен тең түскеннен кейін бапкерліктен кетті; «Брайтон» клубының төрағасы Тони Блум Хюйпианың отставкасы өте қиындықпен қабылданғанын хабарлады. Оның отставкаға кетуіне себеп – команданың соңғы 18 ойында тек бір рет жеңіске жеткені болды. 2016 жылдың 12 мамырында Хюйпиа «Цюрих» клубының бапкерлігінен босатылды, себебі команда оған сенімсіздік білдірген. Ол маусым аяқталуға үш тур қалғанда клубты соңғы орында қалдырды; «Цюрих» клубы нәтижесінде Швейцарияның екінші дивизионы – Швейцария Челлендж лигасына түсті.

FC Хака

Ойыннан үзіліс жасағаннан кейін, ол 2020 жылы финляндиялық "Хака" клубына бас жаттықтырушының көмекшісі ретінде қосылды, бірақ үш ай өткен соң клубты тастап кетті.

Жеке өмір

2002 жылы Хюпия «Войккаадан Премьер-лигаға дейін» атты автобиографиясын жариялады. Хюпия 2007 жылдан 2022 жылға дейін Сусаннамен үйленген, одан кейін олар ажырасты. Оның бірінші некесінен екі ұлы бар. Ол алаңнан тыс жерде көбінесе жеке өмірге құштар адам және экс-әйелі кейде оның ойындарында көрінсе де, олардың балалары сирек көзге түседі. Ол отбасымен бірге Кельн қаласының жанындағы Пулхаймда тұрды және «Брайтон мен Хов Альбион» клубындағы бапкерлік қызметіне байланысты Англияда екінші үйі болды. 2021 жылдан бері Хюпия фин гонщик Эмма Кимиляйненмен кездесіп жүр. Хюпия туған елі Финляндияның жас және дарынды спортшыларына көмектесу үшін қайырымдылық қор құрды. Қаржы жинау мақсатында ол 2011 жылдың 20 тамызында Хельсинки қалалық марафонына қатысып, бұл оның алғашқы марафоны болды, нәтижесі 3:56:09 құрады. Хюпия 2024 жылдың 11 қаңтарында Финляндияның Спорттық Даңқ залына енгізілді.