Кіріспе

1991 жылдан 1999 жылға дейін Иллинойс штатының губернаторы Джеймс Эдгар (22 шілде 1946 жылы туған) – 1991 жылдан 1999 жылға дейін Иллинойс штатының 38-ші губернаторы болған американдық саясаткер. Орталық көзқарасты республикашыл, ол сонымен қатар 1976 жылдан 1979 жылға дейін Иллинойс штатының Өкілдер палатасының мүшесі және 1981 жылдан 1991 жылға дейін Иллинойс штатының Мемлекеттік хатшысы қызметтерін атқарды.

Ерте өмір және білім

Эдгар 1946 жылы Оклахома штатының Винита қаласында Сесил мен Бетти Эдгардың отбасында дүниеге келді және Иллинойс штатының Чарльстон қаласында өсті. Эдгардың ата-анасы демократтар еді. Ол өте ерте жасынан саясатқа қызығушылық танытты. Ол Шығыс Иллинойс университетінде оқып, 1968 жылы тарих мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды және студенттік кеңестің төрағасы болды. Кейіннен ол Палата спикері Роберт Блэрдің жұмысында болды.

Иллинойс штатының Өкілдер палатасы

1974 жылы Эдгар 53-ші округтен штат өкілі лауазымына республикалық партиядан түскен үміткерлікті ұтып ала алмады, үшінші орынды иеленді.

Иллинойс штатының мемлекеттік хатшысы

1979 жылы сәуірде Эдгар штаттық палатадағы мандатын губернатор Джим Томпсонның заңнамалық байланыс өкілі қызметіне тағайындалуын қабылдау үшін тастады. 1981 жылдың басында, сол кездегі Мемлекеттік хатшы Алан Диксон АҚШ Сенатына өтті, сонда Томпсон бос қызметке Эдгарды тағайындады. Эдгар 1982 және 1986 жылдары сайлауда жеңіске жетіп, 1991 жылға дейін қызмет етті. Мемлекеттік хатшы ретінде Эдгар мас күйде көлік жүргізуге қатысты жазаларды күшейтті және Иллинойс штатының автокөлік жүргізушілері үшін міндетті автокөлік сақтандыру жүйесін енгізді. Эдгар жақсы және сабырлы келіссөзші ретінде танымал болды. Эдгар Мемлекеттік хатшы Джордж Райанды өзінің орнына иегер етуді қолдады. Райан 1998 жылы губернатор болып сайланды.

Сайлаулар

Көптен бері губернатор болып келген Томпсон 1990 жылы қайта сайланудан бас тартқанда, Эдгар оның орнын басу үшін Республикалық партияның үміткерлігіне басты үміткер болып саналды. Ол консервативті кәсіпкер Стивен Бэрді алғашқы сайлауда және демократ Нил Хартиганды жалпы сайлауда жеңді. Эдгар жалпы сайлауда бар болғаны 1,6% айырмамен жеңіске жетті, ол қаржылық жауапкершілікке баса назар аударды, бірақ 20% табыс салығын тұрақты етуді қолдағаны үшін сынға ұшырады. Сондай-ақ ол сайлаушылар арасындағы өзгеріске деген жалпы құштарлықты жеңуге күш салды. 1994 жылы Эдгар демократ бақылаушысы Доун Кларк Нетчті жеңіп, қайта сайланды.

Екінші мерзім

Екінші мерзімінде оның қайта сайлау науқаны мен Иллинойс басқару жүйелері (MSI) арасындағы қарым-қатынас федералдық тергеуге түсті. Эдгардың ең ірі сайлау үлесін салған MSI компаниясына шамамен 20 миллион долларлық артық төлемдерге әкеп соққан келісімшарт берілді. Эдгарды ешқашан қылмыс жасады деп айыптаған жоқ, бірақ ол екі рет куәлік берді – бір рет сотта, бір рет бейнежазба арқылы. Осылайша ол 75 жыл ішінде қылмыстық іс бойынша куәлік берген алғашқы Иллинойс губернаторы атанды. Бұл куәліктер барысында губернатор саяси қаржылық көмектің мемлекеттік келісімшарттарды кімге беруге қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Иллинойс басқару қызметтеріне, оның серіктесі болған Майкл Мартинге және бұрынғы мемлекеттік әлеуметтік қамтамасыз ету басқармасының қызметкері, кейін Иллинойс басқару қызметінде жұмыс істеген Рональд Лоудерге қатысты сот шешімдері шығарылды.

"Эдгар Рэмп"

1981 жылға дейін Иллинойс штаты зейнетақыны "ағымдағы төлемдер" негізінде қаржыландырды, яғни жәрдемақы төлеу кезегі келгенде төленді, ал қызметкерлердің жарналары мен инвестициялық табыс болашақ төлемдерді жабу үшін резерв құруға жұмсалды. Бұл тәсіл 1982 жылы Иллинойс бюджетіне түскен қиындықтарға байланысты тоқтатылды, ал 1982 мен 1995 жылдар аралығында мемлекеттік жарналар өзгеріссіз қалды, нәтижесінде зейнетақы шамамен 20 миллиард долларға жетіспеді. Бұл кемшілікті жою мақсатында Иллинойс штатының заң шығарушы органы 1994 жылы 88 593 нөмірімен мемлекеттік заң қабылдады, содан кейін губернатор Эдгар қол қойды. Бұл заң Иллинойс штатының зейнетақы қорларына жасайтын төлемдерін міндеттемелердің тек 90 пайызы деңгейінде белгіледі, бұл қаржыландыру деңгейін 50 жылға, 2045 жылға дейін созды және төлемдерді 15 жылдық кезеңде артқа жылдырды. Зейнетақы резервтерін қаржыландырудың алғашқы он бес жылдағы төмен деңгейі экономикалық тұрғыдан тиімсіз болды және мемлекеттің зейнетақы жәрдемақысын төлеу міндеттемелері мен осы төлемдерді жүзеге асыруға қолда бар қаражат арасындағы үлкен айырмашылықтың басты себебіне айналды. Эдгар губернатор ретінде зейнетақы заңнамасын заңға айналдырды, осы себепті зейнетақының бастапқы жетіспеушілігі "Эдгардың пандусы" деп аталды. АҚШ Федералды бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы осы талдауды баяндамасында көрсетті. Керісінше айтылғандарға қарамастан, Эдгар пандусының нәтижесінде туған зейнетақы қаржыландыруындағы олқылық 2023 жылдың маусым айына дейін түзетілмеді, ал Иллинойс штатының мемлекеттік зейнетақысы елдегі ең нашар қаржыландырылған болып табылады.

Губернаторлықтан кейінгі кезең

Эдгар Иллинойс университеті Урбана-Шампейндегі Үкімет және қоғамдық істер институтының еңбегі сіңген мүшесі. 1999 жылы Эдгар Ұлттық мемлекеттік басқару академиясының мүшесі болып сайланды. Эдгар президент Рейганның альма-матері – Еврика колледжінде Рональд Рейганның 100 жылдығын мерекелеудің құрметті төрағасы атанды. 2011 жылдың қаңтар айында Рейганның жүз жылдық мерейтойын ашуға арналған шара аясында губернатор Эдгар Еврика колледжінде өткен «Реган және Орта батыс» академиялық конференциясының қорытынды кешкі асында негізгі баяндама жасады. 2011 жылдың қыркүйегінде Эдгар Еврика колледжі кітапханасында орналасқан Марк Р. Шенкман атындағы Рейган зерттеу орталығының ашылуына көмектесті. Авраам Линкольн президенттік кітапханасы қорының бұрынғы төрағасы ретінде Эдгар 2012 жылы басталған жыл сайынғы «Линкольн кубогы» дәстүрі үшін жүлделі кубокты қаржыландырды. «Линкольн кубогы» Линкольннің Нокс колледжімен және Еврика колледжімен – Линкольн сөз сөйлеген екі Иллинойс колледжімен байланысын еске салады және екі команда футболдан кездескен сайын жеңімпаз командаға табыс етіледі. 2016 жылдың шілдесінде Chicago Sun Times басылымы Эдгар төрағалық еткен Illinois Financing Partners компаниясы штат тарапынан штаттық жеткізушілерге, мемлекеттен төлем күтіп отырғандарға қаржы беруге рұхсат алғанын хабарлады. Бұл компания штат төлемдерді жасаған кезде кешіктірілген төлемдерді өндіріп алу құқығына ие болды. Эдгар 1999 жылы Иллинойс штатының Линкольн академиясының лауреаты атанды және Иллинойс губернаторынан үкімет саласындағы ең жоғары наградасы – Линкольн орденін алды. Қазір ол Гарвард университетінің Джон Ф. Кеннеди атындағы мемлекеттік басқару мектебінің қонақ зерттеушісі.

Саяси пікірлер

Эдгар – орташа республикашыл, ол аборт құқығын қолдайды. Эдгар 2012 жылы Митт Ромниді қолдаған. 2016 жылы Дональд Трамп республикалық партияның тікелей кандидаттығын жеңген кезде, Эдгар оған дауыс бермейтінін жария етті. Президенттің екінші рет тікелей кандидаттығынан кейін Эдгар, Иллинойс штатының басқа орташа республикашылдарымен бірге, АҚШ-тың бұрынғы вице-президенті және демократ үміткері Джо Байденді қолдайтындарын мәлімдеді. Эдгар Пейория аймақтық газеті "Peoria Journal Star"-ға берген сұхбатында: "Мен қатты көңілім қалды. Бізге қажет емес төрт жылдық хаосты басымыздан өткердік. Әрине, кейбір дау-дамайлар болады, бірақ ол оларды өршітеді. Ол басқаларды қорқытып-үркітеді. Оның айтқанына сенуге болмайды, себебі ол ертең басқаша істейді. Вирусты дұрыс басқара алмады, оған еш күмән жоқ. Ол елде араздық тудыруды жалғастырды, ал президент халықты біріктіруге тырысуы керек. Тізімді әрі жалғастыра беруге болады" деді. 2016 жылдың көктемінде Эдгар губернатор Брюс Раунер демократиялық бюджетке қол қойып, демократиялық зейнетақы жоспарын қолдауы керек деп мәлімдеді. Эдгар 1994 жылы 15 миллиард доллар үнемдеу үшін зейнетақы заң жобасын ұсынды. "Біздің зейнет жүйемізде 21-ші ғасырдың басында жарылатын бомба бар еді", - деді Эдгар 1994 жылы "The State Journal Register" газетіне. "Бұл заң сол бомбаны өшіреді".