Кіріспе

Epiphone (/ɛ//.//p//ə//.//f//oʊ//n/) – американдық музыкалық аспаптар бренді. Оның тамыры 1873 жылы Осман империясының Измир қаласында Анастасиос Статопулос құрған музыкалық аспаптар өндіру бизнесіне дейін жетеді, ал 1908 жылы Нью-Йоркке көшірілді. Әкесінің ісін жалғастырған Эпаминондас Статопулос 1928 жылы, гитаралар жасауды бастаған жылы, компанияны өз лақап атының ("Epi") және грек тілінен алынған "phone" жұрнағының ("үн") үйлесімінен құралған "Epiphone" деп атады. 1930 жылдардан 1950 жылдардың басына дейін Epiphone компаниясы Gibson компаниясымен бәсекелесетін акустикалық және (кейін) электрлі архтоп гитаралардың кең ассортиментін шығарды, бұл аспаптар көптеген кәсіби музыканттардың таңдауы болды. Сонымен қатар, компания жапсырма гитаралардың да шағын ассортиментін өндірді, олардың кейбіреулері кейінірек Gibson компаниясының меншігіндегі кезеңде де жалғастырылды. 1957 жылы Epiphone, Inc. компаниясын сол кездегі архтоп гитара нарығындағы басты бәсекелесі Gibson сатып алды. Gibson Epiphone өндірісін Нью-Йорк штатының Куинс аймағындағы бастапқы зауытынан Мичиган штатының Каламазуодағы Gibson зауытына көшірді, онда 1969 жылға дейін екі түрдің де өндірісі жүргізілді. Epiphone аспаптары – Gibson желісіндегі "ұқсас" модельдері бар, ал кейбіреулері Epiphone желісіне ғана тән, олар құрылыс сапасы жағынан Gibson брендімен шығарылған аспаптармен шайқасады деп есептеледі. 1970 жылдан бастап Gibson АҚШ-тағы зауытында Epiphone өндірісін тоқтатты және өндірісті арзан модельдер үшін шетелге көшірді. Бүгінде Epiphone әлі де Gibson компаниясының бренді ретінде қолданылады, Gibson брендімен шығарылатын бюджеттік модельдер үшін де, сондай-ақ Epiphone-қа эксклюзивті бірнеше модельдер үшін де пайдаланылады. Гитаралардан басқа, Epiphone бас гитаралар, банджо және басқа да ішекті аспаптар, сонымен қатар күшейткіштер де жасады.

Тарих

Эпифон 1873 жылы Осман империясының Смирна қаласында (қазіргі Измир, Түркия) құрылды, онда грек негізін қалаушы Анастасиос Статопулос өзінің скрипкалары мен лютняларын (әсіресе, уд пен лауто) жасады. Статопулос 1903 жылы АҚШ-қа көшіп, Нью-Йорк штатының Куинс қаласындағы 35-37-36-шы көшедегі зауытта бастапқы аспаптарын, сондай-ақ мандолиндерді жасауды жалғастырды. Анастасиос 1915 жылы қайтыс болды, ал оның ұлы Эпаминондас ("Эпи") істі жалғастырды. Екі жылдан кейін компания "Статопуло үйі" деп аталды, ал оның алғашқы арктоп гитараларының дизайны Эпифонға көп қарыз болды. 1957 жылы компанияны Гибсонның бас компаниясы CMI сатып алды және Epiphone операцияларын Гибсонмен біріктірді. 1957 мен 1969 жылдар аралығында Гибсонның Epiphone аспаптарын өндіруі Гибсон брендімен сатылатын аспаптармен салыстырылатын бағытты ұстанды, екі желі арасында көптеген ұқсастықтар болды, сонымен қатар Epiphone ассортиментіне тән ерекше аспаптар да жасалды. Сату стратегиясы бойынша, Гибсон дилерлерінің саны шектеулі болғандықтан, Epiphone маркасымен бірдей сапалы аспаптарды басқа дилерлер арқылы сатуға болып, осылайша жалпы нарық үлесін арттыру жоспарланды. Бұл келісім 1969 жылға дейін сақталды, содан кейін Гибсон жоғары сапалы, АҚШ-та жасалған Epiphone аспаптарын өндіруді тоқтатып, Epiphone маркасымен сатылатын, бірақ Жапонияда жасалған арзан аспаптарға көшті. 1970 жылдардың соңында Epiphone өндірісі Кореяға көшіріле бастады, ал 1980 жылдардың ортасына қарай барлық Epiphone аспаптары Кореяда жасалатын болды. 1997 жылдан бастап Epiphone өндірісін Қытай мен Индонезияға көшірді. Гибсонмен біріккеннен бері бренд түрлі гитаралар үшін қолданылып келеді, олардың кейбіреулерін Гибсон өз зауыттарында, ал кейбіреулерін басқа компаниялар, мысалы, Мацумоку, Гибсонмен шарт бойынша жасап, Epiphone брендімен сатады.

Гибсонға дейінгі кезең

Epiphone компаниясының гитара нарығына алғашқы қадамы 1928 жыл шамасында "Recording" моделінің қанатындағы A-дан E-ға дейінгі үлгілерді шығару арқылы жасалды. Бұл гитаралар ерекше асимметриялық корпус пішінімен, жоғары регистрдегі бөлігінде күшті еңіспен жасалған кесімімен, трапеция тәрізді тұтқасы немесе штырғылы көпіршесімен, сондай-ақ компанияның банджоларын еске түсіретін тұтқалар мен құбыршелермен ерекшеленді. Ең арзан модель, А, жалпақ үстіңгі және артқы жағымен, ал В үлгісінде доғалы артқы және жалпақ үстіңгі жағы болды, ал қалғандары доғалы үстіңгі және артқы жағымен жасалған. Олар екі түрлі өлшемде де қол жетімді болған сияқты. Бұл гитаралар ерекше дыбысқа ие болғанымен, коммерциялық тұрғыдан аса сәтті болмады және бүгінде сирек кездеседі. 1931 жыл шамасында Epiphone сол кездегі арктоп гитараларын өндіруші жетекші Gibson компаниясымен тікелей бәсекелесу үшін толық корпусты арктоп гитаралардың жаңа қатарын шығаруға шешім қабылдады. Жаңа жарияланған "Masterbilt" сериясы Deluxe (тенорлық нұсқасы Empire деп аталды), Broadway (тенорлық нұсқасы Bretton, кейін Broadway Tenor деп аталды), Triumph (тенорлық нұсқасы Hollywood, кейін Triumph Tenor), Royal, Spartan (тенорлық нұсқасы Regent, кейін Spartan Tenor), Blackstone, Zenith (тенорлық нұсқасы Melody, кейін Zenith Tenor), Olympic және Beverly үлгілерін қамтыды. Кейінірек енгізілген басқа үлгілер: Emperor (1936), Byron (1938), Ritz (1941) және Devon (1951). Бұл аспаптар бастапқыда кескішсіз акустикалық нұсқада ұсынылды, ал кескіштер 1940 жылдардың соңынан бастап пайда бола бастады (көбінесе "Regent" деген қосымша атаумен), ал "Zephyr" деген қосымша атаумен күшейткіштер қосылды. Мысалы, "Zephyr Emperor Regent" деген атау Emperor үлгісінің (жоғары деңгейдегі) кескіш пен күшейткішпен жабдықталғанын көрсетеді. Басқа арктоп гитаралар тек күшейткіш түрінде шықты, олар Zephyr, Century және Coronet (барлығы 1939), Kent (1950) және Гарри Вольптің (1955) атымен аталған қолтаңбалық модельдері болды. Арктоп қатарымен бірге бірнеше жалпақ корпусты аспаптар да болды, бірақ олар арктоп серіктерінің танымалдылығына жете алмады. Оларға 2 Гавайилік үлгілер (Madrid және Navarre), сондай-ақ 1935 жылы енгізіліп, 1942 жылы тоқтатылған FT 75, 1935-1942 жылдардағы FT 37, 1935-1941 жылдардағы FT 27, 1939-1942 жылдардағы FT De Luxe, 1942 жылғы FT 110, FT 79 және FT 45 (барлығы Gibson дәуірінде де жалғасты), 1941-1950 жылдардағы FT 50 және 1941-1954 жылдардағы (кейін Gibson дәуірінде қайта жандандырылған) FT 30 кірді. Сондай-ақ, De Luxe Cutaway (FT 210 деп те аталады) және Zephyr Cutaway сияқты бірнеше кескішті жалпақ корпусты аспаптар да жасалды. Epiphone компаниясы жалпақ корпусты модельдерінің үстіңгі бөлігінде X-тұтқасының орнына сатылы тұтқаны қолданған сияқты, бұл Martin және Gibson гитара компанияларының ұқсас аспаптарымен салыстырғанда олардың нарықтағы жетістігінің төмен болуына себеп болуы мүмкін.

Гибсон (Каламазуо) дәуірі

1957 жылы Гибсон Epiphone-ді сатып алғаннан кейін, электрлік және акустикалық гитаралардың топтамалары айтарлықтай жаңартылды, жаңа жіңішке корпустық (жартылай акустикалық) гитаралар, қатты корпустық электр гитаралар және Гибсонның өзінің дизайнының элементтерін қамтитын, жақсартылған қатты беті бар акустикалық гитаралар енгізілді. 1961 жылғы каталогта Emperor, Deluxe, Triumph және Zenith акустикалық аркалар ретінде, Emperor, Sheraton, Broadway, Zephyr және Century жаңа үлгілермен бірге Windsor, Casino және Sorrento электрлік аркалар ретінде, Crestwood Custom, Wilshire, Coronet және Olympic жаңа үлгілері электрлік қатты корпустық гитаралар ретінде, ал акустикалық топтамада Seville (нейлон иекті аспап) және болат иекті Frontier (FT 110 жалғасы), Texan (FT 79 жалғасы), Cortez (FT 45 жалғасы) және Caballero (FT 30 жалғасы) болды. Кейін осы топтамаларға жартылай акустикалық Granada, Professional және Riviera үлгілері (барлығы 1962 жылы енгізілді); сондай-ақ Al Caiola (“Caiola”, 1963 жылы енгізілді) және Howard Roberts (1964) үшін авторлық құқықпен бекітілген үлгілер, соңғысы ерекше сопақ пішіндес резонаторлық тесігімен. Riviera 12 иекті нұсқада да шығарылды (1965 жылдан бастап). Жаңа акустикалық аспаптар Excellente, El Dorado, Troubador және Folkster, жаңа “халыққа бағытталған” 12 иекті Bard (1962) және Serenader (1963); классикалық топтамаға қосылған Espana және Madrid (екеуі де 1962) және Barcelona және Classic (екеуі де 1963). Бұл аспаптардың ешқайсысы 1969 жылы Гибсонның Каламазуо зауытында Epiphone аспаптарын өндіруді тоқтатудан аман қалған жоқ, кем дегенде бастапқы түрінде (кейінгі жапондық үлгілер, кейбіреулері тіпті Каламазуо дәуірінің үлгі атауларын қолданады, әдетте арзан құрылыс болды, мысалы, АҚШ-та жасалған алдыңғыларына қарағанда ламинатталған ағаш және мойынға бұрандалы бекіткіштер қолданылды). 1960 жылдары АҚШ-та жасалған Epiphone-ның кейбір үлгілері сол кездегі Gibson топтамасындағы үлгілерге жақын эквиваленттерге ие болды. Мысалы, Riviera және Casino сәйкесінше Gibson ES 335 және ES 330-ға өте ұқсас болды, Frontier Gibson Dove-қа ұқсас болды, ал Texan, Cortez және Caballero жалпы алғанда Gibson J 45, LG 2 және LG 0-ға сәйкес келеді. Басқалары Gibson топтамасында эквиваленті жоқ, Sheraton (жартылай акустикалық жіңішке корпустық нұсқасы) және Excellente (акустикалық) сол кездегі Gibson топтамаларында нақты баламасы жоқ аспаптардың жоғарғы деңгейінде болды. 1960 жылдары Англияда бірнеше Epiphone үлгілері The Beatles тобының қолдануы арқылы ерекше танымал болды. Пол Маккартни 1964 жылы сатып алған Epiphone Texan-ті 1965 жылы сатып алып, басқа әндермен қатар “Yesterday” әнін жазу үшін қолданды, ал Джон Леннон, Пол Маккартни және Джордж Харрисон Epiphone Casinos-ты қолдану арқылы топтың алғашқы коммерциялық табыстарының көп бөлігінде өнер көрсетті.

Каламазуодан кейінгі дәуір (1970-ші жылдар - қазіргі)

1970 жылдан бері Epiphone гитараларының өндірісі негізінен Жапония, Корея және Қытайда (төмендегі "Өндіріс" бөлімін қараңыз) жүзеге асырылып келеді, сонымен қатар АҚШ-та да өте аз модельдер өндірілді. 2000 жылдан бастап Epiphone бренді гитаралары үш негізгі санатқа бөлінді. Біріншіден, Epiphone, Gibson үшін "арзан бағалы бренд" ретінде қолданылады, ол танымал Gibson модельдерінің бірдей аталатын, бірақ төмен бағалы нұсқаларын шығарады, мысалы, Epiphone Les Paul, Gibson Les Paul-ге балама бюджеттік модель болып табылады. Екіншіден, Epiphone басқаша атаулармен модельдерді таңбалау үшін де қолданылды, бірақ олар қымбат Gibson бренді гитараларына ұқсас, мысалы, Epiphone G 400 функционалдық тұрғыдан Gibson SG-ге тең, ал Epiphone Dot негізінен Gibson ES 335-тің бюджеттік нұсқасы. Кейде гитараның Epiphone нұсқасы тарихи тұрғыдан жақсы танымал, мысалы, Gibson ES 330-ға функционалдық жағынан ұқсас Epiphone Casino, The Beatles сияқты әртістермен тығыз байланысы болғандықтан көбірек танылды. Үшіншіден, Epiphone брендімен ғана шығарылатын, ал Gibson брендімен шығарылмайтын эквивалентті модельдері жоқ үлгілер бар, мысалы Epiphone Coronet. 2021 жылдың қаңтарына қарай, Epiphone өз веб-сайтында "Gibson-нан шабыттанған" деп аталған бірнеше топтарға бөлінген гитараларды сатты, бұл модельдер Gibson-ның бюджеттік нұсқасы болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, жүздеген түрлі модельдер Epiphone бренін алып келді, олардың көптегені қолданылған гитара нарығында қолжетімді.

Көшейткіштер

Epiphone 1935 жылы Electar Hawaiian Lap Steel Guitar Outfit жиынтығымен күшейткіштерді шығара бастады. Бұл жиынтық – күшейткіш, корпус және лақтырылатын болат гитара тұғыры бірге біріктірілген, сол кездегі чемодан жасаушы компаниядан жеткізілген. Содан кейін Electar Century және Zephyr күшейткіш үлгілері пайда болды. Gibson 1960 жылдары Epiphone күшейткіштерін өндірді. Бұл Gibson және Fender күшейткіштерінің көшірмелері немесе өзгертілген нұсқалары болды. Олар лампалық схеманы қолданды, ал кейбіреулерінде реверб және тремоло эффектілері болды. Gibson 2005 жылы So Cal, Blues Custom, Epiphone Valve Junior және қатты күйдегі Triggerman сериясын қоса, Epiphone лампалық күшейткіштерінің жаңа желісін іске қосуға шешім қабылдады. Valve Hot Rod және Valve Senior 2009 жылы шықты. Valve Hot Rod, Valve Junior сияқты 5 ватттық күшейткіш, бірақ күшін күшейту және реверб бақылаулары бар. Valve Senior толық эквалайзер, күшін күшейту, дыбыс деңгейі, реверб және дыбыс айқындығын реттеу мүмкіндігімен 20 ватт қуаттылықты ұсынады. 2012 жылдан бастап Epiphone Player және Performance Pack жаттығу күшейткіштерін қоспағанда, күшейткіштердің өндірісін тоқтатты, олар тек Epiphone бастаушы жиынтықтарында қол жетімді болды. Бұл күшейткіштер Epiphone Electar таңбасымен шығарылды. 2014 жылы 1939 жылғы Electar Century 18 ваттты лампалық күшейткіш, 75 жылдық мерекелік жаңартылған, лимиттік басылымда қайта шығарылды.

Америка Құрама Штаттары

1957 және 1970 жылдар аралығында жасалған Epiphone аспаптары Мичиган штатының Каламазуо қаласындағы Парсонс және Элеонор көшелеріндегі Gibson зауытында өндірілді. Элеонор көшесіндегі зауытта (Gibson және Epiphone) жалпақ беткейі мен артқы жағы бар қатты корпусты гитаралар жасалды. Кейбір Epiphone аспаптары сол кездегі Gibson гитараларымен бірдей болды, тіпті бірдей ағаштан, материалдардан және компоненттерден жасалған болуы мүмкін. Epiphone сонымен қатар Epi-дің Нью-Йорк дәуіріндегі бірдей үлгілер мен қалыптарды пайдалана отырып, иісті гитараларды өндіруді жалғастырды. Gibson дәуіріндегі Epiphone аспаптарының нақты мысалдары: Epiphone Sheraton (Gibson ES 335пен бірге әзірленген, жартылай қуыс корпусты бөлісетін, бірақ Epiphone-тің Gibson "Frequensator" тұтқасымен, "New York" мини-хумбакерлік пикаптарымен және әлдеқайда сәнді инкрустациялармен жабдықталған) және Sheraton II (Frequensator тұтқасы Gibson-ның "stop bar" тұтқасымен ауыстырылған), Epiphone Casino (Gibson ES 330-ға ұқсас), Epiphone Caballero (Gibson LG 0-ға ұқсас), Epiphone Cortez (Gibson LG 2-ге ұқсас), Epiphone Frontier (Gibson Hummingbird-ге ұқсас), Epiphone Olympic Special (Gibson Melody Maker-ге ұқсас), Epiphone Sorrento (Gibson ES 125TC-ге ұқсас, тек бірнеше косметикалық өзгерістермен) және Epiphone Texan (Gibson J 45-ке ұқсас, тек мензура ұзындығында айырмашылық бар). Каламазуода жасалған басқа Epiphone гитаралары да техникалық немесе косметикалық тұрғыдан ұқсас Gibson үлгілерімен байланысты болды. 1971 жылдан кейін АҚШ-та бірнеше Epiphone гитаралары өндірілді. Epiphone Spirit және Special 1980-ші жылдардың басында Каламазуода жасалды. 1993 жылы Монтана штатындағы Gibson Acoustic компаниясы үш тарихи Epiphone акустикалық гитарасын – Texan, Frontier және Excellente шығарды. Пол Маккартниге арналған Texan гитарасы 2005 жылы, ал 2009 жылы Gibson Custom жасаған 1962 жылғы Wilshire моделінен бастап Epiphone Historic Collection құрылды. Sheraton және John Lennon Casinos сияқты бірнеше басқа модельдер Жапонияда жасалып, Gibson USA-да жиналып, аяқталды.

Жапония

1970-ші жылдардың басында Matsumoku компаниясы Жапонияда Epiphone аспаптарын жасауды бастады. Осы гитаралардың кейбіреулерінің корпусының пішіні дәстүрлі Epiphone және Gibson үлгілеріне ұқсас болды, бірақ басқалары басқа атаулармен шығарылды, ал кейбір үлгілер, мысалы FT (Flat Top) гитаралары, бұрынғы атауларын сақтап қалды. Бұл гитаралардың құрылысы бұрынғы Epiphone үлгілерінен күрт өзгеше болды. Жапониядағы өндірістің алғашқы бірнеше жылында Epiphone гитаралары іс жүзінде Matsumoku компаниясы бұрыннан шығарып келген үлгілердің қайта брендтелген нұсқалары болды. Бұл үлгілер тек жапондық нарықта ғана қолжетімді болды. 1976 жылға қарай экспортқа арналған жаңа, сапасы жоғары үлгілер енгізілді, бірақ олар жапондық нарықтағы бұрынғы үлгілерді қамтымады. Осы кезеңнің ерекше жаңа үлгілері – Monticello (Scroll Guitar), Presentation (PR) және Nova сериясының жалпақ корпусты гитаралары, сондай-ақ Genesis қатты корпусты гитарасы болды. 1980 жылға таман жапондық үлгілердің көп бөлігі бүкіл әлемге таратуға қол жетімді болды. Олардың ішінде ES930J есімді үлгі, танымал Terada зауытында жасалып, өте сапалы аспап болып ерекшеленді. Matsumoku жасаған аркалы корпусты гитаралар, мысалы Emperor, Riviera, Sheraton және Casino, 1980-ші жылдардың ортасына дейін қолжетімді болды.

Корея

1980 жылдардан бастап Epiphone аспаптары негізінен Оңтүстік Корея және Жапонияда, Gibson лицензиясы бойынша жұмыс істейтін мердігерлер арқылы өндірілді. Осы мердігерлердің бірі Samick болды, ол басқа брендтер үшін де лицензия бойынша, сондай-ақ өз брендімен де аспаптар жасады. Epiphone бренді көбінесе классикалық Gibson модельдерінің бюджеттік нұсқаларын шығаруға қолданылды. Көптеген ерекше жағдайларды ескермегенде, Epiphone аспаптары қазір тек Циньдаодағы зауытта ғана жасалады.

Императорлық және элиталық сериялар

1990 жылдардың басында Epiphone компаниясы Imperial сериясын шығарды. Бұл 1930 және 1940 жылдардағы классикалық Epiphone аркалы гитараларының қайта жасалған нұсқалары болды. Әрбір аспап Жапониядағы FujiGen зауытында қолмен жасалды. Бұл қысқа ғұмырлы серия 1993 жылы тоқтатылды, барлығы 42 Emperor гитарасы жасалды. Де Люкс, Бродвей және Триумф модельдері сияқты тағы бірнеше модельдер де әртүрлі санда өндірілді. Өндіріс Нэшвилл және Бозман қалаларына көшірілді, онда ұқсас шектеулі партияда (Шератон, Ривьера, Фронтиер, Экселленте және Техас модельдерінің әрқайсысынан 250 дана) аспаптар жасалды. Жапондық ішкі нарықтағы Elitist модельдері экспортқа арналған "мазар тасы" пішіндес басқа орнына Gibson Dove қанат пішіндес басын қолданды.