Кіріспе
Көшейткіш скрипка, саптық аспап. Электрлі скрипка – дыбысын электронды түрде шығаруға жабдықталған скрипка. Бұл термин көбінесе электрлену үшін арнайы жасалған, кіріктірілген датчиктері бар, әдетте қатты корпусты скрипканы білдіреді. Ол сондай-ақ, кез келген түрдегі электр датчигі орнатылған скрипканы да білдіре алады, бірақ онда "көшейткіш скрипка" немесе "электроакустикалық скрипка" атаулары дұрыс болады.
An electric violin is a violin equipped with an electronic output of its sound. The term most properly refers to an instrument intentionally made to be electrified with built in pickups, usually with a solid body. It can also refer to a violin fitted with an electric pickup of some type, although "amplified violin" or "electro acoustic violin" are more accurate then.
Тарих
Электрлік күшейткіштері бар скрипкалар 1920 жылдан бері түрлі формаларда қолданылып келеді; джаз және блюз әртісі Стафф Смит пикаптар мен күшейткіштерді скрипкаға бейімдеген алғашқы орындаушылардың бірі деп есептеледі. 1930 және 1940 жылдары Electro-Stringed Instrument Corporation, National String Instrument Corporation және Vega компаниялары электр скрипкаларын сатты; Fender 1958 жылы электр скрипкасын жарнамалады (осы беттің басында суреттелген алғашқы өндіріс үлгісі), бірақ оны өндіріс барысында кері тартып алды. Fender компаниясын CBS сатып алғаннан кейін, электр скрипкасы 1969 жылдан 1975 жылға дейін өндіріске түсті. Barcus Berry 1960 жылдардың ортасынан бері электр скрипкаларын шығарып келеді, ал 1970 жылдардың басында Макс Мэтьюз 1984 жылы аяқталған электр скрипкасын жасауды бастады. 1980 жылдары RAAD, The Amazing Electric Violin және ZETA сияқты өз брендтік электр скрипкаларын шығаратын компаниялар құрылды. 1990 жылдан бері электр скрипка өндірушілері үшін коммерциялық табыс көбейді, бұл белгілі және жаңа тәуелсіз өндірушілерге де қатысты.
Сипаттама
Акустикалық скрипкалар пьезоэлектрлік көпір немесе корпустық датчикпен, немесе саусақ тақтасының ұшына бекітілген магниттік датчикпен қолданылуы мүмкін. Балама ретінде, электродинамикалық датчик акустикалық скрипканың саусақ тақтасының астына орнатылуы мүмкін, бұл скрипканың дыбыс тудыратын бөліктеріне кедергі келтірмейді, демек оның акустикалық резонанстарын және тембрін сақтайды. Сахнадағы жоғары күшейткіште қуыс корпустың резонанстарынан туындайтын қырысуды болдырмау үшін көптеген аспаптарда қатты корпус болады. Стандартты күшейтпеген скрипканың тембрі (дыбыстық түсі) көбінесе осы резонанстарға байланысты, бірақ сигнал қалай алынады, соған байланысты электр скрипкасы акустикалық скрипкадан «шикірек» немесе «өткіррек» дыбысқа ие болуы мүмкін. Бұл шикі дыбыс көбінесе рок, поп және кейбір авангард жанрларында бағаланады. «Жартылай қуыс» конструкциялардың бірнеше түрі бар, олар мөрленген, бірақ қуыс резонанстық камераны қамтиды, бұл акустикалық скрипканың дыбысына шамамен жуықтап келеді, сонымен бірге қырысуға ұшырау мүмкіндігін азайтады. Қатты корпусты электр скрипкалары әдетте салмақты азайту үшін дәстүрлі емес, минималистік дизайнға ие. Соңғы уақыттарда құрылыс процесінде кевлар, шыны және көміртек талшықтары сияқты материалдар қолданылуда. Олар көбінесе электр гитарасы немесе бас сияқты кең таралмаған «эксперименттік» аспаптар ретінде қарастырылады. Сондықтан стандартты дизайннан көптеген вариациялар бар, мысалы, ладтар, қосымша ішектер, құбырлар, қалыптыдан октава төмен дыбыс беретін «баритон» ішектер және қосымша ішектер. Лютье Юрий Ландман бельгиялық DAAU тобы үшін 12 ішекті электр скрипкасын жасады. Бұл аспаптағы ішектер үштен тұратын төрт топқа біріктірілген, бұл унисонмен күйленгенде хор эффектін тудырады. Сонымен қатар, аспапта ішек резонанстарын күшейту үшін құйрық бөлігінде қосымша датчик орнатылған. 5 ішекті акустикалық скрипкалар көбірек таралды, ал электр скрипкасында 5, 6, 7 немесе одан да көп ішектері болуы жиі кездеседі. Типикалық қатты корпус, аспапты тым көп стреске ұшыратпай, көбірек ішектерден туындайтын қосымша кернеуді қабылдай алады. Қосымша ішектер әдетте 5 ішектің үшін төменгі C, 6 ішектің үшін төменгі C және төменгі F, ал 7 ішектің үшін төменгі C, F және B болып табылады. Электр скрипканың сигналдары әдетте электр гитарасындағыдай, қажетті дыбысқа жету үшін электрондық өңдеуден өтеді. Бұл кешігу, реверберация, хор, дисторшн немесе басқа да эффектілерді қамтуы мүмкін. Бүгінде электр скрипкалары тіпті музыка білімін жаңару үшін де қолданылуда. Мысалы, NBC телеарнасы жақында Марк Вудтың «рок пен оркестрді біріктіретін музыка лагері» туралы хабарлады, ол «күннің адамы» деп таңдалды және бүгінгі бағдарламасында электр скрипкаларымен рок өнерпаздары арқылы музыка біліміне жаңа қызығушылық тудырғаны үшін көрсетілді, түскен қаражат мектептердегі музыка бағдарламаларына қайтарылды. Бүгін «Классикалық аспаптар мен рок-н-роллдың тамаша үйлесімі елдегі балаларға музыканы жаңаша бағалауға мүмкіндік береді» деді.
Қалталар
Электрлі скрипкалар магниттік, пьезоэлектрлік немесе электродинамикалық пикаптарды қолдануы мүмкін. Гитара/катушка типті магниттік пикаптар темір (темір құрамында, мысалы, болат) металл орамалары немесе өзектері бар скрипка ішектерін пайдалануды талап етеді. Бірнеше гитара стиліндегі магниттік жүйелер бар. Скрипканың кішкентай корпусының мөлшері және иісті ішектердің орналасуы катушканы орналастыруға қол жетімді кеңістікті шектейді. Бір ерекше акустикалық/электрлік скрипка жүйесі ішектің өзін сызықтық белсенді пикап элементі ретінде пайдаланады. Стандартты акустикалық скрипкаларға орналастырылған, жалғыз талап – ішектің электр тогын өткізуге қабілетті болуы, сондықтан кең таралған синтетикалық немесе болат өзекті ішектерді қолдануға болады. Кейбір жүйелер бүктелген және тартылған ішектің қозғалысын ажырату үшін әртүрлі бағыттарда орналасқан түрлендіргіштерді пайдаланады. Содан кейін қосқыштың көмегімен қажетті режим таңдалады. Пьезо пикаптардың жоғары (сыйымдылық) шығыс кедергісі бар, оларды күшейткіштегі жоғары кедергілі кіріс сатысына немесе қуатты преамперге (жүктеме күшейткіші ең жақсы) қосу қажет. Бұл сигналды күшейтіп, төмен жиілікті жоғалтулар мен аспап кабелінен микрофондық шудың түсуін болдырмайды. Алдын ала күшейту көбінесе сыртқы сигналды өңдеу құрылысымен жасалады, бірақ кейбір электрлі скрипка корпусының дизайны преамп схемаларына арналған ішкі қуыс ұсынады.
Көшейткіш
Негізінде, электр скрипкасын күшейту гитараны күшейтумен толықтай бірдей. Екеуі де аудио сигналды шығарады, ол аудио кабель арқылы күшейткішке немесе дыбыс күшейткіш жүйеге (PA) жіберіледі. Сондықтан, скрипкаға арналған күшейткіштердің саны аз, тіпті оларды гитара үшін де пайдалануға болады. Көптеген электр скрипкашылар стандартты гитара күшейткіштерін қолданады. Гитара күшейткіштерінің артықшылығы – олар көп жылдар бойы қолданылып келеді және олардың дыбысы сенімді, бірақ барлық гитара күшейткіштері де қажетті дыбыс бере бермейді. Кейбіреулер скрипкалар үшін қатты күйдегі (solid state) және цифрлық дыбыс күшейткіш жүйелеріне (PA) қарағанда, лампалық күшейткіштердің (tube amps) жұмсақ дыбысын артық көреді. Электр гитара күшейткіштері электр скрипкалар үшін қолданылған сияқты, гитара эффект педальдері немесе эффекттер блогы да электр скрипкалар үшін қолданылуы мүмкін.
Жанрлары
Скрипка классикалық музыкада кеңінен қолданылатын аспап болса да, электр скрипкаларын классикалық орындаушылар көбінесе тек заманауи классикалық музыканы орындау кезінде қолданады. Электрлі скрипканы көбінесе классикалық емес музыканттар металл, рок, хип-хоп, электронды музыка, поп, джаз/джаз синтезі, кантри, жаңа дәуір және эксперименталды музыка сияқты танымал жанрларда пайдаланады. Ол фолк-рок музыкасында кеңінен қолданылады; бұл саладағы көрнекті өкілдердің бірі – Дейв Свабрик. Фолк-метал тобы Turisas да өз шығармаларында электр скрипкасына ерекше мән береді. Фин фолк-метал тобы Korpiklaani да Яакко Лемметтидің электр скрипкасымен ойнайтын бөлімдеріне назар аударады. Ол сонымен қатар қазіргі заманғы музыкалық театрға да жол тапты, мысалы Эндрю Ллойд Веббердің «Желдің сыбыры» туындысы. Электрлі скрипканы пайдаланатын танымал топтардың қатарында Zox, Operator Please, Doll Factory және Yellowcard поп-панк тобы бар. Протопанк рок тобы Doctors of Madness-тың Urban Blitz музыканты 1970 жылдардың ортасында бұл аспапты ерекше қолданды, сондай-ақ баритон Violectra-ны да пайдаланды. Трейси Сильверман және Дэниел Бернард Румен сияқты артистер скрипкамен «циклдеу» әдісін танымал етті. Бұл музыканттар әдеттегідей топпен немесе жеке орындаудың орнына, дыбысты қабаттастыру үшін циклдік педаль қолданады және тиімді түрде бір адамдық оркестрге айналады. Әртүрлі педальдар мен техникаларды қолдану арқылы бұл музыканттар кең спектрлі дыбыстарды шығарады, соның нәтижесінде электрлі циклдеу скрипкасы үшін рок және хип-хоп әндерінің жаңа композициялары мен аранжировкалары жасалады. Классикалық білім алған скрипкашы Эмили Оутон да электр скрипкасын кеңінен пайдаланды, әсіресе оның аспаптық Laced/Unlaced альбомында. Бразилияда электр скрипкасы Маркус Виананың «Sagrado Coração da Terra» («Жердің қасиетті жүрегі») – симфониялық прог/прогрессивті рок, Transfonika Orkestra (саундтректер) және тағы да басқа көптеген туындыларында кездеседі. Бірнеше ирланд скрипкашылары электр аспаптарын қабылдады. Скрипка Celtic punk стиліндегі Flogging Molly және The Levellers сияқты топтарда ерекше көзге түседі. Айлин Айверс 1990 жылдары Riverdance тобымен гастрольдік сапарлары кезінде көк түсті Barcus Berry электр скрипкасын ойнады, кейіннен ZETA Music Systems Strados акустикалық-электр скрипкасына ауысты (кейіннен ZETA оны «Айлин Айверс қолтаңба сериясы» деп сатты). Дайана Мацца – Бразилиядан тағы бір скрипкашы. Ол рок, бразилиялық музыка, бразилиялық госпел, джаз және фольклор сияқты туындыларда ойнайды, мысалы Braia, Kernunna, Carol Carolo, Os Minervas, Leonardo Araujo, Transfonika Orkestra, Sagrado Coração da Terra және т.б.
MIDI скрипкасы
1980 жылдардың ортасында Zeta Music компаниясы Лори Андерсон үшін скрипка прототипін жасады. Арнайы құрастырылған датчик пен интерфейс арқылы ол MIDI деректерін жібереді, бұл скрипканың синтезаторларды басқаруына мүмкіндік береді. Бұл дизайн кейіннен жетілдіріліп, коммерциялық өнімге айналды. Көптеген сол кездегі датчиктерден айырмашылығы, Zeta датчигі әр ішектен сигналды жеке аудио каналға шығаруға қабілетті. Көп қосқышты кабельді олардың питч-MIDI түрлендіргішіне қосу арқылы полифониялық MIDI басқару мүмкін болады, және әр ішекті тәуелсіз MIDI каналға орнатуға болады. 2010 жылы Zeta Music негізін қалаушы Кит Макмиллен Zeta полифониялық датчигі және басқа полифониялық датчик жүйелері үшін StringPort полифониялық ішек-USB 2.0 түрлендіргішін жариялады. Басқа арнайы, полифониялық скрипка-MIDI жүйелері өндірілмесе де, қазіргі таңда жалпы питч-MIDI скрипка жүйелері мен жалпы MIDI компьютерлік аксессуарлары бар. Roland және Yamaha сияқты компаниялардың жасаған жалпы, монофониялық датчик жүйелері ондаған жылдар бойы қолжетімді, және стандартты электр скрипкаларға бейімделуі мүмкін. Полифониялық аспап шығысы болмаса, бұл жүйелер монофониялық болып келеді, тек монофониялық жұмыс істеуге мүмкіндік береді – бір уақытта тек бір ғана дыбық биіктігі анықталып, цифрландырылады, бірақ арнайы датчиктерді пайдалану арқылы кейбір MIDI полифониясына қол жеткізуге болады. Axon/TerraTec питч-MIDI интерфейстері Zeta MIDI датчигінен көп қосқышты шығыс арқылы қосылып, толық ішек полифониясын ұсынады. MIDI-ге қосылған скрипканы пайдаланған танымал әртістердің қатарында L. Subramaniam, Jean Luc Ponty, Charles Bisharat, Drew Tretick, Gregory Docenko, Dorothy Martirano және Dave Matthews Band тобынан Бойд Тинсли бар.