Кіріспе

Linux-тың үздіксіз жаңартылатын дистрибутиві

Arch Linux (/ɑːr//tʃ/) – x86 64 жалпы мақсаттағы Linux дистрибутиві, ол үздіксіз жаңарту моделіне сәйкес көптеген бағдарламалық қамтамасының ең соңғы тұрақты нұсқаларын ұсынуға тырысады. Стандартты орнату қасақана минималды болып жасалған, сондықтан пайдаланушылар тек қажетті пакеттерді ғана қоса алады. Arch Linux үшін арнайы жазылған pacman пакеттік менеджері бағдарламалық қамтамасты орнату, жою және жаңарту үшін қолданылады. Arch Linux үздіксіз жаңарту моделін қолданады, яғни үлкен жаңа нұсқалары жоқ. Arch Linux орнатылған жүйенің жекелеген бөліктерін үнемі жаңарту арқылы өзектілігін сақтайды. "Жаңа нұсқалар" – ай сайын жаңартылатын негізгі жүйе компоненттерінің соңғы нұсқалары. Arch Linux-та ArchWiki деп аталатын қауымдық вики түрінде жан-жақты құжаттама бар.

Тарих

CRUX дистрибутивінен шабыттанған Judd Vinet 2002 жылдың наурыз айында Arch Linux жобасын бастады. Бұл атауды Винет «басты», яғни «бас жау» деген мағынасы үшін таңдады. Алғашында тек 32 биттік x86 процессорларына арналған, алғашқы x86 64 орнату ISO 2006 жылдың сәуір айында жарияланды. Винет 2007 жылдың 1 қазанына дейін Arch Linux-ты басқарды, содан кейін уақыт жетіспеуіне байланысты қызметтен кетіп, жобаның басқаруын Aaron Griffin-ге тапсырды. Systemd-ге көшу 2012 жылдың тамызында басталды және 2012 жылдың қазан айында жаңа орнатуларда стандартты жүйе болды. Бұл дистрибутив пайда болғаннан бері қолданылып келген SysV стиліндегі init жүйесін алмастырды. 2017 жылдың қаңтарында i686 қолдауы тоқтатылатыны туралы хабарланды, 2017 жылдың ақпан айындағы ISO i686-ны қамтитын соңғы нұсқа болды және 2017 жылдың қарашасында бұл архитектура қолдаусыз деп жарияланды. Содан бері i686 аппараттық құралдары үшін Arch Linux 32 қауымдық түрі қолданылуы мүмкін. 2020 жылдың 24 ақпанында Aaron Griffin жобаға қатысуы шектеулі болғандықтан, дауыс беруден кейін жобаның басқаруын Levente Polyak-қа беретінін мәлімдеді. Бұл өзгеріс сонымен қатар жоба жетекшісі лауазымына екі жылдық мерзім қосылуына әкелді. 2021 жылдың наурызында Arch Linux әзірлеушілері Arch Linux пакеттерін x86 64 v3 форматына көшіруді қарастырды, бұл шамамен Intel Haswell процессорлар дәуірімен сәйкес келеді. 2021 жылдың сәуір айында Arch Linux орнату бейнелеріне әдепкі бойынша басшылықпен орнату скрипті қосыла бастады. 2021 жылдың соңында Arch Linux әзірлеушілері параллель жүктеуді іске қосатын Pacman 6.0-ты шығарды. 2022 жылдың ақпанында Arch Linux әзірлеушілері түзету пакеттерін ұсына бастады.

Депозитордың қауіпсіздігі

Pacman нұсқасы 4.0.0-ге дейін Arch Linux пакет менеджері қол қойылған пакеттерді қолдамады. Пакеттер мен метадеректердің түпнұсқалығы Pacman жүктеу және орнату процесінде тексерілмеді. Пакеттердің түпнұсқалығын тексеру болмағандықтан, бұзылған немесе қауіпті репозиторий көшірмелері жүйенің қауіпсіздігіне нұқсан келтіруі мүмкін. Pacman 4 пакеттік деректер базасын және пакеттерді тексеруге мүмкіндік берді, бірақ ол әдепкі бойынша өшірілген болатын. 2011 жылдың қараша айында жаңа пакеттерді құрастыру үшін пакетке қол қою міндетті болды, ал 2012 жылдың наурызынан бастап барлық ресми пакеттерге қол қойылатын болды. 2012 жылдың маусым айында пакетке қол қоюды тексеру ресми түрде енгізілді және енді орнату процесінде әдепкі бойынша қосылады.

Құрылыс және принциптер

Arch негізінен бинарлық пакеттерге негізделген. Пакеттер x86 64 микропроцессорларына бағытталған, бұл заманауи аппараттық құралдарда өнімділікті арттатуға көмектеседі. Автоматтандырылған бастапқы кодты құрастыру үшін порттар/ebuild сияқты жүйе де қарастырылған, ол Arch құрастыру жүйесі деп аталады. Arch Linux дизайндағы қарапайымдылыққа баса назар аударады, яғни негізгі мақсат – пайдаланушыға түсінуге қарапайым және салыстырмалы түрде оңай ортаны құру, емес, жылтыратылған, басуға арналған басқару құралдарын ұсыну. Мысалы, пакет менеджерінің ресми графикалық интерфейсі жоқ. Бұл, негізінен, түсініктемелермен қамтамасыз етілген, тез қол жеткізуге және өңдеуге ыңғайлы таза конфигурациялық файлдарды пайдалануға ынталандыру арқылы қол жеткізіледі. Осының арқасында ол командалық қатар интерфейсін пайдалануға дайын "күрделі пайдаланушылар" үшін дистрибутив ретінде танылды. Жүйеңізді басқару және құру үшін күрделі құралдарға сүйену соңғы пайдаланушыларға зиян келтіруі мүмкін. [ ] "Егер сіз жүйенің күрделілігін жасыруға тырыссаңыз, сіз одан да күрделі жүйеге тап боласыз". Ішкі құрылымды жасыратын абстракция қабаттары жақсы нәтиже бермейді. Керісінше, ішкі бөліктері жасыруды қажет етпейтіндей етіп жасалуы керек. | Аарон Гриффин.

Жетекші автоматты орнату скрипті

2021 жылдан бері шығарылған барлық Arch ISO суреттерінің ішінде archinstall деп аталатын эксперименталдық нұсқаумен орнатушы бар. Ол пайдаланушыларға драйверлерді, дискіні бөлуді, желі конфигурациясын, тіркелгілерді құруды және жұмыс үстелі орталарын орнатуды қоса, Arch Linux-ты оңай орнатуға және конфигурациялауға мүмкіндік береді.

пактұман

Барлық пакеттер Pacman арқылы басқарылады, ол Arch Linux үшін арнайы жазылған пакет менеджері. Pacman пакеттерді орнату, жаңарту, нұсқасын төмендету, жою және автоматты түрде тәуелділіктерді шешуді қамтамасыз етеді. Arch Linux пакеттері Arch Linux пакеттер ағашынан алынады және x86_64 архитектурасы үшін құрастырылады. Pacman әдетте pkg.tar.zst кеңейтімді (zstd сығылымы үшін) екілік пакеттерді пайдаланады, мұнда pkg пакеттің Pacman пакеті екенін көрсетеді (pkg.tar.zst).

Мысалы, пакеттерді pacman -S командасы арқылы орнатуға болады, ал толық жүйе жаңартуын жүзеге асыру үшін pacman -Syu командасын да қолдануға болады. Arch Linux-тан басқа, Pacman Windows жүйесінде MSYS2 (Cygwin-нің түйіндемесі) арқылы пакеттерді орнату үшін де қолданылады.

Аркалық құрылыс жүйесі (ABS)

Arch құрастыру жүйесі (ABS) – Pacman арқылы орнатылатын екілік пакеттерге бастапқы кодтарды (tarballs) құрастыратын, порттарға ұқсас бастапқы пакеттер жүйесі. Arch құрастыру жүйесі PKGBUILD деп аталатын қабықша скрипттерінен тұратын каталог ағашын ұсынады, олардың көмегімен кез келген ресми Arch пакетін өзгертуге және құрастыруға болады. Модификацияланған компилятор параметрлерін пайдаланып, жүйенің барлық бөлігін қайта құру да Arch құрастыру жүйесімен қолдау көрсетіледі. Arch құрастыру жүйесінің makepkg құралы үшінші тарап көздерінен келген пакеттерден жеке .pkg.tar.zst пакеттерін жасау үшін пайдаланылуы мүмкін. Соның нәтижесінде алынған пакеттер де Pacman арқылы орнатылып, басқарылуы мүмкін.

Arch пайдаланушы қоймасы (AUR)

Қоймалардан басқа, Arch User Repository (AUR) қоймаларға кірмейтін пакеттер үшін пайдаланушы жасаған PKGBUILD скрипттерін ұсынады. Бұл PKGBUILD скрипттері бастапқы кодтан құрастыруды жеңілдетеді, тәуелділіктерді нақты тізімдейді және тексереді, сондай-ақ Arch архитектурасына сәйкес орнатуды конфигурациялайды. Arch User Repository көмекші бағдарламалары PKGBUILD скрипттерін жүктеу және құрастыру процесін одан әрі оңайлатуға мүмкіндік береді. Дегенмен, бұл сенімді тұлға растамаған PKGBUILD-терді орындаумен байланысты тәуекелді білдіреді. Осы себепті Arch әзірлеушілері PKGBUILD-терді автоматты түрде табу, жүктеу және орындауға арналған құралдарды ресми қоймаларға ешқашан қоспайтынын мәлімдеді. Пайдаланушылар Arch құрастыру жүйесі мен жеке PKGBUILD скрипттерін пайдаланып Pacman-мен үйлесімді пакеттерді құра алады. Бұл мүмкіндік Arch User Repository-ді қолдауға көмектесті, ол ресми қоймаларды толықтыру үшін пайдаланушылар ұсынған пакеттерден тұрады. Arch User Repository қауымдастығына қоймаларда жоқ пакеттерді ұсынады. Мұның себептері:
Лицензиялық мәселелер: қайта таратылмауы мүмкін, бірақ пайдалануға рұқсат етілген бағдарламалық жасақтама Arch User Repository-ге қосылуы мүмкін, себебі Arch Linux веб-сайтында орналастырылған барлық нәрсе – нақты бағдарламалық жасақтаманы басқа жерден жүктейтін қабықша скрипті ғана. Мысал ретінде Google Earth және RealPlayer сияқты меншік тегін бағдарламаларды келтіруге болады. Өзгертілген ресми пакеттер: Arch User Repository ресми пакеттердің көптеген нұсқаларын, сондай-ақ қоймаларда тұрақты нұсқалар ретінде ұсынылатын бағдарламалық жасақтаманың бета-версияларын қамтиды. Бағдарламалық жасақтаманың танымалдылығы: сирек қолданылатын бағдарламалар әлі ресми қоймаларға қосылмаған. Бағдарламалық жасақтаманың бета немесе "түнгі" нұсқалары, олар өте жаңа және тұрақсыз. Мысал ретінде "firefox nightly" пакетін келтіруге болады, ол Firefox веб-браузерінің күнделікті жаңа құралымдарын ұсынады. Кез келген бағдарламалық жасақтама үшін PKGBUILD-терді кез келген пайдаланушы ұсына алады. 10 немесе одан көп дауыс жинаған немесе pkgstats деректері бойынша 1%-дан астам пайдаланушысы бар PKGBUILD қосымша қоймаға көшірілуі мүмкін.

Қайталанатын құрастырулар

Arch Linux барлық ресми пакеттерді қайта өндіруге болатындай ету жөнінде жұмыс істеп жатыр. Яғни, пакетті басқа ортада қайта құрастырғанда, ол биттен-битке дейін толықтай бірдей болуы керек. Бұл пайдаланушылар мен зерттеушілерге ресми репозиторийдегі пакеттердің қауіпсіздігін тексеруге мүмкіндік береді. Осы жұмыстың барысын арнайы статус-беттен қадағалауға болады.

Деривативтер

Arch Linux идеялары мен құралдарын басқа ядроларға көшіру жөнінде бірнеше жоба жұмыс істеп жатыр, оның ішінде PacBSD (бұрынғы ArchBSD) және Arch Hurd, олар тиісінше FreeBSD және GNU Hurd ядролары негізінде құрылған. Сонымен қатар, Arch Linux ARM жобасы да бар, ол Arch Linux-ты ARM негізделген құрылғыларға, соның ішінде Raspberry Pi-ге көшіруді мақсат етеді, ал Arch Linux 32 жобасы негізгі Arch Linux жобасы архитектураны қолдауды тоқтатқаннан кейін 32 биттік процессорлары бар жүйелерді қолдауды жалғастырды. Әртүрлі дистрибутивтер Arch негізіндегі жүйені орнатуды жеңілдетуге бағытталған, мысалы EndeavourOS, CachyOS, Manjaro және Garuda Linux. Valve компаниясының Steam Deck құрылғысында қолданылатын SteamOS 3.0 нұсқасы Arch Linux негізінде дамыған.

Логотип

Қазіргі Arch Linux логотипі 2007 жылы Thayer Williams бұрынғы логотипті алмастыру мақсатында өткізілген конкурс аясында әзірленген.

Қабылдау

OSNews 2002 жылы Arch Linux-ты шолып көрді. OSNews-та Arch Linux туралы тағы бес шолу бар. LWN.net 2005 жылы Arch Linux туралы мақала жазды. LWN.net-те де Arch Linux туралы екі кешірек шолу бар. Tux Machines 2007 жылы Arch Linux-ты шолып көрді. DistroWatch Weekly-ден Крис Смарт 2009 жылдың қаңтарында Arch Linux туралы пікір білдірді. DistroWatch Weekly Arch Linux-ты 2009 жылдың қыркүйегінде және 2015 жылдың желтоқсанында қайта шолып көрді. Linux ядросын әзірлейтін және күтіп ұстайтын Грег Кроа Хартман (GKH) Arch Linux-ты пайдаланатынын және ол "өте жақсы жұмыс істейтінін" айтты. Ол сондай-ақ Arch Wiki-ді, дистрибутивтің үздіксіз жаңарту моделін және қауымдастықпен байланыс орнатуды жоғары бағалады. 2023 жылы DistroWatch жүргізген сауалнамада жауап берушілердің шамамен жартысы Arch (17%) немесе Arch-тың туынды дистрибутивтерін (30%) қолданатынын мәлімдеді. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Arch DistroWatch-тағы барлық Linux дистрибутивтері арасында ең жоғары орташа рейтингке ие, ол 9.34-ке тең.