Ирландия саяхатшысы және әйгілі сөздерінің авторы: Сэр Бойл Рош өмірі мен қызметі

Кіріспе

Ирландиялық саясаткер (1736–1807)

Сер Бойл Рош, 1-баронет (1736 жылғы қазан – 1807 жылғы 5 маусым) – ирландиялық саясаткер. Солтүстік Америкада британдық армиядағы көрнекті қызметтен кейін Рош 1775 жылы Ирландияның Төменгі палатасына мүше болып сайланды және көбінесе вице-корольдік үкіметті қолдады. Ол саясатымен емес, сөздерімен жақсырақ есте қалды – олардың арасында шатасқан метафоралар («Мырза спикер, мен егеуқұйрық иісін сезем; оның ауада қалыптасып, аспанды қараңғылатып жатқанын көремін; бірақ мен оны гүл тостағанда жоямын»), сөздердің жаңылысы мен басқа да сәузегей сөздер («Неге біз кейінгі ұрпақ үшін бірдеңе жасау үшін жолымыздан шығуымыз керек, өйткені кейінгі ұрпақ біз үшін не істеді?»). Рош Ричард Бринсли Шериданның Миссис Малапроп кейіпкерінің прототипі болған болуы мүмкін. Бір заң жобасын талқылау кезінде Рош: «Мырза спикер, әрине, Конституциямыздың бір бөлігін ғана емес, қажет болса, барлығынан да бас тарту, қалғанын сақтап қалу әлдеқайда жақсы болар еді!» деді. Осы ирландиялық сөздер көптеген жазушыларды Рошты әзілкеш ретінде бейнелеуге итермелесе, басқа өмірбаян жазушылар оларды қателіктер емес, министрлік саясатқа қарсылықты күлкі арқылы басып тастауға жасалған есептелген әрекеттер деп түсіндірді. Рош 1800 жылғы Одақ заңының қабылдануымен саяси мансабын аяқтады, ол оны қолдады. Ол британдық Лордтар палатасына өтуге тырыспады және 1807 жылы қайтыс болғанға дейін үкіметтік зейнетақымен зейнеткерлікке шықты, үйленген, бірақ баласыз.

Ерте өмір, отбасылық өмір және әскери қызмет

Бойл Рош 1736 жылы Голвей графтығында Джордан Рош пен Эллен Уайттың үш ұлының ең кішісі ретінде дүниеге келді. Бойл Рош ерте жасында әскерге қабылданып, «Америка соғысы» (яғни Жеті жылдық соғыстың американдық бөлігі) қатарында қызмет етті. Роджерс рейнджерлерінің лейтенанты Бойл Рош туралы хабарлар бар, ол «Қардағы шайқас» кезінде (қазіргі Джордж көлінің жанында, Нью-Йорк штаты, 1758 жылғы наурыз айында) француздық әскерлерге түскен және кейіннен өз полкіне оралған. Рош 1759 жылы Квебек қоршауында Вулфпен бірге қызмет еткен болуы мүмкін, бірақ 1762 жылы Гаванадағы Эль-Моро бекінісін басып алу кезінде өзін ерекше көзге түсіргені анық. 1770 жылы ол 28-ші атқыштар полкінің майоры болды. 1776 жылы Эль-Мородағы батылдығы үшін рыцарь атағына ие болды. Әскерден зейнеткерлікке шыққан соң, 1775 жылы Ирландия кіріс департаментінде лауазым алды. Сол жылы Бойл Рош Ирландияның Төменгі палатасына Тралиден парламент депутаты ретінде сайланды және 1776 жылға дейін осы мандатты сақтап қалды. 1776 жылы көтерілісші колонияларға қарсы күреске бірінші болып еріктілер қатарына жазылғанымен, оның осы қақтығысқа қосқан үлесі көбінесе жұмылдыру саласында болды – ол Лимерикте бір демалыс күнінің ішінде 500 еріктіні табысты жинады, бұл Лорд Кенмарға қатты ұнады және ол Рошке әрбір еріктіге жарты гинеядан қосымша сыйлық төледі. Роштың жарқын жұмылдыру әдістерін Эдинбург жарнамасы былай сипаттады: «Кеше майор БОЙЛ Рош, Тралидің парламенттегі өкілі (ол Ұлы патшаның қызметіне ерлер жинап жатыр), мұнда жұмылдыруды бастады және үлкен жетістікке жетті, бұл таңқаларлық емес, егер оның байланыстарын және осы провинцияның ақсүйектері мен мырзаларынан алған қолдауын ескерсек. Оның әскерге шақыру әдісі ерекше болғандықтан, шеруді көргендерге ұнады, ол былай болды: Майор Рош, үлкен алтын қалтасын алып жүрді. Капитан Коули. Көптеген жаңадан шақырылғандар. Француз мүйіздері, гобойлар [обоилер], кларнеттер мен фаготтардан тұратын әсем музыка тобы «God Save the King» әнін орындады. Үлкен сыра тартпасы, бес баррель сыра, жылқысы зәулім киіммен және ленталармен безендірілген. Сыраны таратуға екі дреймер. Жұмылдыру сержанты. Добалар және сыбызғылар. Тағы бір топ жаңадан қабылданғандар. Қайтып келген сарбаздар. Көрермендердің көп тобы. Майор Рош халық алдында сөйлеген сөзінде былай деді: «Біздің ең ардақты губернатордың рұқсатымен оның мәжәртінде қызмет ету үшін ерлер тобын құруға тағайындалғаным үшін, сіздерді құрмет пен даңққа бастайтын құрал болғанымды өмірімдегі ең бақытты жағдай деп санаймын. Соғыс арқылы бүкіл әлемде жеңіске жетіп, қол жеткізген лаврлер бізге осыдан да артық даңқ әкелді, оған ешкім тең келмейді, оны әділетсіздік шабуылдарымен, уақыттың әсерімен жоюға болмайды: біз жеңіске жетпеген бірде-бір шайқас болған жоқ, біз құрметке бөленбеген бірде-бір қоршау болған жоқ. Қымбатты отандастарым, осы лавр гүлдерінің солып кетуіне немесе осы іс-қимылдардың ұмытылуына жол бересіздер ме? Жоқ, бұған аспан тыйым салады! Енді біздің қолымызда бар кезде, болашақ ұрпаққа адалдығымызды жаңартып, сенімділігімізді нығайтайық. Осыдан да маңызды кезең ешқашан туған жоқ, не біз Ганновер үйіне деген адалдығымызды көрсетуге осыдан да жақсы мүмкіндік болған жоқ, өйткені оның мәжәртіндегі алданып кеткендер Америкада ашық бүлік көтеріп, табиғи емес балалар сияқты, ешқашан жомарт болған ата-аналарын жаралап, олардың сақталуы үшін төгілген қан мен жұмсалған қазынаны ұмытып кетті. Оның қасиетті мәжәртіндегі қазір шақырып тұр, және біздің адалдығымыз бізді міндеттейді, және сіздің инстинктіңіз де осылай деп үміттенемін, осындай [ұлы] шебердің бұйрықтарына бағынуға. Сондықтан, батыл және адал отандастарым, жүрек-жүрегімізді біріктіріп, қол ұстасып, Жаратушымыздың, Патшамыздың және Еліміздің даңқты ісіне қуанышпен қадам басайық». Дублинде Рош Кильдарь көшесіндегі клубтың мүшесі болды.

Boyle Roche was born, the youngest of three sons, to Jordan Roche and Ellen White in County Galway in 1736. Boyle Roche entered the army at an early age, and served in the so called American war (that is, the American portion of the Seven Years' War). There are reports of a Lieutenant Boyle Roche in Rogers' Rangers who was captured by the French during The Battle on Snowshoes (near what is now Lake George, New York in March 1758) and later returned to his regiment. It is possible that Roche served with Wolfe at the Siege of Quebec in 1759; it is a certainty that he distinguished himself in 1762 during the capture of El Morro in Havana. By 1770 he had become a major in the 28th Foot. He was knighted for his bravery at El Morro in 1776. Retiring from the army, he obtained an office in the Irish revenue department in 1775. In the same year, Boyle Roche entered the Irish House of Commons as
Member of Parliament (MP) for Tralee, a seat he held until 1776. Although he was one of the first volunteers to fight the rebellious colonials in 1776, his contribution to that conflict was mainly in the area of recruitment—he successfully enlisted 500 volunteers in one weekend in Limerick alone, a feat which so gratified Lord Kenmare that he paid Roche an additional bounty of half a guinea per man. Roche's flamboyant recruiting methods were described by the Edinburgh Advertiser as follows:
Yesterday Major BOYLE Roche, representative in parliament for Tralee (who is raising a body of men for his Majesty's service) began recruiting here, and met with great success, which is not surprising, if we consider his connexions, and the uncommon support he has received from the noblemen and gentlemen of this province. His method of enlisting was as uncommon as it was pleasing to those who viewed the procession, which was as follows: Major Roche, bearing a large purse of gold. Captain Cowley. A great number of likely recruits. An elegant band of music, consisting of French horns, hautboys [oboes], clarionets, and bassoons, playing God Save the King. A large brewer's dray, with five barrels of beer, the horse richly caparisoned and ornamented with ribbands. Two draymen with cockades to serve the beer, The recruiting serjeant. Drums [and] fifes. Another division of recruits. The returning soldiers. Prodigious concourse of [spectators?]. The following speech was made by Major Roche to the populace: Being appointed, through the favour of [our] most excellent governor, to raise a body of men for the service of his Majesty, I think it [a] most happy circumstance of my life to be the instrument of leading you to honour and renown. The laurels fought for and obtained in all parts [of] the globe [through] war, have procured us a fame so glorious as not to be equalled by people in any fame not to be sullied by the assaults of prejudice, nor the effects of time: not an action in which we were not victorious, not a siege in which we were not honoured. Will you, my dear countrymen, permit those laurels to fade, or those actions to be forgotten? No, forbid it, heaven! Let us now that we have it in our power convey to later posterity a renewal of our fidelity, and a confirmation of our loyalty. A more critical period never presented itself, nor had we ever a fairer opportunity of shewing our attachment to the illustrious house of Hanover, than the present, as his Majesty's deluded subjects in America are in open rebellion, and like unnatural children, wound their ever indulgent parent, forgetting the torrents of blood spilt, and heap of treasure expended for their preservation. His Sacred Majesty now calls and our fidelity obliges us, and I hope your instinct prompts you, to obey the dictates of so [grand] a master. Let us then, my brave and loyal countrymen, join hearts and hands and cheerfully step forth in the glorious cause of our Creator, our King and our Country. In Dublin, Roche was a member of the Kildare Street Club.

Парламент мүшесі

Рош 1777 жылдан 1783 жылға дейін Гоуранды, 1784 жылдан 1790 жылға дейін Портарлингтонды, 1790 жылдан 1798 жылға дейін Тралиді (қайта) және 1798 жылдан 1801 жылы Ұлыбританиямен біріккенге дейін Олд Лейглинді өкілдік етіп, Граттан Парламентінде қызмет етті. Осы кезеңде (1782 жылы) Рош "Протестанттық басымдық" терминін енгізді. Көрсетілгендей, кабинет мүшелері сэр Бойль үшін сөздерін жазып берген, ол оларды толық жаттай алмаған. Бірақ ол мазмұнын жақсы түсініп, тілге және көркемдеуге құштарлығынан түпнұсқа сөздерді бұрмалап айтқан. Тағы бір жағдайда, резолюцияға дайындалу үшін көптеген құжаттарды оқып беру перспективасынан кейіпті болған Парламенттің ыңғайын келтіріп, бірнеше минут ішінде мәселені шешу үшін бірнеше кеңсе қызметкерлерін шақыруды ұсынды.

Саясаттағы өмірі

Бойль Рошті "Грэттан Парламентінің ақымағы" деп есептегендер, оның шамамен 25 жыл бойы Ирландия сарайының джентльмен-ушері және церемонимейстері қызметін атқарғанын ескеруі керек, бұл "қадір-қасиетті және әдепті мінез-құлықты қажет ететін лауазым". Бойл Рош Йоркшир, Тирск маңындағы Ұлы Тирклби Холлдан шыққан Мэри Франкландқа үйленді, ол адмирал сэр Томас Франкландтың қызы, ал оның әулеті Вильгельм Жеңімпаздың заманына дейін жетеді. Балалары болмаса да, Бойл мен леди Мэри үздірілмейтін бақытқа толы өмір сүрген көрінеді. Сондықтан: "Мырза спикер, егер мен құс болмасам, бір уақытта екі жерде болуым мүмкін емес". Амброз Бирс бұл цитатаны "Шайтанның сөздігінде" барлық жерде болу туралы анықтамасында пайдаланған:
Соңғы кезде барлық жерде болу әрқашан түсінікті болмады – тіпті сэр Бойл Рош сияқты, егер ол құс болмаса, адам бір уақытта екі жерде бола алмайды деп санайтын. Бірақ Рош мұнда сөз қатесін жасаған жоқ, ол цитата келтірді, және ол дұрыс келтірілді. Бұл сөз Жевннің "Жаман әйел" пьесасында былай айтылады:

Әйел: Мен бір уақытта екі жерде бола алмаймын.
Күйеуі (Роуленд): Әрине, егер сен құс болмасаң.