Швециядағы Сильян көлі және метеорит кратері

Кіріспе

Швециядағы көл

Даларнадағы Сильян – Швецияның жетінші үлкен көлі. Сильян және оған жақын, кіші көлдер Орсасйен мен Инсйеннің жалпы ауданы Сильянның ең терең жеріне жетеді, ал оның беті теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Бұл бассейнің теңіз деңгейінен ең төменгі нүктесін анықтайды. Жағасындағы ең ірі қала – Мора.

Жарылыс кратері

Көл Сильян сақинасының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан (швед. Siljansringen), бұл 377 миллион жыл бұрын Девон кезеңінде үлкен метеорит соқтығысынан пайда болған дөңгелек геологиялық құрылым. Бастапқы кратер, қазір көбінесе тозып кеткен, диаметрі шамамен 52 км (32 миль) болған деп есептеледі және Ресейді есептемегенде, Еуропадағы ең үлкен белгілі соққы кратері болып табылады. Кембрий, ордовик және силурий кезеңдерінің соққыдан деформацияланған шөгінді тау жыныстары қазбаларға толы. Кейбір адамдар аймақта мұнай болуы мүмкін деп күдіктенеді, бірақ қазба жұмыстары әзірге нәтижесіз аяқталды. Бода аймағында қорғасын мен мырыштың ірі кен орындары бар.

Терең бұрғылау жобасы

Мемлекеттік меншіктегі Vattenfall электр компаниясы табиғи газ іздеу үшін терең ұңғыма бұрғылаған. Жоба коммерциялық іздеу ұңғымасы ретінде басталды, ал оның сынық граниттегі ерекше орналасуы ғылыми назар аударды (мысалы, абиогендік мұнайдың пайда болу теориясы тұрғысынан маңызды болуы мүмкін). Сақинаның солтүстік-солтүстік-шығыс бөлігіндегі Gravberg 1 ұңғымасының орналасуы таңдалды, себебі гравитациялық аномалия төмендегі тау жынысының тығыздығы төмен екенін көрсетеді, ал төрт сейсмикалық рефлектор табиғи газ кен орнының үстіндегі қабатты білдіруі мүмкін. Электрлік кедергі сақина ішінде сыртынан төмен, бұл тау жыныстарында сұйықтық бар екенін көрсетеді. Аймақтағы топырақта метан мен ауыр көмірсутектердің айқын іздері табылды, ал сақинаның айналасында ванадий мен никельдің шамалы элементтерімен сәйкес келетін галло бар; шөгінділердің орналасуы, мұздың қозғалыс үлгісі және жетілу деңгейінің төмендігіне байланысты олар көмірсутектердің көзі емес екені анықталды. Газдың ең көп шығуы солтүстік-солтүстік-батыс бұрышында болғанымен, орталық аймақта шығудың болмауы төмендегі қабаттың бар екенін көрсетеді. Бұрғылау 1986 жылдың 1 шілдесінде басталды. 1989 жылдың қыркүйегіне қарай ол тереңдікке жетті. Төрт сейсмикалық рефлектор анықталды, ал алғашқы үшеуі бұрғыланып, долерит интрузиялары табылды, бірақ төртіншісі бұрғылау алдында газ өндіруге ең жақсы мүмкіндік беретін рефлектор деп анықталды. Долерит метеорит соққаннан бұрын жарты миллиард жылға дейін болған деп есептеледі. Гранит кеңінен жарылған, тереңдікке дейін кальцит негізгі байланыстырушы зат ретінде, ал метанның іздері барлық тереңдікте табылды, долеритте оның деңгейі жоғары. Олардың абиогендік шығу тегі болуы мүмкін, бірақ долерит интрузияларының жанындағылары мантиядан шыққан болуы мүмкін. Сутегі тесіктің көп бөлігінде гелиймен байланысты табылды. Гелийдің изотоптық құрамы радиогендік, жер қыртысының шығу тегіне сәйкес келеді. Бірнеше күнге бұрғылау құбырының айналымын тоқтату кезінде бұрғылау құбырын бітеген қара, жабысқақ зат табылды. Зат ылғал болғанда қара және жабысқақ, құрғақ болғанда ұнтақ, флуоресценция көрсетпеген және күшті магниттік қасиеттері болған. Бұрғылау материалдарының ешқайсысынан қара затқа сәйкес келетін газ хроматографиялық үлгілер табылмады. Оның құрамында қарапайым тау жынысы минералдары жоқ, бұрғылау сұйығында күтілген граниттің ұсақ бөлшектері де жоқ, бірақ майлармен байланысты микроскопиялық магнетиттен тұрады. Ұңғыма төртінші сейсмикалық рефлекторды бұзбады, көп мөлшерде отын өндірмеді және коммерциялық өндіріске шықпады. Тек мұнай өндірілді, кейіннен ол бұрғылау процесінде қолданылған органикалық қоспалар, майлағыштар және саздан шыққандығы дәлелденді. Сақинаның ортасында, сақиналық шөгінділерден және Gravberg 1 ұңғымасынан алыс Stenberg 1 деп аталатын екінші ұңғыма бұрғыланды. Бұл ұңғыма тереңдікке жеткенде, газдар мен майлы магнетит шламасы шықты, олар Gravberg 1 ұңғымасында табылғандарға ұқсас.

The government owned power company Vattenfall drilled a deep well in search of natural gas. The project began as a deep commercial wildcat well, and its unusual location in fractured granite attracted scientific attention (e. g., as potentially significant in the context of theory of abiogenic petroleum origin). The Gravberg 1 well location, in the north northeast section of the ring, was chosen because a gravity anomaly indicates less dense rock below, and four seismic reflectors may represent cap rock above a natural gas reservoir. Electrical resistance is lower in the ring than outside it, suggesting the rocks contain fluid. Soil in the area showed clear traces of methane and heavy hydrocarbons, with a halo around the ring coincident with vanadium and nickel trace elements; the sediment was shown to not be the source of the hydrocarbons due to their location, ice movement pattern, and low level of maturity. Although the greatest gas leakage was in the north northwestern corner, the lack of leakage in the central area suggested an underlying cap. Drilling began on 1 July 1986. By September 1989 it reached in depth. Four seismic reflectors were detected at , , and The first three were penetrated and found to be dolerite sills, but the fourth had been identified before drilling as having the best potential for gas production. The dolerite is believed to have existed as much as 1/2 billion years before the meteorite impact. The granite is extensively fractured, with calcite as the principal cement down to the depth, with lesser amounts to
Traces of methane were found at all depths, with higher levels in dolerite. Although they appear to be of abiogenic origin, only that near the dolerite sills points to a probable mantle origin. Hydrogen was found in most sections of the hole, correlated with helium. The helium isotopic pattern was consistent with a radiogenic, crustal origin. A black sticky substance was found to be blocking the drill pipe when circulation was stopped for several days at a depth of The substance was black, sticky when wet, powdery when dry, showed no fluorescence, and was strongly magnetic. None of the drilling materials showed gas chromatographic patterns which corresponded with the black substance. It contained no ordinary rock minerals, none of the granite fines expected in the drilling fluid, but is made up of microscopic magnetite held together by oils. The well did not penetrate the fourth seismic reflector, did not produce large quantities of fuel, and never entered commercial production. Only of oil were produced; it was later shown to originate from organic additives, lubricants and mud used in the drilling process. A second hole, Stenberg 1, was drilled in the center of the ring, distant from the ring sediments and from Gravberg 1. This well went to a depth of The hole produced gases and oily magnetite sludge similar to those found in Gravberg 1.