Кіріспе

Корольдік теңіз флотының оқу мектебі

HMS Conway – 1859 жылы құрылған, өмірінің көп бөлігін 19 ғасырдың ағаштан жасалған желілік кемесінде өткізген теңіз оқу мектебі немесе "мектеп кемесі". Кеме бастапқыда Ливерпульге жақын Мерсиде орналасқан, кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Менай бұғазына көшірілді. 1953 жылы жөндеуге Биркенхедке сүйретіп әкелгенде, кеме қағылып, қирады, содан кейін өртенді. Мектеп Англсидегі арнайы салынған ғимаратқа көшіріліп, онда тағы жиырма жыл бойы жұмыс істеді.

Шығу тегі

XIX ғасырдың ортасында сауда флоты офицерлерінің сенімді стандартына деген қажеттілік артып, кеме иелері оларды тиісті түрде оқыту және тәрбиелеу үшін арнайы ұйым құруға белім білді – Сауда теңіз қызметі қауымдастығы. 1857 жылы Ливерпуль мектеп кемесі үшін таңдалған алғашқы орындардың бірі болды. Мектепті орналастыруға таңдалған кеме, Адмиралтействомен қамтамасыз етіліп, Мерси өзеніндегі Рок-Ферриден тыс, Слойнге бекітілді, ол HMS Conway корветі еді. Жылдар бойы үш «Conway» болды, әр алмастырылғанда атауы жаңа кемеге берілді. 1861 жылы HMS Winchester атауын алды, бірақ мектептің көп бөлігі орналасқан кеме 1875 жылы Корольдік теңіз флотынан Сауда теңіз қызметі қауымдастығына берілді. Бұл екі палубалы, 92 зеңбірекке ие екінші дәрежелі соғыс кемесі болатын. Оның гүндектің бойындағы ұзындығы 205 фут (62,5 метр), ені 54 фут (16 метр) және салмағы 4375 тоннаны құрады. Өзінің қызметтік өмірінде ол он 8 дюймдік (200 мм) және сексен екі 30 фунттық зеңбіректермен жабдықталған. 1839 жылдың маусымында суға түсірілген ол толығымен Батыс Африканың қатты ағаштарынан салынды және мыспен бекітілді, ал корпусының су астындағы бөлігіне мыс қаптама жабылды. Ол Қырым соғысы кезінде Балтық теңізіндегі блокададан аман қалды, кейіннен Кариб теңізіндегі британдық иеліктерді қорғады және Йорктаундағы британдықтардың тапсыруынан кейін 50 жыл өткен соң Солтүстік Американың шығыс жағалауында «туды көрсетті». 1876 жылы ол «Conway» деп қайта аталды және Мерсиге бекітілді. Бұл кеме, бұрыннан бір ғасырлық тарихқа ие болған, 1936-1938 жылдары Биркенхедтегі құрғақ докта қайта жөнделді. Оған сондай-ақ Нельсонды бейнелейтін жаңа мүсін қойылды, оны сол кездегі мектеп түлегі, ақын Джон Мейсфилд (1891-1893) салтанатты түрде ашты. 1953 жылы ол өзінің әпкелері, Родни мен Лондоннан 70 жылдан астам уақытқа соңғысы болып бақты.

Мерсиден Менайға дейін

1941 жылы Ливерпуль портына әуе шабуылдары жасалған кезде «Конвей» кемесі бірнеше рет қиын жағдайдан мүжілген болатын. Кемені Мерсиден Англсиге көшіру туралы шешім қабылданды, ол соғыс жылдарында бұрынғы епископ сарайының жанында, Глин-Гартта және «Газель» қонақ үйінің арасында тоқтады. Осы орналасуы Англси жағалауындағы «Каталина» ұшатын қайықтарының тұрақтарымен үйлесімді болды. Бұл соғыс уақыты болғандықтан, көшiру туралы ресми хабарлама жарияланбады, ал жергілікті тұрғындар бір күні Нельсон дәуірінен қалған әсем кеме, «ағаш қабырға» Менэй бұғазына кіріп келе жатқанын көріп, таң қалды. Кейіннен кемеден жағалауға қатынас Бангор портының айлағына немесе «Газель» қонақ үйінің паром терминалына жүзеге асырылды, соның нәтижесінде кеме жергілікті туристер арасында танымал болды. 1940 жылдардың соңында сауда флотының курсанттарына деген сұраныс күрт өсті. Кемеде курсанттарға қосымша орын болмағандықтан, кеменің басқарушысы капитан Годдард жағадағы алаңдармен және жағалаудағы базамен орын іздеуді бастады. Ол Англси графының салтанатты үйі – Плас Ньюді таңдады, оның үлкен бөлігі соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ армиясының барлау корпусынан босатылған еді. Бұл орын идеалды болып көрінді, бірақ теңіз түбіндегі анкерлеу жағдайы нашар болды, сондықтан төрт бес тонналық анкер суға батырылды. Бір ғана мәселе қалды: кемені бір бөлік күйінде осы жерге көшіруге бола ма? Ол үшін кемені Англси мен материк арасындағы «Свелли» деп аталатын су жолынан сүйреп өту қажет еді. Бұл аймақ екі Менэй көпірімен (Менэй аспалы көпірі және Британия көпірі) шектеледі және су астындағы сайлармен, қауіпті әрі күрделі толқын ағыстарымен, сондай-ақ жел мен атмосфералық қысымға байланысты өзгеретін толқын емес ағыстармен ерекшеленеді. Капитан Годдард гидрографиялық саршылудағы тәжірибесімен мақтанды және мәселені зерттегеннен кейін, мұның мүмкін екеніне сенді. Күн бұрын жасалған әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін, кеме 1949 жылдың 13 сәуірінде, әрине, үлкен тәуекелге қарамастан, сәтті көшірілді. «Конвей» – «Свелли» арқылы өткен ең терең кеме болып табылады. Оның суға батқан бөлігі кормасында 7 метрді (22 фут) құрады, ал су астындағы аралықтар өте тар болды. Менэй аспалы көпірінің астындағы биіктік, жосық су деңгейінен 30 метр (100 фут) биіктікте, шамамен 3 фут деп бағаланды, бәрі де кеме өтетін кездегі жасыл судың нақты биіктігіне байланысты болды. «Мен осыны аяқтағаныма қуаныштымын», - деп жазды капитан Годдард. «Бұл Солтүстік Уэльстегі теңізшілер қауымдастығының арасында үлкен қызығушылық тудырды, олар бұл жобаны ақымақтық деп жариялаған еді».

Кеменің жоғалуы

1953 жылы тағы бір жөндеу қажет болды. Бұл жөндеуді жергілікті жерде жасау мүмкін болмағандықтан, кемені қайтадан Бёркенхед құрғақ докқа апару қажеттігі туды, ол үшін Свелли аралдары арқылы қайтадан өтуге тура келді. Операция 1953 жылдың 14 сәуірінде жүзеге асырылды. Кемені бұрын да бірнеше рет тасыған екі Ливерпуль сүйрегіші – Донгард алдынан, Минегард арттан жүріп келді. Лавердің альманағында Менай көпіріндегі су деңгейінің жоғары нүктесі Ливерпульдегіден 28 минут бұрын деп көрсетілген. Свеллидегі «жайылу» деп аталатын жағдай – бұл екі қарсы ағыс арасындағы қысқа мерзімді тепе-теңдік, ол әдетте жергілікті су деңгейінің жоғары нүктесінен 1 сағат 42 минут бұрын, яғни қозғалыс күні таңғы сағат 09:08-де болады. Көктемгі толу кезінде 8 түйін жылдамдықпен соққан оңтүстік-батыс ағынының күшіне байланысты, көптеген тау жыныстары мен аралдар арасында күрделі ағын пайда болып, көптеген күшті айналмалы ағыстар туындайды. Әсіресе, су толу кезінде кеменің Свелли аралдары арқылы өтуі, ағыс қарсы бұрылмас бұрын өте маңызды. Сондықтан, жергілікті тәжірибе бойынша, шығу транзитін солтүстік-шығыстан соңғы толу ағыны басталғаннан кейін 20 минут өткен соң, яғни қозғалыс күні таңғы сағат 08:48-де бастау керек. Капитан Хьюитт жоспарын дайындау үшін Кэрнарфон портының басшысы капитан Рис Томаспен жұмыс істеді және уақытын тексеру үшін Конуэйдің моторлы қайығымен бірнеше рет Свеллиден өтті. Ол сондай-ақ бұрынғы транзит уақытын анықтау үшін Конуэйдің ескі бортындағы жазбаларды қарастырды және көпірге сағат 09:20-да жетуді жоспарлады. Менай бұғазындағы ағыстар Ирландия теңізіндегі желдің әсеріне ұшырайды. Күшті солтүстік немесе солтүстік-батыс жел соққанда оңтүстік-батыс ағынының жылдамдығы мен ұзақтығы артады, ал оңтүстік-батыс ағыны 15 минут ертерек басталуы мүмкін. 06:00-дегі синоптикалық карта Норвегияның батысында тұрақты терең төмен қысымды, Солтүстік теңізде екінші деңгейлі төмен қысымды және Ирландияның батыс жағалауын жаба бастаған биік қысымды көрсетті, бұл Ирландия теңізінде солтүстік-батыс желдің күшеюіне әкелуі мүмкін. Бірақ Плас-Ньюдд тікелей орнында мұндай белгілер байқалған жоқ. 08:00-де жел Конуэйдің бортындағы жазбада солтүстік бағытында 1-2 күшпен (2-ден 5 түйінге дейін) тіркелсе, 13 шақырым қашықтықтағы Пойнт Линас станциясында Ливерпуль пилоттық қайығы оны солтүстік-батыс күші 6 (22-27 түйін) деп тіркеді. Тергеу комиссиясы кейінірек капитан Хьюитттың Плас Ньюдд тікелей орнынан ауа райы туралы болжамсыз кетіп қалғанына таңғалып, «Конвей өтуге тиіс болған кезде теңіздегі дауылды жағдай туралы хабардар болмағанын» айтты, себебі мұндай ауа райында «көзге көрінбейтін жағдайлар туындауы мүмкін» деген жергілікті білім болған. Сол күні теңіздегі солтүстік-батыс желдің орташа жылдамдығы секундына 16 метр болса, қалдық ағысты секундына 15 см-ге арттырып, Плас Ньюддта оңтүстік-батыс ағынының күшін 3 түйінге дейін арттырады. Конуэйдің бортындағы жазбалар кеменің 08:22-де тікелей орнынан шығып, 08:50-де Британия көпіріне жеткенін көрсетеді. Кеме тым кеш келгендіктен және қолайсыз жағдайларға сезімтал болғандықтан, пилот кері қайтуды ұсынды. Капитан Хьюитт 09:23-те Британия көпірінен кемені өткізіп жіберді.