Кіріспе

Американдық генерал, саясаткер және Рузвельт отбасының мүшесі Теодор Рузвельт III (Theodore Roosevelt III; 13 қыркүйек 1887 – 12 шілде 1944), көбінесе Теодор Младший деп аталатын, американдық үкімет, бизнес және әскери лидер болды. Ол президент Теодор Рузвельт пен бірінші ханым Эдит Рузвельттің үлкен ұлы болды. Рузвельт Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметімен, соның ішінде Нормандияға түскен кезде Юта жағасындағы әскерлерді басқарғанымен танымал, осы қызметі үшін ол Құрмет медалімен марапатталды. Рузвельт жеке академияларда және Гарвард университетінде білім алды; 1909 жылы колледжді бітіргеннен кейін ол бизнес және инвестициялық банкинг саласында сәтті мансапқа қол жеткізді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін азаматтық әскери оқу лагеріне қатысып әскери тәжірибе алғаннан кейін, соғыс басталғанда ол запастағы майор болып тағайындалды. Ол негізінен 1-ші дивизияда қызмет етті, Кантиньи шайқасына қатысты және 26-шы жаяу әскер батальонының командирі – подполковник болды. Соғыстан кейін Рузвельт Америка легионының құрылуына зор үлес қосты. Әскери және бизнес мансаптарынан өзге, Рузвельт саясат пен үкіметте де белсенді болды. Ол Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы (1921–1924), Пуэрто-Рико губернаторы (1929–1932) және Филиппиннің генерал-губернаторы (1932–1933) қызметтерін атқарды. 1930 жылдары ол қайтадан бизнеспен айналысты, American Express компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы және Doubleday Books компаниясының вице-президенті болды. Рузвельт Армия резервінде де белсенді болып, Пайн лагерінде жыл сайынғы оқу жиындарына қатысты, жаяу әскер офицерлерінің негізгі және кеңейтілген курстарын, Командалық және Бас штаб колледжін, сондай-ақ жоғары офицерлерді қайта даярлау курстарын аяқтады. Ол полковник шенімен Екінші дүниежүзілік соғысқа қайта оралды және 26-шы жаяу әскерге қолбасшылық етті. Жақын арада ол 1-ші жаяу әскер дивизиясының орынбасар командирі – бригада генералы болып тағайындалды. Солтүстік Африкадағы «Шағын» операциясы мен Тунис науқанында қызмет еткеннен кейін, Сицилияға жасалған одақтас шабуылға қатысқаннан кейін, Рузвельт 4-ші жаяу әскер дивизиясының орынбасар командирі болып тағайындалды. Осы қызметінде ол 1944 жылдың маусым айында Нормандияға түскен кезде Юта жағасына әскердің алғашқы тобын жетектеді. Ол Францияда келесі айда жүрек талмасынан қайтыс болды; қайтыс болған кезде Нормандиядағы батылдығы үшін Ең жоғары қызмет орденімен марапатталуы ұсынылған болатын. Бұл ұсыныс кейін жаңартылып, Рузвельт өлімнен кейін Құрмет медалімен марапатталды.

Балалық шақ

Тед президент Теодор Рузвельт пен бірінші ханым Эдит Кермит Кароудың үлкен ұлы болды. Рузвельттің барлық балалары сияқты, Тедке де әкесінің зор ықпалы тиді. Кейіннен Тед балалық шағы туралы естеліктерін Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазылған газет мақалаларында қалдырды. Бір күні, шамамен тоғыз жасқа келгенде, әкесі оған мылтық берді. Тед оның нағыз екенін сұрағанда, әкесі оны оқтап, төбеге оқ атып жіберді. Тедтің бала кезінде әкесі одан басқа балаларына қарағанда көбірек үміттенді. Бұл жауапкершілік оның жүйкесіне залал келтіре жаздады. Бір мақалада Тед Вашингтонға алғаш келгенін еске алады: "Әкем мемлекеттік қызмет комиссары болғанда, мен онымен кеңсеге жиі серуендеп баратынмын. Жолда ол маған тарихты айтатын – емес, күндер мен жарғылардың құрғақ тарихын, бірақ сіздің қиялыңызда басты рөлдерді сомдай алатын тарихты, өйткені әрбір жақсы тәрбиеленген бала қызығушылық танытқанда осылай жасағысы келеді. Әр шайқаста біз тоқтап, әкем қолшатырының ұшымен арық бойындағы шаңға толық жоспар салып көрсететін. Еуропа соғысы басталар алдында әкем әскери дайындық және әрбір адамның өз міндетін орындауы қажеттігі туралы бізбен әңгімелесетін".

Білім және бизнес мансабының алғашқы кезеңдері

Рузвельт ұлдары жеке мектептерге оқыды; Тед Олбани академиясына, содан кейін Гротон мектебіне барды. Колледжге түсу алдында ол әскери училищенің қатарына баруды ойлады. Академиялық еңбекке табиғи бейімділігі болмаса да, ол жанынан таймай, 1909 жылы Гарвард колледжін бітірді, онда әкесі сияқты Порцелиан клубына қосылды. Колледжді бітіргеннен кейін Тед бизнес әлеміне қадам басты. Инвестициялық банктың филиал директоры болар алдында болат және кілем бизнесінде жұмыс істеді. Ол бизнеске қабілетті екенін көрсетіп, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары және 1920-шы жылдары мол байлық жинады. Оның инвестицияларынан түскен табыс соғыстан кейін саяси мансабына жол ашты.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Кермиттен басқа, Рузвельт ұлдарының бәрі Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін әскери оқудан өтті. 1914 жылдың тамызында Еуропада Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, американдық көшбасшылар елдерінің әскери қақтығысқа дайындығына қатысты алаңдаушылықтары күшейді. Бұл оқиғадан бір ай бұрын Конгресс Сигнал корпусының құрамындағы Әуе бөлімін құруға рұқсат берген еді. 1915 жылы генерал-майор Леонард Вуд, президент Рузвельттің Испан-американ соғысы кезіндегі бұрынғы қолбасшысы, Нью-Йорктің Платсбург қаласында бизнесмендер мен кәсіби мамандар үшін өз қаражаты есебінен әскери оқу өткізетін жазғы лагерь ұйымдастырды. Бұл жазғы оқу бағдарламасы АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда кіші офицерлер корпусының кеңейтілген негізін құрады. Сол жазда шығыс жағалауындағы ең беделді мектептерден келген көптеген жас жігіттер, оның ішінде Рузвельттің төрт ұлының үшеуі әскери лагерьге қатысты. АҚШ 1917 жылдың сәуір айында соғысқа қатысқанда, қарулы күштер осы мектептердің түлектеріне олардың жетістіктеріне байланысты офицерлік шендер ұсынды. 1916 жылғы Ұлттық қорғаныс заңы студенттердің әскери дайындығын және бизнесмендердің жазғы лагерьлерін жалғастырды. Ол офицерлік резервтік корпус пен резервтік офицерлік оқу корпусын (ROTC) құруға рұқсат беру арқылы оларды заңдық тұрғыдан нығайтты. АҚШ Германияға соғыс жариялағаннан кейін, Америка экспедициялық күштері (АЭК) құрылғанда, Теодор Рузвельт жаңа тағайындалған АЭК командирі генерал-майор Джон "Блэк Джек" Першингке телеграмма жіберіп, ұлдарының онымен бірге Еуропаға қарапайым сарбаз ретінде бара алатынын сұрады. Першинг келісті, бірақ Платсбургтегі оқуларының нәтижесінде Арчиге екінші лейтенант шені берілді, ал Тедке майор шені ұсынылды. Квентин әскери әуе күштеріне қабылданды. Кермит қазіргі Ирак аймағында британдықтармен бірге ерікті болып қызмет етті. Тед Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін әскерге шақырылды. АҚШ Германия империясына қарсы соғыс жариялағанда, Тед батыс майданға аттанған алғашқы сарбаздардың бірі болды. Ол дивизия командирінің пікірінше, дивизиядағы ең үздік батальон командирі ретінде танылды. Рузвельт жаудың отына, газға төтеп беріп, батальонын жауынгерлік қимылдарға жетекшілік етті. Ол өзінің әскерлерінің қамын ойлап, батальонның барлық сарбаздарына өз қаражатынан жауынгерлік аяқ киім сатып алды. Ақырында ол 1-ші дивизияның 26-шы полкіне подполковник ретінде басшылық етті. Ол Американың алғашқы жеңісі болған Кантиньи шайқасы сияқты бірнеше ірі шайқастарға қатысты. Тед 1918 жылдың жазында Сойссонда газға уланып, жараланды. Сол жылдың шілдесінде оның кіші інісі Квентин шайқаста қаза тапты. Тед 1918 жылдың 11 қарашасында сағат 11:00-де аяқталған соғыс кезінде көрсеткен батылдығы үшін "Құрметті қызмет орденімен" марапатталды. 1919 жылдың 16 наурызында Франция оған Легион д'Онер орденін берді. Тед сол кезде Америка легионы деп аталған әскери ұйымды құрушылардың бірі болды. Америка легионының басшыларына арналған нұсқаулықта Тедтің ұйымды құрудағы рөлі баяндалған: Бірінші дүниежүзілік соғыста Францияда Америка экспедициялық күштерінде (АЭК) қызмет еткен жиырма офицердің тобы Легионды жоспарлаумен айналысқан. АЭК штабы осы офицерлерден әскерлердің моральдық жағдайын жақсарту бойынша ұсыныстар беруді сұрады. Бір офицер, подполковник Теодор Рузвельт кіші, ардагерлер ұйымын құруды ұсынды. 1919 жылдың ақпан айында бұл топ уақытша комитет құрып, бүкіл армияның сеніміне және құрметіне ие болған бірнеше жүз офицерді таңдады. 1919 жылдың наурыз айында Парижде өткен алғашқы ұйымдастырушы жиынға 1000-ға жуық офицер мен сарбаз қатысты. Париж кеңесі деп аталған бұл жиында уақытша конституция және Америка легионы деген атау қабылданды. Сондай-ақ, ұйым жұмысын аяқтау үшін атқару комитеті сайланды. Ол АЭК-тің әрбір сарбазын Легион мүшесі деп есептеді. Атқару комитеті АҚШ-тағы ардагерлерді ұйымдастыру үшін кіші комитет құрды. 1919 жылдың мамыр айында Миссури штатының Сент-Луис қаласында екінші ұйымдастырушы кеңес өтті. Ол конституцияны аяқтап, тұрақты ұйым құру жоспарларын жасады. Нью-Йорк қаласында уақытша штаб-пәтер құрылып, көмек көрсету, жұмыспен қамту және американдық идеологияны насихаттау бағдарламалары іске қосылды. Конгресс 1919 жылдың қыркүйегінде Легионға ұлттық харта берді. Америка легионы Нью-Йорк қаласында кездескенде, Рузвельт оның алғашқы ұлттық командирі болып ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты, себебі оны тек саяси пайда үшін пайдалануы мүмкін деп ойлады. Оның пікірінше, мұндай жағдайда қабылдау жаңадан құрылған ұйымның және өзінің беделін түсіруі мүмкін, сондай-ақ оның болашақта саясатқа қатысу мүмкіндігіне зиян келтіруі мүмкін еді. Тед соғыстар арасындағы кезеңде резервтік қызметін жалғастырды. Ол Пайн Кэмптегі жылдық жазғы лагерьлерге қатысып, жаяу әскер офицерінің негізгі және қосымша курстарын, сондай-ақ Командалық және штаб колледжін бітірді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, 1939 жылдың қыркүйегінде ол жоғары офицерлік қызметке үміткер болды. 1919 жылы ол Америка революциясының ұлдарының Empire State Society мүшесі болды.

Саяси мансап

Бірінші дүниежүзілік соғыста қызметтен кейін Рузвельт саяси мансабын бастады. Әкесі сияқты күлімсіреп, сынық шапқысын желбіретіп, әкесіндей "жарайсың" деп айқайлап, Филиппиннің генерал-губернаторы болған кезден басқа, барлық ұлттық науқандарға қатысты. 1920 және 1921 жылдары Нью-Йорк штатының Ассамблеясына (Нассау округі, 2-ші сайлау округі) сайланған Рузвельт 1920 жылы бес социалистік ассамблея мүшесінің қуғынға салынуына қарсы дауыс берген аз ғана заң шығарушылардың бірі болды. Сол кезде социалистерге қатысты алаңдаушылық өте жоғары болды. 1921 жылдың 10 наурызында Рузвельт президент Уоррен Г. Хардинг тарапынан Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы болып тағайындалды. Ол Вайоминг және Калифорниядағы федералды жерлерге қатысты мұнай келісімдерін Әскери-теңіз күштерінен Ішкі істер министрлігіне, содан кейін жеке компанияларға беруді қадағалады. Президент Тафт бұл жерлерді Әскери-теңіз күштерінің мұнай қоры ретінде белгілеген, ол үш мұнай алаңынан тұрды: №3 Әскери-теңіз мұнай қоры, Теапот Дом алаңы, Натрона округі, Вайоминг; және №1 Әскери-теңіз мұнай қоры Елк Хиллз мұнай алаңында және №2 Әскери-теңіз мұнай қоры Буэна Виста мұнай алаңында, екеуі де Калифорния штатының Керн округінде орналасқан. 1922 жылы АҚШ Ішкі істер министрі Альберт Б. Фолл Теапот Дом алаңын Синклер Консолидейтед Ойл компаниясының Гарри Ф. Синклеріне, ал Калифорниядағы Елк Хиллз алаңын Пан-Америка Мұнай және Транспорт компаниясының Эдвард Л. Дохениіне бәсекелестік тендерсіз жалға берді. Рузвельт Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы болған кезде, оның інісі Арчи Синклер Консолидейтед Ойл компаниясының экспорттық бөлімшесі – Юнион Петролиум компаниясының вице-президенті болды. Үкіметтік резервтерді бәсекелестіксіз жалға беру, сондай-ақ қатысушылардың жеке және іскерлік байланыстары осы мәмілені "Теапот Дом жанжалы" деп атауға себеп болды. Рузвельт ағайындыларының арасындағы байланысты елеусіз қалдыруға болмайды. Синклер Конгресс отырыстарында куәлік беруден қашу үшін Еуропаға кеткеннен кейін, Синклердің жеке хатшысы Г.Д. Вальберг Арчибальд Рузвельттен беделін сақтап қалу үшін отставкаға кетуді өтінді. Сенаттың Мемлекеттік жерлер жөніндегі комитеті алты ай бойы тыңдаулар өткізіп, Фоллдың мемлекеттік жерлерді талап етілген конкурстық сауда-саттықсыз жалға беру әрекеттерін тергеді. Арчибальд пен Тед Рузвельт Сенаттың Мемлекеттік жерлер жөніндегі комитетінен барлық айыптардан ақталғанымен, олардың беделіне нұқсан келді. Кейін ол бұл әдістерді айыптады, олардың өзінің қадір-қасиетіне сай емес екенін мойындады, бірақ оларды Демократиялық партияның "жалақ әрекеттерінен" туындағанын айтты. Тедтің қарсыласы, қазіргі губернатор Альфред Э. Смит, оны 105 000 дауыспен жеңді. Тед Элеонораның бұл әрекетін ешқашан кешірмеді, бірақ оның үлкен жартылай әпкесі Элис кешірді және бұрынғы жақын достығын қайта жаңартты. Бұл қақтығыстар Рузвельт отбасының Ойстер-Бей (TR) және Хайд-Парк (FDR) қанаттары арасындағы ажырымды одан әрі кеңейтті.

Пуэрто-Риконың губернаторы

Рузвельт ағасы Кермитпен бірге 1929 жылдың көп бөлігін зоологиялық экспедицияда өткізді және панданы атып алған бірінші батыстық адам болды. 1929 жылдың қыркүйегінде президент Герберт Гувер Рузвельтті Пуэрто-Рико губернаторы етіп тағайындады, ол 1932 жылға дейін қызмет етті. (1947 жылға дейін, сайланатын лауазым болғанға дейін, бұл саяси тағайындама болып табылды.) Рузвельт Ұлы депрессия кезінде халықтың қырқынын жеңілдету үшін жұмыс істеді. Ол орта мектептер салуға қаражат тартып, американдық меценаттардан ақша жинады, Пуэрто-Риконы өндіріс орны ретінде насияттады және Пуэрто-Рико экономикасын жақсартуға бағытталған басқа да шаралар жасады. 1931 жылы ол Карлос Э. Шардонды Пуэрто-Рико университетінің алғашқы ректоры етіп тағайындады.

Филиппиннің генерал-губернаторы

Пуэрто-Рикодағы жұмысына әсерленген президент Гувер 1932 жылы Рузвельтті Филиппиннің генерал-губернаторы етіп тағайындады. Қызмет еткен кезінде Рузвельт филиппиндіктер арасында тамарау (жабайы пигмей су бұқасы) аң аулау кезіндегі оқ ату шеберлігіне сілтеме жасай отырып, "Бір оқ атар Тедди" деген лақап атты. 1932 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Франклин Д. Рузвельт Гуверге президенттікке үміткер ретінде қарсы шыққанда, Элис Тедтен Филиппиннен қайтып келіп, сайлау кампаниясына көмектесуін өтінді. Рузвельт 1932 жылдың 22 тамызында баспасөзге: «Жағдайлар маған қысқа мерзімге АҚШ-қа оралуға қажеттілік туғызды. Мен қараша айының бірінші аптасында Филиппинге қайта ораламын. Барғанда біреуде бір іс істей аламын деп үміттенемін», - деп мәлімдеді. Рузвельт Ф.Д.Р. президенттікке сайланғаннан кейін генерал-губернатор лауазымынан кетті, себебі жаңа әкімдік өз адамдарын тағайындайтын болады. Ол Еуропадағы соғыс мүмкіндігінің өзіне тағы бір мүмкіндік әкеледі деп ойлады. Солтүстік Африкаға жол тартқанда әйеліне әкесінің тілімен хат жазып, өзінің бар күшін салғанын және енді оның тағдыры «құдайлардың алдында» екенін айтты.

АҚШ-қа қайта оралу

1932 жылы өзінің туысы Ф.Д.Р.-дың президенттік сайлау науқаны кезінде Рузвельт: "Франклиннің жағдайы нашар, президент болып сайлануы екіталай" деген еді. Франклин сайлауда жеңіске жеткен соң, Тедтің Ф.Д.Р.-мен қалайғы туыс екенін сұрағанда, Тед "бешінші туыспын, жақын арада алыстатыламын" деп әзілдеді. 1935 жылы ол АҚШ-қа оралып, алдымен Doubleday, Doran & Company баспасының вице-президенті болды. Содан кейін American Express компаниясында басшы қызметін атқарды. Ол сонымен қатар көптеген коммерциялық емес ұйымдардың кеңесіне кірді. Ирвинг Берлин оны өзінің танымал "God Bless America" әнінен түскен роялтилерді қайырымдылыққа жұмсауға көмектесуге шақырды. Нью-Йоркке қайта оралғанда Рузвельттер драматург Александр Вулкотт пен комедия актері Харпо Маркспен ескі достықтарын жаңартты. Ол 1936 жылы республикалықтардың президенттік кандидаттығына да үміткер ретінде қарастырылды, бірақ сайлау науқанына қатыспады. Егер ол 1936 жылы республикалық партияның президенттік кандидаттығын алғанда, жалпы сайлауда туысы Франклинмен бақ сынасқан болар еді. Альф Лэндон республикалық партияның президенттік кандидаттығын алғаннан кейін Рузвельт вице-президенттікке де кандидат ретінде талқыланды, бірақ бұл лауазым Франк Ноксқа берілді. Рузвельт 1936 жылы Нью-Йорк штатының губернаторына кандидат ретінде де қарастырылды, бірақ белсенді түрде үгіт жүргізуге тырыспады.

Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет ету және қайтыс болу

1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (АҚШ әлі соғысқа қатыспаған және бейтарап күйде болған) Рузвельт көптеген кәсіпкерлерге арналған, жоғары деңгейдегі тыңдаушыларға ұсынылған әскери қайта даярлау курсына қатысып, АҚШ Армиясында полковник атағын алды. Рузвельттің әйелі Армия Бас штабының бастығы Джордж Маршаллға бұрынғы ауруханада жатқан кезіне қарамастан, оны жауынгерлік бөлімге қайтаруды жеке өтініш жасады. Маршалл әдетте мұндай саяси жақпарушылықты қабылдамаса да, "егер сіздің қалағаныңыз қазіргі қызметіңізден қауіптірек болса" ерекшелік жасайтынын айтып, келісім берді. Рузвельт 1941 жылдың сәуір айында қайтадан әскери қызметке кірісіп, Бірінші дүниежүзілік соғыста да шайқасқан 1-ші жаяу әскер дивизиясының құрамындағы 26-шы жаяу әскер полкіне командир болып тағайындалды. 1941 жылдың соңында ол бригадалық генерал атағына көтерілді.

Солтүстік Африка

Солтүстік Африкаға келгеннен кейін Рузвельт майданға жиі баратын генерал ретінде танымал болды. Ол әрқашан шайқастың қызуын командалық пункттің ыңғайлылығынан артық ұнатқан, және осы көзқарасы Франциядағы D күні жасаған іс-әрекеттерінде толыққанды көрінді. Рузвельт 1942 жылғы 8 қарашадағы күні Оранға шабуыл жасады, бұл операция «Шамшырақ» операциясының, яғни Одақтастардың Солтүстік Африкаға басып кіруінің бір бөлігі болды. 1943 жылы генерал-майор Терри Алленнің басшылығымен Солтүстік Африкадағы науқанда 1-ші жаяу әскер дивизиясының орынбасар командирі (ADC) болды. Ол француз Африкасының әскери қолбасшысы генерал Альфонс Жуиннен «Круа-де-Гер» орденімен марапатталды:

Пишон аймағындағы Оуселтия жазығындағы франко-американдық бөлімшесінің командирі ретінде, өте шабуылдаушы жауға қарсы тұрғанда, ол өз секторын қорғауда шешім қабылдау және нығайлылықтың ең жақсы қасиеттерін көрсетті. Жеке қауіпке мүлдем мән бермей, ол 28 қаңтар мен 21 ақпан аралығында майдан шебіндегі әскерлерді аралап, маңызды шешімдерді сол жерде қабылдады, қол астындағы бөлімшелердің құрметі мен сыйлылығын жеңіп алды және бөлімшесінде қарулас дос ағайындық рухын дамытты.

Паттонмен қақтығыстар

Рузвельт өзінің қолбасшысы, қаһармандықпен шайқасқан, көп ішімдік ішетін генерал-майор Терри де ла Меса Аллен ағамен ынтымақтасып, дос болды. Олардың соғысқа қатысты дәстүрден тыс көзқарасы Сицилиядағы жетінші армияның қолбасшысы, бұрынғы екінші корпус қолбасшысы генерал-лейтенант Джордж С. Паттонның назарынан қашқан жоқ. Паттон мұндай офицерлерді, әдеттегідей әскери киім кимей, ресми далалық формада сирек көрінетін және Паттонның даладағы әскери салтанаттылығын бағаламағандарды жақтырмады. Олардың екеуін де әскери емес деп санады және Жерорта теңізі операциялық аймағындағы (МТО) одақтастардың жоғарғы қолбасшысы генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрге Аллен туралы жағымсыз есептер жіберуге асықты. Рузвельт те Алленмен болған достығы мен ынтымақтастығы үшін Паттон тарапынан "кінәлі" деп есептелді. Аллен бірінші дивизиядан қолбасшылық лауазымынан алынып, басқа орынға ауыстырылғанда, Рузвельт те сол сияқты тағдырға ұшырады. 1943 жылғы 31 шілдедегі күнделігінде Алленді сынағаннан кейін Паттон Эйзенхауэрден "Аллен мен Рузвельтті бірдей шарттарда, қолбасшылықты ауыстыру принципі бойынша босатуға" рұқсат сұрағанын жазды және Рузвельт туралы: "Теддиге қарсылық болады, бірақ ол батыр, алайда сарбаз емес" деп қосты. Бірақ кейін Рузвельттің қазасы туралы естіген Паттон күнделігіне Рузвельттің "мен таныған ең батыл адамдардың бірі" екенін жазып, бірнеше күннен кейін оның жерлеу рәсіміне табын ұстаушы ретінде қатысты. Рузвельтті екінші корпус қолбасшысы генерал-лейтенант Омар Брэдли де сынады, ол ақырында Рузвельт пен Алленді екеуін де лауазымынан босатып жіберді. Брэдли өзінің "Әскердің хикаясы" (1951) және "Генералдың өмірі" атты екі автобиографиясында екі генералдың босатылуы соғыстағы ең жағымсыз міндеттерінің бірі болғанын мәлімдеді. Брэдли Аллен мен Рузвельттің "өз дивизияларын тым жақсы көргені үшін" кінәлі деп есептеді және олардың солдаттармен арақатынасы командирлер мен дивизияның сарбаздарының тәртібіне кері әсер етті деп ойлады. Рузвельт Сицилияға одақтас шабуыл кезінде Гела маңындағы бірінші жаяу әскер дивизиясының орынбасары болды, "Хаски" операциясы аясында, Сардиниядағы одақтас күштерге қолбасшылық етті және Италиядағы шайқастарға қатысты. Ол генерал Эйзенхауэрдің Италиядағы француз экспедициялық корпусымен байланыс жөніндегі бас офицері болды және Эйзенхауэрден жауынгерлік тапсырма алу үшін бірнеше рет өтініш білдірді.

D-күн

1944 жылдың ақпан айында Рузвельт Нормандияға шабуылға көмектесу үшін Англияға жіберілді және 4-ші жаяу әскер дивизиясының орынбасар командирі болып тағайындалды. Дивизияның бас қолбасшысы (CG), генерал-майор Реймонд "Табби" Бартонға D күні дивизиямен бірге жағаға шығуға бірнеше ауызша өтініштерден кейін, Рузвельт жазбаша өтініш жіберді: Бірінші бөлімдердің жағаға соққы беруі мен одан әрі ілгерілеуі операцияның жалпы табысын анықтауы мүмкін. Әскерлер алғаш рет қатысқанда, барлығының мінез-құлқы алғашқы қақтығыстармен қалыптасады. [Сондықтан] әрбір келесі бөлім үшін қазіргі жағдай туралы нақты ақпарат болуы керек. Жағаға шыққанда сізде сенімді бола алатын толық картина болуы керек. Мен шабуыл жасаушы роталармен бірге барып, жоғарыда айтылғандардың бәріне маңызды үлес қоса аламын деп санаймын. Сонымен қатар, мен осы алдыңғы қатардағы офицерлер мен сарбаздарды жеке танимын және менің олармен бірге екенімді білгенде олардың жігерленетініне сенемін. Бартон Рузвельттің жазбаша өтінішін күмәнмен қабылдады, ол Рузвельт тірі қайтпайды деп күткенін айтты. Рузвельт сол күні әскерлердің алғашқы толқынымен бірге теңіз арқылы қонысқан жалғыз генерал болды. 56 жасында ол шабуылдағы ең қарт адам болды және сол күні ұлы да қоныс аударған жалғыз адам болды; капитан Квентин Рузвельт II Омаха жағалауындағы солдаттардың алғашқы толқынының арасында болды. Бригад генерал Рузвельт капитан Леонард Т. Шредер МД-мен бірге 8-ші жаяу әскер полкі мен 70-ші танк батальонын Юта жағалауына түсіруге бастап, десанттық кемесінен шыққан алғашқы сарбаздардың бірі болды. Рузвельтке десант кемесінің мақсатынан оңтүстікке қарай жылжығаны және ер адамдардың бірінші толқыны бағытынан бір шақырымға ауытқығаны туралы хабарланды. Ол таяқпен және тапаншамен жүріп, жағалаудың арғы жағындағы аймақты барлап, ішкі жағалауға қарай ілгерілеу үшін пайдаланылатын жолдарды анықтады. Ол қону нүктесіне оралып, екі батальонның командирлері, подполковник Конрад С. Симмонс және Карлтон О. Макнилимен байланысып, қарсы тұрған жау позициясына шабуылды үйлестірді. Рузвельт өзінің белгілі сөздерімен: "Біз соғысты осы жерден бастаймыз!" деп, өздерінің белгіленген орындарына көшуге тырысудың орнына, олар түскен жерден соғысуды таңдады. Бұл жоспарлар сәтті жүзеге асты және аздаған шатасулар болды. Артиллерия жақын жерде қонған кезде, әрбір полкті жағажайда салқын, тыныш және жиналған Рузвельт қарсы алды, ол барлық адамдарға әзіл-қалжың мен сенімділікпен әсер етті, өлең айтып, әкесі туралы анекдоттар айтып, өздерінің жігіттерінің жүйкелерін нығайтты. Рузвельт барлық полктарды өзгертілген мақсаттарына бағыттады. Кейде ол өзін-өзі жол бақылаушысы ретінде тағайындап, жүк көліктері мен танктердің жағадан шығуға тырысқандағы кептелісін шешіп берді. Бір солдат кейіннен генералдың жаудың отына зардап шекпегенін көріп, тіпті оған жер үйінділері құлап түскенде де, онымен жұмыс істеу үшін батылдық берді, егер генерал осындай болса, онда ол соншалықты жаман бола алмайды деді. 4-ші жаяу әскер дивизиясының командирі генерал-майор Бартон жағаға шыққанда, жағадан алыс емес жерде Рузвельтті кездестірді. Кейінірек ол былай деп жазды: "Мен ақыл-ойыммен [өкімдерді] құрастырып жатқанда, Тед Рузвельт келді. Ол бірінші толқынмен қоныс тепкен, менің әскерлерімді жағалауға жіберген және барлық жағдайды толыққанды суреттеген (Рузвельт бұрын бірінші толқынмен жағалауға шығуға рұқсат берілген жағдайда уәде еткендей). Мен Тедті жақсы көретінмін. Ақыры, мен оның бірінші толқынмен қонуына келіскенде, оның өлетіндігіне сенімді болдым. Мен онымен қоштасқанда, оны тірі көрем деп ойламаған едім. Ол менімен кездескенде [Ла-Гранде-Дюнаның маңында] қандай сезіммен қарсы алғанымды елестете аласыз. Ол ақпаратқа толы еді. Дивизиясының жағалаудағы бастапқы жоспарын өзгертіп, Рузвельт өз әскерлеріне жағалауға келіп, жағалаудың артындағы солтүстікке қарай бастапқы мақсатына қарай шабуыл жасау арқылы өздерінің миссиялық мақсаттарына жетуге мүмкіндік берді. Көп жылдан кейін Омар Брэдлиден соғыста көрген ең ерлік әрекетін атауын сұрады. Ол: "Юта жағалауындағы Тед Рузвельт" деп жауап берді. Құн түсіргеннен кейін Рузвельт "Rough Rider" деп аталатын Джипті пайдаланды, бұл испан-американ соғысы кезінде әкесінің полкіне берілген лақап ат еді. Рузвельт қайтыс болғанға дейін Шербургтің әскери губернаторы болып тағайындалды.

Өлім

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рузвельт денсаулығымен күресті. Ол артритке шалдықты, көбінесе Бірінші дүниежүзілік соғыста алған жараларының нәтижесінде, және таяқпен жүрді. Сонымен қатар, ол жүрек ауруымен ауырды, бұл туралы әскери дәрігерлер мен жоғары лауазымды тұлғалардан жасырды. 1944 жылдың 12 шілдесінде, Юта-Бичке қонғаннан кейін бір айдан астам уақыт өткен соң, Рузвельт Францияда жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол сол кезде бірнеше күн бұрын немістерден тартып алынған, қайта жабдықталған ұйықтайтын көлікте тұрып жатқан. Ол күнінің бір бөлігін ұлы, капитан Квентин Рузвельт II-мен ұзақ әңгімелесумен өткізді, ол да Нормандияға D күні қонған болатын. Ол шамамен сағат 22:00-де ауруға шалдықты, медициналық көмек көрсетілді және түн ортасында қайтыс болды. Ол елу алты жаста еді. Өлген күні, АҚШ Бірінші армиясының қолбасшысы генерал-лейтенант Омар Брэдли оны генерал-майор дәрежесіне көтеру және 90-шы жаяу әскер дивизиясына қолбасшылық ету үшін таңдады. Бұл ұсыныстар Еуропадағы Одақтас күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы генерал Эйзенхауэрге жіберілді. Эйзенхауэр бұл тағайындаманы бекітті, бірақ Рузвельт майданға жоғарыламас бұрын қайтыс болды. Паттон оның өлімі туралы былай деп жазды: "Тедди Р[узевельт] кеше ұйықтағанда қайтыс болды. Ол үш рет алдыңғы қатарда қонды – тағдыр осылай болды. Ол мен білген ең батыл адамдардың бірі еді". Рузвельт бастапқыда Сент-Мер-Эглизде жерленді. Суреттерде оның қаралы жоқтаушыларының арасында генералдар болғандығы көрсетілген, олардың ішінде Омар Н. Брэдли, Джордж С. Паттон, Реймонд О. Бартон, Кларенс Р. Хьюбнер, Кортни Хикс Ходжес және VII корпустың қолбасшысы Дж. Лоутон Коллинз болды. Кейін Рузвельт Нормандиядағы американдық бейіштесіне қайта жерленді, ол бастапқыда басып алу кезінде Нормандияда қаза тапқан американдықтар үшін құрылған. Оның кіші інісі, екінші лейтенант Квентин Рузвельт Бірінші дүниежүзілік соғыста Францияда ұшқыш ретінде қаза тауып, сол соғыста атып түсірілген жерге жақын жерге жерленген. 1955 жылы оның отбасы оның денесін эксгумациялап, Нормандия бейітіне көшірді, онда ол ағасының қасына қайта жерленді. Ал Квентиннің бастапқы қабір тасы Сагамор төбесіне көшірілді. 1944 жылдың 6 маусымында Францияда көрсеткен ерлігі мен қайраттылығы үшін, өмірін қауіпке тіккені үшін. Нормандияға шабуыл жасаған алдыңғы қатардағы күштерге қатысу туралы екі ауызша сұранысы қабылданбағаннан кейін, бригада генералы Рузвельттің бұл міссияға қатысу туралы жазбаша өтініші мақұлданды және ол жаудың жағалауына шабуыл жасаған күштердің бірінші толқынымен қонды. Ол бірнеше рет жағалаудан топтарды алып шығып, теңіз қабырғасынан өтіп, оларды құрлықта орналастырды. Оның батылдығы, қайраттылығы және шабуылдың ең алдыңғы шебінде болуы, сондай-ақ ауыр отқа түсуден мүлдем сескенбеуі әскерлерді құлшыныс пен өз құрбанына баруға шабыс тартты. Жаудың жағалауды үнемі тікелей отқа ұстауына қарамастан, бригада генералы Рузвельт бір жерден екінші жерге көшіп, жауынгерлерін біріктіріп, оларды жауға қарсы бағыттап, жеке өзі басқарды. Оның тәжірибелі, нақты, тыныш және табанды басшылығымен шабуыл жасаған әскерлер жағалаудағы бекіністерді жойып, аздаған шығындармен тез арада ішкі аймаққа жылжыды. Осылайша ол Франциядағы жағажайдың табысты орнатылуына үлкен үлес қосты.

Отбасы

1910 жылғы 20 маусымда Рузвельт Генри Аддисон Александр мен Грейс Гриннің қызы Элеонора Батлер Александрға (1888–1960) үйленді. Тед пен Элеонораның төрт баласы болды: Грейс (1911–1994), Теодор (1914–2001), Корнелиус (1915–1991) және Квентин (1919–1948).

Азаматтық марапаттар

Теодор Рузвельт кіші екі Кариб теңізінің кекіртке түрінің ғылыми атауларында еске алынады: Anolis roosevelti және Sphaerodactylus roosevelti. Екі түр де 1931 жылы американдық герпетолог Чэпман Грант, АҚШ президенті Улисс Гранттың немересі, ашты және сипаттады.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

Рузвельттің D күніне қатысты әрекеттері 1962 жылғы "The Longest Day" фильмінде бейнеленген, онда оны актер Генри Фонда сомдаған. Фильм Корнелиус Райанның 1959 жылғы осы аттас кітабы негізінде түсірілген. Рузвельттің өмірі, саяси көзқарастары және іс-әрекеттері Кен Бернс режиссерлік еткен 2014 жылғы "Рузвельттер" мини-сериалында көрсетілген.