Кіріспе

От жағу үшін қолданылатын биомассаның қысылған блогы.

Брикет (bʁikɛt; сондай-ақ брикет деп те жазылады) – көмір шаңы немесе басқа жанғыш биомасса материалдарынан (мысалы, ағаш көмірі, арақ шаңы, ағаш сынықтары, торф немесе қағаз) жасалған, отын ретінде және от жағу үшін қолданылатын қысылған блок. Бұл термин француз тіліндегі "brique" сөзінен шыққан, яғни "кірпіш" дегенді білдіреді.

Шығыс Азия брикеттері

Жапон тарихында үйде жасалған көмір брикеттері (炭団 деп аталады) көмір өндірісінен кейін пайда болған. Эдо дәуірінде қызыл балдырлардан алынған полисахарид байланыстырғыш ретінде кеңінен қолданылды. Мейдзи дәуірінде бу машиналары импортталғаннан кейін, көмір мен саз жапон брикеттерінің негізгі құрауыштарына айналды. Бұл брикеттер – 練炭 және 豆炭 – Қытай мен Кореяға экспортталды. Бүгінде күкірт оксидінің шығарылуына байланысты көмір брикеттерінен бас тартады. Көмір брикеттері әлі де дәстүрлі немесе ашық ауада тамақ дайындау үшін қолданылады. Ағаш қырлары, мысалы, арақ сынықтары немесе кофе ұнтағы, қазіргі заманғы көптеп тұтынылатын брикеттердің негізгі құрауыштары болып табылады (мысалы, オガ炭).

Қытайда қолдану

Қытайда цилиндрлі брикеттер "фэн во мэй" (білік көмірі 蜂窩煤 / 蜂窝煤) немесе "Мэй" (көмір 煤) немесе "лиан тан" (иленген көмір 練炭 / 练炭) деп аталады. "Мэй" атауының бастауы Жапонияның "Рентан" (иленген көмір 練炭) көмірінен шыққан. Рентан 19 ғасырда Жапонияда ойлап табылып, 20 ғасырдың бірінші жартысында Маньчжурия, Корея және Қытайға тарады. Маньчжурия мен Пхеньянда Рентан зауыттары көп болды. Рентан 1970 жылдардан кейін Жапонияда қолданыстан шықса да, Қытай мен Вьетнамда ("тан" көмірі) әлі де танымал. Бұл пештер қарапайым керамикалық ыдыстардан жасалған, сырты металлмен қапталған. Олардың екі түрі бар: бір брикеттік немесе үш брикеттік, екіншісі брикеттерді қатар орналастырады. Бұл пештерге екі қабат цилиндр сыяды. Алдымен кішкентай от жағылады, содан кейін цилиндр(лер) қойылады. Бір цилиндр бітіп қалса, арнайы қысқышпен үстіне тағы бір цилиндр қойылады, ал төменгісі оны тұтандырады. Отты жаңа цилиндрлермен алмастырып, әлі жанып тұрған цилиндрді сақтап тұру арқылы жалғастыруға болады. Әрбір цилиндр бір сағаттан астам уақытқа жетеді. Бұл пештерде шай, жұмыртқа, сорпа, қайнатылма, және т.б. пісіріледі немесе ысталды. Цилиндрлер көбінесе арбамен жеткізіледі және өте арзан.

Торф брикеттері

Ирландияда, тоқтаусыз оттегі барлық жағдайда батпақ өсімдіктерінің ыдырауынан пайда болатын торфтан жасалған брикеттер, қынап торфты отын ретінде кеңінен алмастыратын, кең таралған қатты отын түрі болып табылады. Бұл брикеттер ұсақталған торфтан тұрады, ол түйінделген, дерлік түтінсіз, баяу жанатын, сақтауға және тасымалдауға оңай отынға айналады. Олар көбінесе отты жағу үшін жалғыз отын ретінде қолданылатын болса, көмір отынды жылдам және оңай жағу үшін де пайдаланылады. Торф брикеттері кейде ет пен көкөністерді қуыру үшін де қолданылады, себебі олар тағамға ерекше хош иіс береді. Bord na Móna – Ирландия мемлекеттік компаниясы, ол торфты басқарады және торф брикеттерін өндірумен де айналысады.

Қағаз брикеттері

Қағаз брикеттері – брикеттау машинасының қосалқы өнімі, ол тілімделген қағаз материалдарын кішкентай цилиндр тәрізді нысанға сығады. Брикеттау машиналары жиі қолданыстағы ұсақтағыштарға немесе айналмалы пышақты диірмендердің ұсақтау жүйелеріне қосымша жүйе ретінде сатылады. NSA ұсақтағыш немесе айналмалы пышақты диірмен арқылы өткен тілімделген қағаз материалдары үшін максималды бөлшек мөлшеріне қатысты регламенттерді бекіткен, ол әдетте белгілі бір шегінен аспайды. Бұл, ұсақтағыштан шыққан материал қағаз брикеттерін жасау үшін қолайлы өлшемде болады дегенді білдіреді, ал жолақты кескіштер ұзын қағаз жолақтарын шығарады. Ұсақтағыш арқылы өңделгеннен кейін, қағаз бөлшектері брикеттау машинасына жіберілмес бұрын шаңды және қажетсіз магниттік материалдарды жою үшін әдетте ауа жүйесінен өтеді. Ауа жүйесі қалдық бөлшектеріндегі ылғалды реттеуге де жауапты болуы мүмкін, себебі брикеттеу белгілі бір ылғал диапазонында тиімді жұмыс істейді. Зерттеулер көрсеткендей, тілімделген бөлшектер үшін қағазға арналған оптималды ылғалдылық 18%, ал бидай сабанына – 22% құрайды.

Қоршаған ортаға әсері

Брикеттелген қағаздың көптеген маңызды артықшылықтары бар, олардың көпшілігі қағазды ұсату жүйесінен туындаған қалдықтардың зиянын азайтады. Көптеген өндірушілер брикеттелген қағаз қалдықтарының көлемін дәстүрлі ұсатуға қарағанда 90%-ға дейін қысқартуға болатынын мәлімдейді. Ұсатылған қалдықтардың көлемін азайту оларды тиімдірек тасымалдауға және сақтауға мүмкіндік береді, соның салдарынан жою процесіндегі шығындар мен отын тұтынуды азайтады. Қалдықтар көлемін азайту арқылы үнемделетін қаражаттан басқа, қағаз брикеттері қайта өңделген қағаз жасау үшін қағаз фабрикаларында, сығылмаған ұсатылған материалға қарағанда тиімдірек қолданылады. Қысылған брикеттерді отын ретінде от жағуға немесе жылу оқшаулағыш материал ретінде де пайдалануға болады.

Қауіпсіздік

Мамандар көмір жағатын пештерді жабық кеңістікте үйді жылыту үшін пайдалануға болмайтынын ескертеді, себебі көміртек газымен уланудың айқын қаупі бар.