Кіріспе
Саздық газ, сондай-ақ батпақ газы немесе батпақтық газ деп те аталатын, метаннан және аз мөлшерде сутегінің күкірттегі, көмірқышқыл газы мен фосфиннің іздерінен тұратын, географиялық жағдайына байланысты саздықтарда, батпақтарда және батпақтық жерлерде табиғи түрде пайда болатын газ қоспасы. Саздықтардың, батпақтардың және батпақтық жерлердің беті бастапқыда кеуекті өсімдіктермен жабылған, олар шіріп, төмендегі органикалық заттарға оттегінің жеткізілуін тоқтататын қабықша құрайды. Осы жағдай кез келген өсімдік немесе жануар қалдықтарының қышқылдық ортада ыдырауына және ашыту процесіне мүмкіндік береді, нәтижесінде метан пайда болады. Пайда болған метан үш негізгі жолмен шыға алады: метан молекулаларының ауа-су арасындағы шекара арқылы таралуы, қайнау арқылы судан көтерілуі немесе өсімдіктер арқылы тасымалдануы.
Marsh gas, also known as swamp gas or bog gas, is a mixture primarily of methane and smaller amounts of hydrogen sulfide, carbon dioxide, and trace phosphine that is produced naturally within some geographical marshes, swamps, and bogs. The surface of marshes, swamps, and bogs is initially porous vegetation that rots to form a crust that prevents oxygen from reaching the organic material trapped below. That is the condition that allows anaerobic digestion and fermentation of any plant or animal matter, which then produces methane. The trapped methane can escape through any of three main pathways: by the diffusion of methane molecules across an air–water interface, by bubbling out of water in a process known as ebullition, or through plant mediated transport.
Метанның пайда болуы
Метан – "батқыш газ" деп белгілі өнімді құрайтын басты газ. Табиғатта пайда болатын биогендік метаның көп бөлігі ацетаттың ыдырауы немесе көмірқышқыл газының сутекпен тотығуы арқылы түзіледі. Метанды аноксиялық жағдайларда метанды өндіретін архейлер – метаногендер арқылы да жасауға болады, бұл процесс метаногенез деп аталады. Метаногендердің Methanosarcina туы батқық ортасында кең таралған. Олар сулы лайларда метан өндірісін күшейтуге қабілетті және метан өндірісі үшін ацетат, метанол және триметиламин қолданады.
Қашу жолдары
Дүниежүзілік ылғалды жерлер атмосфералық метанның ең ірі көздерінің бірі болып табылады. Органикалық заттардың оттегізсіз ортада ыдырауынан пайда болатын бұл метан диффузия арқылы – көбінесе түнде жүретін процесс, қайнау немесе өсімдіктер арқылы тасымалданады. Диффузиялық процесс ауа-су шекарасы арқылы газдың өтуімен реттеледі. Эболиция, сондай-ақ көпіршіктеу деп те аталады, – бұл қоректік заттарға бай шөгінділерден су қабатына, содан кейін атмосфераға газды бір бағытта тасымалдау түрі. Бұл тұщы су және жағалау теңіздік экожүйелерде газ алмасудың маңызды механизмі болып табылады және күндізгі уақытта және жоғары температурада ең жоғары деңгейге жетеді. Тұщы су батпақтарындағы жылдық метан ағынының 45% эболицияға байланысты екені хабарланды.