Кіріспе

Panathinaikos Athlitikos Omilos (Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος, сөзбе-сөз ағылшын тілінде: "Panathenaic Athletic Club" немесе Panathinaikos A. C.), сонымен қатар Panathinaikós деп те аталады, Афина қаласында орналасқан ірі грек көптеген спорт түрлерін дамытатын клубы. Panathinaikos – Грекиядағы ең табысты және ең көне спорт клубтарының бірі. "Панафинаикос" атауы (дәл мағынасында "Панафинайлық" деп аударылуы мүмкін, яғни "барлық Афиналықтардың") ежелгі Исократтың "Панафинайикус" еңбегінен шабыт алды, онда оратор афинялықтарды демократиялық білім беруі мен әскери басымдығы үшін мақтады, оларды барлық гректердің игілігі үшін пайдаланды. Ол 1908 жылы Джоргос Калафатиспен футбол клубы ретінде құрылды, ол және тағы 40 спортшы клубтың футбол командасын тарату туралы шешімінен кейін Panellinios Gymnastikos Syllogos-тан бөлінуге шешім қабылдады. Клуб елдегі ең танымал клубтардың бірі және спорт бөлімдерінің саны бойынша әлемдегі ірі клубтардың бірі болып саналады. Panathinaikos Грекияға көптеген спорт түрлерін енгізді, ол футбол, баскетбол, волейбол, далалық хоккей, үстел теннисі және гандбол бойынша алғашқы немесе бірінші командалардың бірі болды, сонымен қатар баскетбол және футболдан әйелдер командаларын құруда да бастама көтерді. Panathinaikos командалары мен жеке спортшылары көптеген жүлделер жеңіп алды және отандық және халықаралық жарыстарда маңызды қатысулар жасады. Клубтың баскетбол және футбол командалары еуропалық жарыстардағы жетістіктері бойынша Грекиядағы ең табысты командалар болып табылады. Panathinaikos футбол командасы УЕФА Чемпиондар лигасының финалына (1971 жылы) және екі рет жартылай финалға (1985 және 1996 жылдары) шыққан жалғыз грек командасы. Бұл сонымен қатар Континенттер аралық кубокқа қатысқан жалғыз грек футбол командасы. Клубтың баскетбол командасы Грекиядағы ең табысты және Еуропадағы ең табысты командалардың бірі, ол алты еуропалық чемпионат, бір континенттер аралық кубок және екі "үштік тәжді" жеңіп алды. Panathinaikos командалары футбол, баскетбол, ерлер волейболы және әйелдер волейболы бойынша барлығы 15 еуропалық және халықаралық финалда ойнады. Жеке спорт түрлерінде Panathinaikos жеңіл атлетика, велоспорт, ату, фехтование және бокс бөлімдерінде ерекше дәстүрге ие. Ол көптеген спортшыларды тәрбиеледі: әлем чемпиондарын, еуропа чемпиондарын, Олимпиада, Жерорта теңізі және Балқан ойындарының жеңімпаздарын.

Афина футбол клубы

Футбол Грецияда 19 ғасырдың соңында пайда болды. 1908 жылы «Панеллиниос» клубының жас спортшысы Георгий Калафатис, клубының футбол командасын тарату туралы шешіміне кешігіп, тағы 40 спортшымен бірге «Подосферикос Омилос Афинон» (Афина футбол клубы) құрды. 20 ғасырдың басындағы ұлы грек спортшысы Константинос Циклитирас жаңа команданың қақпашысы болды.

Панафиналық спорттық клуб

Калафатис командасы 1911 жылы Панеллиниос Подосферикос Омилос (PPO) – яғни "Панеллиндік футбол клубы" – деп аталды. 1918 жылы клубтың ресми нышаны Трифолиум, бірлік, үйлесім, табиғат және сәттілік символы, ойыншы Михалис Папазоглу идеясы деп белгіленді. Клуб басшылары бүкіл Афинаны елде және одан әрі әлемде бейнелейтін, әмбебап, ұлтшылдық немесе жергіліктілік сипаттамасы жоқ символ іздеді. Папазоглу грек стандарттарына сай жаңа клуб құру идеясын да бастап жүргізді, ол мүмкіндігінше көп спорт түрлеріне қатысатын еді (кейіннен бұл идея барлық ірі грек клубтары тарапынан қабылданатын болды). Бұл клубтың жетекші төрт өкілінің (Калафатис, Паноургиас және Николаидис) көмегімен іске асты. 1919 жылы Калафатис Парижде өткен Одақтастар арасындағы ойындарға қатысқан Грекия ұлттық футбол құрамасының құрамында болды. Ол баскетбол және волейбол (сол кезде Грецияда беймәлім спорт түрлері) туралы ақпарат жинады және Афинаға оралғаннан кейін клуб үшін жаңа командалар құруға кірісті. 1924 жылы клуб өзінің соңғы және қазіргі атауын – "Панафинаикос Атлетикос Омилос (PAO)" (Панафинаик спорт клубы) алды, енді ол көптеген спорт түрлерін қамтитын клубқа айналды. Келесі онжылдықтарда, негізгі үлесін Апостолос Николаидис (клубтың патриархы деп есептеледі) қосып, Панафинаикос тек қана барлық спорт түрлерінен командалар құрмаған, сонымен қатар көптеген жылдар бойы олардың көпшілігінде жеңімпаз атанды. Жеңіл атлетика бөлімі 1919 жылы құрылды. Сол жылы Панафинаикос Грецияда волейбол командасын құрған алғашқы клубтардың бірі болды. Команданың алғашқы қарқынды қатысуы 1927–1929 жылдарға дейін созылды, сол кездегі танымал ойыншылар, мысалы, кеңес мүшесі Апостолос Николаидис, сондай-ақ Афанасиос Аравоситас, Гумас, Арг. Николаидис, Папажорджоу және Папастефану көзге түсті. 1922 жылы баскетбол бөлімі құрылды, ол да Грециядағы алғашқылардың бірі болды және содан бері елдегі ең табысты баскетбол командасына және Еуропадағы ең табысты командалардың біріне айналды. 1924 жылы үстел теннисі бөлімі, 1926 жылы теннис бөлімі, 1928 жылы велосипед, ату және далалық хоккей бөлімдері құрылды. 1930 жылы жүзу, су полосы және гандбол бөлімдері құрылды. 1928 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында алғаш рет елдер шеруі Грециядан басталды. Панафинаикостың спортшысы Антонис Кариофиллис шеруді бастаған алғашқы грек болды. Панафинаикос 1930 жылы Жозеф Кюнстлер басшылығымен футбол чемпионатын жеңіп алды, команданың жұлдызы Анжелос Мессарис болды. Осы дәуірдің басқа да көрнекті ойыншылары Антонис Мигиакис, Диомидис Симеонидис және Мимис Пьерракос еді. Олар қарсыластары Олимпиакосты 8–2 есебімен жеңді, бұл нәтиже екі команданың да қарсыласына қарсы ең үлкен жеңісі болып қала береді. 1937 жылы елдегі алғашқы әйелдер баскетбол командасы құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс және Грецияны фашистер басып алған қараңғы жылдары Панафинаикостың спортшылары маңызды рөл атқарды. Футболшы Мимис Пьерракос Греко-итальян соғысы кезінде қаза тапты, ал Михалис Папазоглу Димитрис Джаннатоспен (баскетбол командасының негізін қалаушы мүшесі) кейіннен Салониканың "Ираклис" клубының және британдықтардың құпия агенты, поляк тегіндес спортшысы Джерзи Иванов Сжайновичтің қарсылық тобына қосылды, олар үш неміс ұшағын жойып, үш шағын әскери кемені батырды. Олар тұтқындалып, азапталды, соңында Жаннатос пен Иванов өлім жазасына кесілді.

1946-1990 жылдар

Соғыстан кейін 1946 жылы бокс бөлімі қайта құрылды, 1947 жылы суға секіру бөлімі құрылды, 1959 жылы ауыр атлетика бөлімі, 1960 жылы шахмат бөлімі, 1960 жылы фехтование бөлімі қайта құрылды, 1962 жылы гимнастика бөлімі, 1963 жылы су шаңғысы бөлімі және 1965 жылы күрес бөлімі құрылды. «Панатинаикос» клубының сергек жанкүйерлері «Gate 13» деп аталады және бұл Грециядағы жақтастардың ең көне одағы болып табылады. «Gate 13» 1966 жылы құрылған. Сонымен қатар, 1966 жылғы Еуропа чемпионатында клубтың штангамен секірушісі және 13 рет Греция чемпионы Христос Папаниколау күміс медальді жеңіп алды. Волейбол клубы көптеген құрметті атақтарға ие болды, себебі команданың құрамында әрдайым Грецияның ең үздік волейболшыларының бірі болды. Алғашқы буын 1960 жылдардағы Андреас және Никос Бергелес, сондай-ақ Илиопулос, Лелудас, Часапис, Эммануэль, Перрос және Фотиу болды, олар келесі буынға жол ашты. 1970 жылы Христос Папаниколау әлемдік рекордты жаңартты. Бұл 5 метрден жоғары тұңғыш секіру болды. «Панатинаикос» көп ұзамай қарсыластары «Олимпиакос» және «АЕК» клубымен бірге грек футболында үстемдік құрды, және олар ішкі титулдар бойынша екінші орында болғанымен, еуропалық жарыстарда басқа грек клубтарынан жақсы нәтижелер көрсетті. 1971 жылы «Панатинаикос» Еуропа кубогы үшін «Уэмбли» стадионында «Аякс» клубына қарсы 2:0 есебімен жеңіліп, еуропалық жарыс финалдарына жеткен алғашқы және, қазірге дейін, жалғыз грек командасы болды. 1970 жылдардың соңында Грецияда футбол кәсіби деңгейге көтерілген кезде, клубтың футбол бөлімі Вардиногианнис отбасының басқаруына өтті. Келесі 30 жыл ішінде команда 7 рет Греция чемпионатында жеңіске жетті, ал Еуропада команда 1985 және 1996 жылдары УЕФА Чемпиондар лигасының жартылай финалына екі рет ілесіп отырды. 1974 жылы үстел теннисі командасы ETTU кубогының жартылай финалына жетті. 1978 жылы қазіргі заманғы бесқырлыдан құрылған бөлім, ал 1980 жылы дзюдо бөлімі құрылды. Волейбол командасының маңызды жетістігі – 1980 жылы CEV Кубок иелерінің кубогының финалына қатысу. Келесі жылдары «Панатинаикос» грек волейболында Казазис, Тентцерис, Гонтикас (кейін «Панатинаикос» Ф.К.» президенті), Галакос, Димитриадис және Маргаронис сияқты ойыншылармен сәтті өнер көрсетті. 1981 жылы садақ ату бөлімі, ал 1990 жылы футзал бөлімі құрылды.

1991-2000 жылдар

Волейбол командасының тағы бір сәтті кезеңі 1994–95 және 1995–96 жылдар болды, онда «Панатинаикос» Стелиос Просаликас бас бапкерлік еткен және Андреопулос, Триантафиллидис, Филиппов, Спанос, Хатзиантониу, Озунов, А. Коватцев, С. Коватцев, Карамарудис және Тонев ойыншылары бар екі грек чемпионатын қатарынан жеңіп алды. Ерлер баскетбол бөлімі 1992 жылы кәсіби деңгейге көтерілді және содан бері Павлос және Танассис Джаннакопулос ағайындыларына, екі фармацевтикалық магнатқа тиесілі. 1996 жылы Парижде өткен «Финал төрттік» (F4) турнирінде «Панатинаикос» Еуропа чемпиондар кубогын (қазіргі Еуролига) жеңген алғашқы грек командасы болды, финалда «Барселонаны» 67–66 есебімен тікелей жеңді. Сол жылдың қыркүйек айында команда Аргентинаның «Олимпия» клубымен 2–1 есебімен (83–89, 83–78, 101–76) жеңіске жетіп, Континенттер аралық кубокты ұтып алды. Сол жылы футбол командасы УЕФА Чемпиондар лигасының жартылай финалына өтті. 2000 жылы Салоникиде өткен «Финал төрттік» (F4) турнирінде «Панатинаикос» екінші рет Еуропа чемпионы атанды, финалда «Маккабиді» 73–67 есебімен жеңді. 2002 жылы Болоньяда олар үшінші рет Еуропаның ең бағалы кубогын жеңіп алды, «Киндер Болоньяны» 89–83 есебімен ұтты. Сондай-ақ, 2000 жылы әйелдер волейбол командасы CEV кубогының финалына жетті.

2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2007 жылы Афинадағы F4 турнирінде «Панатинаикос» БК төртінші рет Еуропа чемпионы атанды, «ЦСКА» командасын 93–91 есебімен жеңді. 2009 жылы Берлинде «жасылдар» тағы да «ЦСКА» командасын 73–71 есебімен жеңіп, Еуропа чемпионы атағын бесінші рет жеңіп алды. 2009 жылы ерлер волейбол командасы CEV кубогының финалына, ал әйелдер волейбол командасы Challenge Cup финалына өтті. «Панатинаикос» БК-ның алтыншы Еуролига жеңісі 2011 жылы Барселонада «Маккаби» командасын 78–70 есебімен жеңгеннен кейін тіркелді. Осылайша, «Панатинаикос» БК жарыс тарихында «Реал Мадридтен» кейінгі екінші ең табысты клуб атанды. 2013 жылы көп жылдық үзілістен кейін алғаш рет жаңа спорт бөлімі құрылды. Бұл – 2013 жылдың 7 қарашасында жарияланған регби командасы. Ал 2014 жылы хоккей бөлімінің қайта құрылуы және бейсбол командасын құру туралы хабарланды. 2016 жылдың 29 желтоқсанында спорт клубтарының электрондық спортқа белсенді қатысуына байланысты клуб eSports бөлімін құрғанын жариялады. 2018 жылдың желтоқсан айында «Панатинаикос» мүгедектер арасындағы баскетбол бөлімінің негізін қалады.

Қолдаушылар

Соңғы сауалнамаларға сәйкес, «Панатинаикос» Грециядағы ең танымал клубтардың бірі болып табылады, оны жанкүйерлердің шамамен 30,2%-ы қолдайды, ал Үлкен Афина және Аттика аймағында ең көп қолдауға ие. Олардың Грекияның барлық облыстарында, Кипрде және грек диаспорасында көптеген жанкүйерлері бар. «Панатинаикос» жоғары білімді адамдар мен грек элитасы (дәстүрлі түрде ескі афиналық қоғамды білдіреді) арасында ең үлкен жанкүйерлік базаға ие, сонымен қатар орта және төмен таптағы жандардың арасында да танымал. «Панатинаикос» клубының негізгі ұйымдасқан жанкүйерлері «Gate 13» (1966 жылы құрылған), олар Греция мен Кипрдегі 80-ге жуық клубтардан тұрады. «Gate 13» жанкүйерлік стиліне жасыл түсті фейерверктерді қолдану, үлкен және кішкентай жасыл тулар, баннерлерді көрсету және әсіресе әсем әрі масштабты хореографиялар жасау, дауыстап, үздіріспей шақыру және басқа да жанкүйерлік атрибуттар кіреді. «Gate 13» жылдар бойы клуб шешімдеріне ықпал етіп, барлық жағдайларда клубты қолдау арқылы клубтың бір бөлігіне айналды. «ПАЛЕФИП» (Панатинаикос достарының пангеллендік клубы) – тағы бір маңызды жанкүйерлік ұйым. «Panathinaikos F. C.» қазіргі таңда Грециядағы жанкүйерлеріне тиесілі жалғыз футбол клубы. «Панатинаикос» жанкүйерлері грек футболы тарихында ең көп маусымдық билет сатылған (2010 жылы 31 091 билет) және бірегей маусымда ең жоғары орташа көрермен санына (1985/86 маусымда 44 942 көрермен) ие. Баскетболға келетін болсақ, «Панатинаикос» жанкүйерлері, олардың ынталы қолдауымен белгілі, үздіксіз еуропалық рекордтарды сақтап келеді, мысалы, 2006 жылы «Бенетон Тревизоға» қарсы 20 000 жанкүйер және 2013 жылы «ФК Барселона Баскетке» қарсы 30 000 (ресми деректер бойынша 25 000-нан астам) көрермен. Клуб актерлер, музыканттар, әншілер сияқты өнер шеңберіндегі тұлғалардың арасында да, сондай-ақ белгілі саясаткерлердің арасында да кең танымал.