Кіріспе
Бір бірлікті анықтау үшін берілген бірегей код.
Сериялық нөмір – нақты бір затты бірегей анықтауға қолданылатын бірегей идентификатор, көбінесе ол тізбектеп немесе ретті түрде беріледі. «Сериялық сан» деп аталғанына қарамастан, олар міндетті түрде сандық болуы керек емес, әріптер мен басқа типографиялық белгілерді қамтуы мүмкін, тіпті толығымен әріптер тізбегінен тұруы да мүмкін.
Сериялық нөмірлеуді қолдану
Сериялық нөмірлер бірдей сипаттағы жеке даналарды анықтауға мүмкіндік береді, соның арқасында түрлі қолдану салаларына ие. Сериялық нөмірлер ұрлыққа және жалған өнімдерге қарсы кедергі болып табылады, себебі оларды тіркеуге болады және ұрланған немесе заңсыз алынған тауарларды анықтауға болады. Ақша белгілері және басқа да құнды құжаттардағы сериялық нөмірлер жалғандаудың алдын алуға және ұрланғандарын іздеуге көмектеседі. Олар сапаны бақылауда маңызды рөл атқарады, өйткені өнімнің белгілі бір партиясында кемшілік анықталған жағдайда, сериялық нөмір арқылы қандай даналар зардап шеккенін білуге болады. Сериялық нөмірі бар заттарға автомобильдер, қару-жарақ, электроника және тұрмыстық техника жатады.
Смартфондар және басқа да ақылды құрылғылар
Смартфондарда сериялық нөмірлер электронды құрылғының өзімен қатар, оның құрамына кіретін интеграцияланған компоненттерге де таратылады, бұл сериалдастыру деп аталады. Осы арқылы экран, аккумулятор, чип және камера сияқты әрбір жеке бөлікке жеке сериялық нөмір беріледі. Бұл нөмірлер бағдарламалық жасақтама арқылы қолдануға рұқсат беру үшін тексеріледі. Өндірушілердің осы тәжірибесі электронды құрылғылардың сериялық нөмірін шектейді.
Материалдық емес тауарлар үшін реттік нөмірлер
Сериялық нөмірлер жеке физикалық немесе материалдық емес объектілерді анықтау үшін қолданылуы мүмкін; мысалы, компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету немесе онлайн көп ойыншылы ойын ойнау құқығы. Олардың мақсаты мен қолданылуы әртүрлі. Бағдарламалық жасақтаманың сериялық нөмірі, әлде өнім кілті деп те аталады, әдетте бағдарламалық жасақтамаға кіріктірілмейді, бірақ бағдарламалық жасақтаманы пайдалануға құқық берілген нақты пайдаланушыға тағайындалады. Бағдарламалық қамтамасыз ету тек әлеуетті пайдаланушы дұрыс өнім кодын енгізген жағдайда ғана жұмыс істейді. Мүмкін болатын кодтардың көп бөлігі бағдарламалық қамтамасыз етумен қабылдана қоймайды. Егер бағдарламалық жасақтаманы рұқсатсыз пайдаланушы қолданғаны анықталса, заңды пайдаланушыны код арқылы анықтауға болады. Дегенмен, рұқсатсыз пайдаланушы көптеген мүмкін кодтарды сынап көру арқылы немесе бағдарламалық жасақтаманы кері инженериялау арқылы жарамды, бірақ тағайындалмаған кодты жасау мүмкін. Тағайындалмаған кодтарды пайдалануды бағдарламалық жасақтама интернетке қосылған кезде қадағалауға болады.
Терминнің басқа қолданылуы
Сериялық нөмір термині кейде бір нәрсенің жеке данасын анықтамайтын кодтар үшін қолданылады. Мысалы, журналдар, мерзімдік басылымдар және басқа да кезеңдік басылымдарда қолданылатын Халықаралық стандартты сериялық нөмір немесе ISSN, кітаптарға қолданылатын Халықаралық стандартты кітап нөміріне (ISBN) балама ретінде, әрбір кезеңдік басылымға тағайындалады. Ол өзінің атауын кітапхана ғылымында "сериал" сөзінің кезеңдік басылымды білдіретін мағынасынан алған. Шифрлауды кеңінен қолдану үшін сертификаттар мен сертификаттаушы органдар (CA) қажет. Бұл математикалық тұрғыдан қатаң сериялық нөмірлерді және сериялық нөмірлер арифметикасын қолдануға байланысты, бірақ бұл жағдайда қорғалатын мазмұнның нақты бір данасын анықтамайды.
Әскери және мемлекеттік пайдалану
Сериялық нөмір термині әскери құралымдарда қызмет нөміріне балама ретінде қолданылады. Әуе күштерінде сериялық нөмір жеке ұшақты бірегей анықтау үшін қолданылады және әдетте ұшақ фюзеляжының екі жағына, көбінесе құйрық бөлігіне боялады, бірақ кейбір жағдайларда сериялық нөмір ұшақтың қанатының/рульдерінің жағына боялады. Осы себепті сериялық нөмірді кейде құйрық нөмірі деп атайды. Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінде (RAF) жеке сериялық нөмір екі әріптен және үш цифрдан тұрады, мысалы, BT308 – Avro Lancaster прототипі немесе XS903 – RAF Binbrook базасында орналасқан English Electric Lightning F.6. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF ұшақтары, құпия болған немесе құпия жабдықтар тасыған жағдайда, сериялық нөміріне "/G" ("Қорғау") әрпі қосылатын болды, бұл ұшақ жерде тұрғанда әрқашан қарулы күзетшімен қамтамасыз етілуі керек екенін білдіреді, мысалы, LZ548/G – de Havilland Vampire реактивтік ұшағының прототипі немесе ML926/G – H2S радарымен экспериментальды түрде жабдықталған de Havilland Mosquito XVI. Осы жүйеге дейін RAF және оның алдыңғысы Royal Flying Corps (RFC) бір әріптен және төрт цифрдан тұратын сериялық нөмірді пайдаланған, мысалы, D8096 – қазір Shuttleworth Collection жинағында сақталатын Bristol F.2 истребителі немесе K5054 – Supermarine Spitfire прототипі. Сериялық нөмір ұшақтың қызмет ету кезеңінің барлық уақытында сақталады. 2009 жылы АҚШ-тың FDA фармацевтикалық өнеркәсіпке рецепт бойынша берілетін дәрілік препараттардың қаптамасында сериялық нөмірлерді қолдану туралы ұсынымдық нұсқаулықты жариялады. Бұл шара дәрілік препараттардың іздеуін жақсартуға және жалған өнімдердің жасалуын болдырмауға бағытталған.
Тізбекті нөмір арифметигі
Сериялық нөмірлер желілік протоколдарда жиі қолданылады. Дегенмен, компьютерлік протоколдардағы көптеген реттік нөмірлер белгілі бір мөлшердегі биттермен шектеледі және жеткілікті сандар тағайындалғаннан кейін қайта басталады. Сондықтан, жақында тағайындалған сериялық нөмірлер өте ерте тағайындалған сериялық нөмірлермен қайталануы мүмкін, бірақ басқа жақында тағайындалған нөмірлермен емес. Осындай бірегей емес нөмірлер тудыратын күмәнді жағдайларды болдырмау үшін, "Сериялық нөмірлер арифметикасы" осы типтегі сериялық нөмірлерді қолданатын есептеулер үшін арнайы ережелерді анықтайды. Лоллипоп реттік нөмірлер кеңістігі – протоколдарда шекті мөлшердегі реттік нөмірлермен жұмыс істеудің жаңа және жетілдірілген тәсілі.