Кіріспе
Торотраст – радиоактивті қосылыс торий диоксиді, ThO2 бөлшектерін қамтитын суспензия; ол 1930-1950 жылдары клиникалық рентгенографияда радиконтраст агенті ретінде қолданылған. Қазіргі кезде клиникалық практикада қолданылмайды. Торий қосылыстары торийдің рентген сәулелеріне жоғары мөлдірлігінің (абсорбцияға жоғары көлденең қимасының) арқасында өте сапалы суреттер береді. Дегенмен, торий денеде жиналып қалады және радиоактивті болып, ыдырағанда зиянды альфа сәулелерін шығарады. 1931 жылы енгізілгеннен кейін, суспензия жоғары бейне сапасын ұсынғандықтан және сол кездегі баламалармен салыстырғанда дерлік бірден байқалатын жанама әсерлері болмағандықтан, Торотраст кеңінен қолданыла бастады. Антонио Эгас Монис оның дамуына үлес қосты. Әлем бойынша шамамен 2-10 миллион пациент Торотрастпен емделген. Алайда, қазіргі таңдағы зерттеулерде ол холангиокарцинома, ангиосаркома, гепатоклеткалық карцинома және бауыр фиброзы сияқты кейбір қатерлі ісіктердің пайда болу қаупін арттыратыны анықталды. TOC
Thorotrast is a suspension containing particles of the radioactive compound thorium dioxide, ThO2; it was used as a radiocontrast agent in clinical radiography in the 1930s to 1950s. It is no longer used clinically. Thorium compounds produce excellent images because of thorium's high opacity to X rays (it has a high cross section for absorption). However, thorium is retained in the body, and it is radioactive, emitting harmful alpha radiation as it decays. Because the suspension offered high image quality and had virtually no immediate side effects compared to the alternatives available at the time, Thorotrast became widely used after its introduction in 1931. António Egas Moniz contributed to its development. About 2 to 10 million patients worldwide have been treated with Thorotrast. However, today it has shown an increase risk in certain cancers such as cholangiocarcinomas, angiosarcomas, hepatocellular carcinoma and hepatic fibrosis of the liver. TOC
Қауіпсіздік
Тіпті оны енгізген кезде Thorotrast қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықтар болды. Инъекциядан кейін препарат бауырға, селезенке, лимфа түйіндеріне және сүйекке таралады, онда сіңіріледі. Осы бастапқы сіңіруден кейін қайта таралу өте баяу жүреді. Нақтырақ айтқанда, биологиялық жартылай ыдырау мерзімі 22 жыл деп бағаланады. Бұл Thorotrast алған пациенттердің мүшелері өмір бойы ішкі альфа-сәулеленудің әсеріне ұшырайды дегенді білдіреді. Бұл ұзақ мерзімді әсердің маңызы 1931 жылы Thorotrast енгізілген кезде толық түсініксіз болды. Альфа бөлшектерін шығаруға байланысты Thorotrast өте канцерогенді екені анықталды. Thorotrast-пен емделген науқастарда әртүрлі қатерлі ісіктердің көбеюі байқалды. Ісіктер Thorotrast инъекциясынан кейін бірнеше жыл (әдетте 20-30) соң пайда болады. Бұрын Thorotrast қолданған пациенттерде бауыр қатерлі ісігінің (немесе өт жолдары қатерлі ісігінің) даму қаупі жалпы халыққа қарағанда 100 есе артық екені анықталды. Thorotrast-пен емделген науқастарда лейкемияның даму қаупі 20 есе жоғары. Thorotrast-қа байланысты әсердің ангиосаркома дамуымен де байланысы бар. Германияда Thorotrast-қа ұшыраған пациенттердің орташа өмір сүру ұзақтығы, осындай ұшырамаған бақылау тобымен салыстырғанда 14 жылға қысқарды. 1930 және 1955 жылдар аралығында Португалияда Thorotrast қолданылған эпидемиологиялық зерттеулер, оның лейкемия даму қаупімен байланысының маңызды екенін көрсетті және Thorotrast-ты ең күшті лейкемоген ретінде сипаттады. Зерттеулер сонымен қатар бауырдағы гемангиоэндотелиоманың өте жоғары деңгейін анықтады және олар бақылау тобында өте сирек кездесті. Торий клиникалық рентген зерттеулерінде енді қолданылмайды. Бүгінде радиоактивті емес, гидрофильді (суда еритін) йодталған контрасттық заттар клиникалық рентген процедураларында кеңінен қолданылады. 2002 жылы даниялық режиссер Нильс Малмростың "Ақиқатқа қадам басқанда" (даниялық түпнұсқа атауы At Kende Sandheden) фильмі 1940 жылдары науқастарды емдеу кезінде Малмростың әкесі Ричард Малмростың алдында тұрған дилемманы көрсетеді. Ричард Малмрос Thorotrast-тың организмде ұзақ сақталуы туралы қатты алаңдады, бірақ қол жетімді жалғыз балама (per abrodil) тез арада жағымсыз әсерлерге ұшырады, сурет сапасы нашар болды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде алу қиын болғандықтан Thorotrast-ты қолдануға мәжбүр болды. Данияда Thorotrast-ты қолдану 1947 жылы қауіпсіз баламалар пайда болғаннан кейін тоқтатылды.
Қазіргі қолданылуы
Клиникалық қолданылуы тоқтатылғаннан кейінгі ондаған жылдар бойы Торотраст кейде зертханалық зерттеулерде тарих-радиографиялық тексеру үшін жүйке тіндерінің үлгілерін бояуға қолданылып келді.