Кіріспе
Энергиясы бар жылдам қозғалатын бөлшектер. Бөлшектік сәулелену – жылдам қозғалатын субатомдық бөлшектер арқылы энергия тарату. Егер бөлшектердің барлығы бір бағытта қозғалса, онда бұл бөлшектер шоғы деп аталады, ол жарық шоғына ұқсас. Толқын-бөлшек дуализміне сәйкес, барлық қозғалатын бөлшектерде толқындық қасиеттер де болады. Жоғары энергиялы бөлшектер бөлшектердің қасиеттерін көбірек көрсетеді, ал төмен энергиялы бөлшектер толқындық қасиеттерін көбірек көрсетеді.
Particle radiation is the radiation of energy by means of fast moving subatomic particles. Particle radiation is referred to as a particle beam if the particles are all moving in the same direction, similar to a light beam. Due to the wave–particle duality, all moving particles also have wave character. Higher energy particles more easily exhibit particle characteristics, while lower energy particles more easily exhibit wave characteristics.
Зат арқылы өту
Радиациялық қорғаныс саласында радиация көбінесе екі категорияға бөлінеді: иондаушы және иондаушы емес, бұл адамдарға қауіптің деңгейін көрсетеді. Иондану – атомдардан электрондарды алып тастау процесі, нәтижесінде екі электр зарядталған бөлшек (электрон және оң зарядталған ион) қалады. Иондаушы сәулеленудің әсерінен туындаған теріс зарядталған электрондар мен оң зарядталған иондар тірі тіндерге зақым келтіруі мүмкін. Қарапайым тілмен айқанда, егер бөлшектің энергиясы кез келген заттың иондану энергиясынан жоғары болса, яғни бірнеше электронвольт (эВ) болса, онда ол иондауға қабілетті және электрондармен маңызды өзара әрекеттеседі. Иондаушы емес сәулеленуден қорғау жөніндегі халықаралық комиссияның мәліметінше, ультракүлгін сәуледен инфрақызыл сәулеге дейін, радиожиілік (микротолқынды қоса алғанда) сәулеленуі, статикалық және уақыт өзгеретін электр және магниттік өрістер, сондай-ақ ультрадыбыс иондаушы емес сәулеленуге жатады. Жоғарыда аталған зарядталған бөлшектердің барлығы иондаушы сәулеленуге жатады. Олар материя арқылы өтетін кезде ионданады және осылайша көптеген кішкентай қадамдарда энергия жоғалтады. Зарядталған бөлшектің барлық энергиясын жоғалтқан нүктеге дейінгі қашықтық бөлшектің жүріс жолы деп аталады. Бұл жүріс жолы бөлшектің түріне, оның бастапқы энергиясына және ол өтетін материалға байланысты. Сол сияқты, бірлік қашықтықтағы энергия жоғалтуы, яғни "тоқтату күші", зарядталған бөлшектің түрі мен энергиясына және материалға байланысты. Тоқтату күші, демек иондалу тығыздығы, әдетте жүріс жолының соңына қарай артады және энергия нөлге жақындағанда максималды мәнге, Брэгг шыңына жетеді.