Ричард Арми: Американдық экономист және саясаткердің өмірбаяны

Кіріспе

Америкалық экономист және саясаткер (1940 жылы туған)

Ричард Кит Армей (Richard Keith Armey; 7 шілде 1940 жылы туған) – американдық экономист және саясаткер. Ол 1985–2003 жылдары Техас штатынан АҚШ өкілі, ал 1995–2003 жылдары палатаның көпшілік көшбасшысы болды. Ол 1990-жылдардағы «Республикалық революцияның» негізгі ұйымдастырушыларының бірі болды, нәтижесінде республикашылар төрт онжылдықтан кейін Конгрестің екі палатасының көпшілігіне сайланды. Армей «Америкамен келісімшарттың» бас авторларының бірі еді. Армей сонымен қатар жазушы және бұрынғы экономика профессоры. Конгрестен зейнетке шыққаннан кейін ол кеңесші, салық кеңесшісі және лоббист ретінде жұмыс істеді.

Ерте өмір, білім және мансап

Армей 1940 жылғы 7 шілдеде Солтүстік Дакота штатының Кандо қаласында дүниеге келді. Ол шаруашылықпен айналысатын отбасында өскен. Джеймстаун колледжін бакалавр дәрежесімен бітіргеннен кейін Солтүстік Дакота университетінде магистр, ал Оклахома университетінде экономика ғылымының докторы ғылымын қорғады. Армей Пи Каппа Альфа студенттік қауымдастығының мүшесі. 1964-1965 жылдары Монтана университетінде экономика факультетінде жұмыс істеді. 1967-1968 жылдары Батыс Техас штатында (қазіргі Батыс Техас A&M университеті), 1968-1972 жылдары Остин колледжінде және 1972-1977 жылдары Солтүстік Техас штатында (қазіргі Солтүстік Техас университеті) экономика доценті болып қызмет етті. 1977-1983 жылдары Солтүстік Техас мемлекеттік университетінің экономика кафедрасын басқарды. Армей екі рет үйленген. Оның алғашқы некесі ажырасумен аяқталды, нәтижесінде үш бала дүниеге келді. Екінші әйелі Сьюзан Армиге үйленгені алдында ол үш рет тойды ұйымдастырудан бас тартқан болатын, ол екі баланың анасы еді. Оның ең сәтті өркендеуі 1998 жылы болды, онда демократтар кандидат ұсынбады, Армей 88 пайыз дауыспен либертариан үміткерін жеңді. Бұл оның округінде республикалықтардың күшейіп бара жатқанын көрсетті. Конгресстегі алғашқы жылдары Армейге австриялық экономист Людвиг фон Мизес үлкен әсер етті.

Республикалық революция және партия басшылығы

1994 жылы Арми, сол кездегі Өкілдер палатасының республикалық конференциясының төрағасы, азшылық жетекшісі Ньют Гингричпен бірлесіп «Америкамен келісімшартты» жасады. Республикашылдар бұл сайлау платформасын Конгрессті республикашылдардың басып алуына (Республикалық революция) ықпал еткен деп санайды. Гингрич АҚШ Өкілдер палатасының спикері болды, ал Арми Гингричтің палатаның көпшілік көшбасшысы ретінде оң қолға жаны болды. Гингрич Армиге Өкілдер палатасының отырыстарында заң жобаларын қарау кестесін құру бойынша беспрецеденттік билік өкілеттігін берді, бұл дәстүрлі түрде спикерге ғана берілетін құқық еді. 1995 жылы Арми ашық түрде гомосексуал конгрессмен Барни Франкті «Барни Фэг» деп атады. Арми бұл тілдің сырғанауы болғанын айтты. Фрэнк Армидің түсіндірмесімен келіспеді, ол былай деді: «Мен өз сарапшыма, анама жүгіндім, ол 59 жыл үйленгенінде ешкім оны Элси Фэг деп таныстырмағанын айтты».

Басшылықтың қиындықтары

1997 жылдың жазында бірнеше Палата республикашылары Гингричті спикерліктен ауыстыруға тырысты. Осы "төңкеріс" әрекеті 9 шілдеде Огайо штатынан республикалық конференция төрағасы Джон Бёнер мен Нью-Йорк штатынан республикалық басшылық төрағасы Билл Пэксонның кездесуімен басталды. Олардың жоспары бойынша, Палата көпшілік көшбасшысы Арми, Палата көпшілік ұйымдастырушысы Том ДеЛей, Бёнер және Пэксон Гингричке үлтиматум қоюға тиіс еді: отставкаға кету немесе дауысқа салу арқылы қызметтен босату. Жаңа жоспар бойынша, Пэксон Гингричтің орнына спикер болар еді. Бірақ Арми бұл ұсынысқа келіспеді және бас штабына Гингричті төңкеріс туралы ескертуді тапсырды. 11 шілдеде Гингрич аға республикалық басшылармен кездесіп, жағдайды бағалады. Ол ешқандай жағдайда қызметтен кетпейтінін түсіндірді. Егер оны қызметтен босатса, спикерліке жаңа сайлау өтеді, бұл демократтар мен наразы республикашылардың Дик Гефардты спикер етіп сайлауына мүмкіндік берер еді. Пэксон жағдайды дұрыс басқара алмағанын сезініп, қызметінен кетті. Кейін Пэксон Армидің көпшілік көшбасшы лауазымына қарсы тұруды қарастырды, бірақ кейін бас тартты және 1998 жылы қайта сайлануға түспеді. Республикашылар 1998 жылғы сайлауда ауыр жеңіліске ұшырады, бірақ Палатада көпшілік партия болып қалды. Арми көпшілік көшбасшы лауазымы үшін 1994 жылғы республикалық партияның мүшесі, Оклахома штатынан Стив Лардженттен қарсылық күшін танытуға мәжбүр болды. Арми республикалық партияның мүшелері арасында аса танымал болмаса да, Ларджент кейбір орталық саясаттағы республикашылар үшін тым консервативті саналды, және Арми үшінші дауыс беруде жеңіске жетті. Гингрич 1998 жылғы сайлаудан кейін спикерліктен кетті, ал партия Луизиана штатынан Боб Ливингстонды оның орнына таңдады. Армидің соңғы мерзімінде ол АҚШ Палатасының Ішкі қауіпсіздік комитетінің төрағасы болып тағайындалды және Ішкі қауіпсіздік департаментін құруға қатысты заңның негізгі демеушісі болды. Арми зейнетке шыққаннан кейін, техастық Том ДеЛей Армидің көпшілік көшбасшы лауазымына көтерілді. Армидің ұлы Скотт 2002 жылғы сайлауда әкесінің орнына үміткер болды, бірақ республикалық партияның екінші турында Майкл С. Берджеске жеңіліп, қарашада республикалық 26-шы округтің өкілі болды. Армидің бұрынғы Конгресс штабының қызметкері Дад Фелан 2014 жылы Техас штатының Өкілдер палатасына республикашыл ретінде сайланды, ол Бомонт аймағындағы 21-ші округтің өкілі болды. 2021 жылдың қаңтарында Фелан Техас штатының Өкілдер палатасының 76-шы спикері болып сайланды.

In the summer of 1997, several House Republicans attempted to replace Gingrich as Speaker. The attempted "coup" began on July 9 with a meeting between Republican conference chairman John Boehner of Ohio and Republican leadership chairman Bill Paxon of New York. According to their plan, House Majority Leader Armey, House Majority Whip Tom DeLay, Boehner, and Paxon were to present Gingrich with an ultimatum: resign, or be voted out. Under the new plan, Paxon was to replace Gingrich as Speaker. However, Armey balked at the proposal, and told his chief of staff to warn Gingrich about the coup. On July 11, Gingrich met with senior Republican leadership to assess the situation. He explained that under no circumstance would he step down. If he were voted out, there would be a new election for Speaker, which would allow for the possibility that Democrats and dissenting Republicans would vote in Dick Gephardt as Speaker. Paxon resigned his post, feeling that he had not handled the situation correctly. Paxon later considered, then rejected, a challenge to Armey's post as majority leader, and did not run for re election in 1998. Republicans suffered heavy losses in the 1998 elections, but remained the majority party in the House. Armey had to defeat a challenge for his majority leader post from Steve Largent of Oklahoma, a member of the Republican class of 1994. Although Armey was not popular in the Republican caucus, Largent was thought to be too conservative for some moderate Republicans, and Armey won on the third ballot. Gingrich had already resigned as Speaker in the aftermath of the 1998 election, with Bob Livingston of Louisiana chosen by the party to serve as his replacement. In Armey's final term, he was named chairman of the United States House Committee on Homeland Security and was the primary sponsor of the legislation that created the Department of Homeland Security. After Armey's retirement, fellow Texan Tom DeLay was elevated to Armey's Majority Leader position. Armey's son, Scott, ran for his father's seat in the 2002 election, but lost in the Republican Party runoff to Michael C. Burgess, who would go on to hold the strongly Republican 26th District for the GOP in November. One of Armey's former Congressional staff members, Dade Phelan, was elected in 2014 to the Texas House of Representatives as a Republican, representing the Beaumont area in House District 21. In January 2021, Phelan was elected the 76th Speaker of the Texas House of Representatives.

DLA Пайпер

Армей биліктен кеткеннен кейін DLA Piper заң фирмасының Вашингтон кеңсесіне аға саяси кеңесші болып орналасты. Арми сонымен қатар фирманың Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі жұмыс тобының тең төрағасы болды. 2009 жылы Армейдің FreedomWorks ұйымы денсаулық сақтау реформасының жобаларына қарсы науқан ұйымдастырды, Обама әкімшілігін "медицинаны мемлекеттендіруге" тырысады деп айыптады. DLA Piper мүдделер қақтығысы туралы алаңдады, әсіресе олардың клиенттері денсаулық сақтау реформасын қабылдауды қолдау үшін жарнама мен лоббилік қызметке миллиондаған доллар жұмсады, ал FreedomWorks денсаулық сақтау реформасы талқыланған қалалық мәжілістердегі наразылықтармен байланысты болды. Politico басылымы "денсаулық сақтау дауы" деп атаған жағдайдың арасында, DLA Piper 2009 жылдың тамызында Армейден отставкаға кетуін сұрады, ол фирманы тастап кетті.

FreedomWorks (Құқық қорғау)

2003 жылы Арми «Citizens for a Sound Economy» ұйымының тең төрағасы болды, ол 2004 жылы «Empower America» ұйымымен бірігіп «FreedomWorks» ұйымын құрды. Ұйымның аты Армидің әдетте айтатын сөзінен шығарылған: «Азаттық жұмыс істейді. Азаттық – жақсы саясат және дұрыс саяси шешім». «FreedomWorks» – Вашингтон қаласында орналасқан консервативті коммерциялық емес ұйым. Төрағалық лауазымында Арми ұлттық саяси тұлғаға айналды. Ол көп сапарлар жасап, белсенділер мен заң шығарушылармен кездесті. 2005 жылы ол салық реформасы жөніндегі Президенттің кеңесші тобы алдында куәлік берді және Колорадо штатының губернаторы Билл Оуэнспен салықты көтеру туралы референдум мәселесін талқылады. «Center for Public Integrity» Армиге жылына 500 000 доллар төленгенін және жұмыс сапарларында «FreedomWorks» ұйымының басқа қызметкерлерімен бірге бірінші сыныпта ұшқанын хабарлады. 2012 жылдың 3 желтоқсанында «Mother Jones» басылымы Армидің 30 қарашада «FreedomWorks Inc.» президенті Мэтт Киббеге жолдаған электрондық хатында, төраға және қоршылық кеңес мүшесі лауазымдарынан қаз келгенін және ұйыммен барлық байланысын дереу тоқтатқанын жариялады. «Mother Jones» Армидің отставкаға кету себептерін «принциптік мәселелер» деп түсіндірді. «Бұл нені істейсіздерге емес, қалай істейсіздерге қатысты. Бірақ мен қиындықтар туғызатын адам болғым жоқ». «Associated Press» агенттігі 2012 жылдың қыркүйегінде Армидің 2012 жылдың қарашасына дейін отставкаға келісімін бергенін, ал оның орнына 8 миллион доллар көлеміндегі консультациялық төлемдер жыл сайын 400 000 доллардан төленетінін хабарлады. 2012 жылдың 25 желтоқсанында «The Washington Post» газеті Армидің 2012 жылдың 4 қыркүйегінде қарулы күзетшінің көмегімен Мэтт Киббе мен «FreedomWorks» вице-президенті Адам Брэндонды «FreedomWorks» кеңсесінен шығарып жібергенін жазды. Арми «FreedomWorks» ұйымының Тодд Акиннің «заңды зорлау» туралы даулы мәлімдемесінен кейін оны қолдауын қалаған.

Экономика және салық салу

Милтон Фридманның идеяларымен әсерленген еркін нарық экономисі ретінде Арми салыстырмалы түрде ашық иммиграцияны қолдады және еркін сауданы жақтады. Арми Конгресте әлеуметтік қамсыздандыруды жекешелендіруді және ауыл шаруашылығы субсидияларын кезең-кезеңмен тоқтатуды ынталы түрде қолдағандардың бірі болды. Ол прогрессивті салықты бірыңғай салыққа алмастыруды қатты жақтады. Арми қазіргі жүйені ұлттық сату салығымен, яғни FairTax жүйесімен алмастыруды ұсынатын балама салық реформасының ұсынысын қатты сынады. Конгресте қызмет еткен кезінде Арми шығындарды қысқарту мақсатында әскери базаларды жабуға жауапты болған Базаларды қайта құру және жабу комиссиясын ұйымдастырды. Конгрестен кеткен соң ол The New York Times газетіне: "Көптеген адамдар қорғаныс шығындарын қысқарту – ел қауіпсіздігіне толыққанды бейілсіздік таныту дегенді білдіреді дейді, бірақ бұл рас емес" деді.

Денсаулық сақтау

1999 жылы Арми сақтандырылмағандарға қатысты әділ көмек көрсету туралы заңға демеушілік етті, бұл кейіннен Арми Конгрестен кеткен соң Марк Кеннеди ұсынды. Ол медициналық сақтандыру шығындарын өтеу үшін салық жеңілдіктерін пайдалануды, жеке тұлғаларға жұмыс орнынан тыс тікелей сақтандыру компаниясынан жеке медициналық сақтандыру алуға және сақтандырылмағандар үшін "қорғау желісін" құруға мүмкіндік беруді ұсынды. Заң Конгресте қабылданбады, бірақ оның кейбір идеялары 2006 жылғы Массачусетс штатының денсаулық сақтау реформасына, ал одан кейін 2010 жылғы Пациенттерді қорғау және қолжетімді денсаулық сақтау туралы заңға енгізілді. Арми медициналық сақтандыруды міндетті түрде сатып алу туралы жеке талапқа қарсы шығады. Ол сондай-ақ 1993 және 1994 жылдардағы ұлттық денсаулық сақтау реформасы бойынша өткен пікірталаста бірінші ханым Хиллари Клинтон ұсынған осы талапқа бұрын да жазбаша қарсылық білдірген.

Сыртқы саясат

2006 жылы Майкл Исикоффтың «Хабрис» кітабында Армей ресми дереккөз ретінде келтірілді, ол бастапқыда Буш әкімшілігінің Иракпен соғыс жариялауын қолдауға құлшынбағанын, тіпті президент Джордж Бушқа мұндай соғыс «батылға батып кетуі» мүмкін екені жөнінде ескерткенін айтты. Армей соғысқа қатысты ұсынылған ақпараттың күмәнді көрінгенін, бірақ Бушқа сенім артып, күдіксіздік танытқан. Бартон Геллманның мәлімдемесінше, бұрынғы вице-президент Дик Чейни Армейге Саддам Хусейн отбасының «Аль-Қаидамен» тікелей байланысы бар екенін және Саддамның миниатюралық ядролық қару әзірлеп жатқанын айтқан. Армей содан кейін Ирак соғысына дауыс берді, бірақ бұл рас емес екені анықталғаннан кейін, «Чейниден жақсырақ ақпарат күткенін және оның алдағанына наразы екенін» мәлімдеді. Роберт Дрейпердің «Өлімге қатысты: Джордж Буш президенттігі» атты кітабы 2002 жылдың жазында Армей мен Чейни арасындағы әңгімеге тоқталады. Армей Иракқа басып кірсе, американдық әскерлердің «батылға батып қалуы» мүмкін екенін қатысты түрде айтты, бірақ Чейни былай деп сендірді: «Олар бізді құшақ жайып қарсы алады. Бұл Париж көшелерімен жүріп өткен американдық әскерге ұқсайды. Олар жаңа үкімет құруға дайын отыр. Халық бостандықтарына осыншалықты қуанғандықтан, біз бір-екі айдың ішінде өздігінен шығып кетеміз». 2002 жылдың 1 мамырында MSNBC арнасының «Хардбол» бағдарламасында Крис Мэтьюспен сұхбатта Армей палестиналықтарды Палестинаның оккупацияланған аумақтарынан қууға шақырды. Израильдің жақтасы Армей Израильдің Палестинаның оккупацияланған барлық аумақтарын толығымен басып алып, палестиналықтарды көшіруіне «разы» екенін бірнеше рет айтты. Ол сондай-ақ палестиналықтар «көптеген араб елдерінің жүздеген мың акр жеріне» өз мемлекетін құруға мүмкіндік алатынын мәлімдеді.