Кіріспе

Американдық саясаткер Теодор Фрелингхүйсен (28 наурыз 1787 – 12 сәуір 1862) – АҚШ Сенатында Нью-Джерси штатын өкілдік еткен американдық саясаткер. Ол 1844 жылғы сайлауда Уиг партиясының вице-президенттікке үміткері болды, Генри Клеймен бірге сайлауға түсті. Нью-Джерси штатының Сомерсет округінде дүниеге келген Фрелингхүйсен Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласында заңгерлік тәжірибе ашты, ал бұрын Колледжінен бітірген. Ол сенатор Фредерик Фрелингхүйсеннің ұлы және Мемлекеттік хатшы Фредерик Теодор Фрелингхүйсеннің асырап алған әкесі болды. 1817 жылдан 1829 жылға дейін Нью-Джерсидің бас прокуроры, ал 1829 жылдан 1835 жылға дейін АҚШ сенаторы қызметін атқарды. Сенатта Фрелингхүйсен президент Эндрю Джексонның үндістерді қоныстандыру саясатына қарсы күресті. Сенаттан кеткеннен кейін 1837 жылдан 1838 жылға дейін Ньюарк қаласының мэрі болды. Фрелингхүйсен 1844 жылғы Уиг партиясының Ұлттық конвенциясында Клейдің серігі ретінде таңдалды. 1844 жылғы сайлауда Уиг партиясы Джеймс К. Полк пен Джордж М. Далластың Демократиялық партиясынан шамалы есебімен жеңіліске ұшырады. Фрелингхүйсен 1839 жылдан 1850 жылға дейін Нью-Йорк университетінің президенті, ал 1850 жылдан 1862 жылға дейін Ратгерс колледжінің президенті болды. 1848 жылы құрылғаннан кейін Нью-Джерси штатының Фрелингхүйсен ауданы оның құрметіне аталды.

Ерте өмір

Ол 1787 жылы Нью-Джерси штатының Сомерсет округіне қарасты Франклин қалашығында Фредерик Фрелингуйзен мен Гертруда Шенктің отбасында дүниеге келген. Оның туыстары: Катарина Фрелингуйзен; Джон Фрелингуйзен (1776–1833), Луиза Мерсерге үйленген генерал, ол қайтыс болғаннан кейін Элизабет Мерсеро Ван Вехтенге үйленген; Мария Фрелингуйзен (1778–?); және Фредерик Фрелингуйзен (1788–1820), Джейн Дюмонтқа үйленген заңгер. Оның арғы атасы Теодорус Якобс Фрелингхуйзен Голланд реформаторлық шіркеуінің пасторы және теологы, Куинс колледжінің (қазіргі Ратгерс университеті) құрылуына зор ықпал еткен және Отарлық Америкадағы Бірінші Ұлы оянудың төрт маңызды көшбасшысының бірі болды. Теодор Фредерик Т. Фрелингуйзеннің інісі және Генри Кэбот Лодж кішінің арғы атасы болды. Нью-Джерси штатының 11-ші сайлау округін өкілдік еткен Родни Фрелингуйзен оның ұрпағы. Фрелингхуйзен 1809 жылы Шарлотта Мерсерге үйленді, бірақ ол сол жылы қайтыс болды. Олардың балалары болмады. Бірақ Теодордың інісі Фредерик Фрелингуйзен (1788–1820) қайтыс болғаннан кейін Теодор оның ұлы Фредерик Теодор Фрелингуйзенді (1817–1885) асырап алды, ол кейін АҚШ Мемлекеттік хатшысы болды. Теодор Фрелингхуйзен 1857 жылы Харриет Пампеллиге қайта үйленді. Ол 1804 жылы Нью-Джерси колледжін (қазіргі Принстон университеті) бітірді және ағасы Джон Фрелингхуйзеннің, содан кейін Ричард Стоктонның басшылығымен заңгерлік білім алды. Ол 1808 жылы адвокат, ал 1811 жылы кеңесші ретінде тіркелді және осы кезеңде Ньюарк қаласында заң практикасын ашты. 1812 жылғы соғыста ол еріктілер ротасының капитаны болды.

Саяси мансап

Ол 1817 жылы Нью-Джерси штатының бас прокуроры болды, Нью-Джерси Жоғарғы сотына тағайындалудан бас тартты және 1829 жылы АҚШ Сенатының сенаторы болды, ол 1835 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Сенатор ретінде ол Эндрю Джексонның 1830 жылғы үндістерді қоныстандыру туралы заңына қарсы күресті. Оның үш күнге созылған, алты сағаттық сөйлеген сөзі аталған заңға қарсы болды және осы саясаттың күтілетін ауыр салдары туралы ескертті: "Біздің үнді көршілеріміздің қасиетті құқықтарына жасалған зорлықпен шабуыл арқылы болашақта өкініштің азабына қалай себепкер болып қаламыз?" Джексонның жақтастары Фрелингхуйзенді оның евангелистік христиан дінін саясатпен араластырғаны үшін сынады, ал қоныстандыру туралы заң қабылданды. Ол 1837 жылдан 1838 жылға дейін Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласының мэрі болды. 1844 жылғы Уиг партиясының Ұлттық конвенциясында Миллард Филлмор, Джон Дэвис және Джон Сержантпен бәсекелесіп, Уиг партиясының вице-президенттікке үміткері болып сайланды. Ол бірінші раундта көш бастады және одан кейін басымдығын жоғалтпады, соңында аплодисменттермен сайланды. Уиг партиясының президенттікке үміткері Генри Клей конвенцияға қатыспады және жаңалықты естігенде таң қалды. Фрелингхуйзеннің адалдығы Клейдің моральдық жағынан нашар екендігіне байланысты репутациясын түзету мақсатында болған болуы мүмкін, бірақ оның үндістерді қоныстандыруға қарсылығы олардың шабуылдарынан зардап шеккен оңтүстік штаттарының сайлаушыларын наразы қылған болуы мүмкін (Уильям Ллойд Гаррисон оның үнділік құқықтарды қорғаудағы сұлу сөзін мақтап, "Ардақты Теодор Фрелингхузенге, оның үнділіктерді қорғаудағы сұлу сөзін оқығанда" атты өлеңін жазды). Фрелингхуйзенді католиктер де жақтырмады, өйткені ол, мысалы, Америкалық протестанттық Киелі кітап қоғамы сияқты, католиктер протестантизмге өтуі керек деген идеяны таратумен айналысқан ұйымдардың мүшесі болды. Клей мен Фрелингхуйзен 1844 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырады.

Институционалдық позициялар

Фрелингхуйсен 1839 және 1850 жылдар аралығында Нью-Йорк университетінің екінші президенті, ал 1850 және 1862 жылдар аралығында Рутгерс колледжінің жетінші президенті болды. Ол Американың шетелдегі миссионерлер комиссарлары кеңесінің (1841– шамамен 1857 ж.ж.) президенті, Америка Библия қоғамының (1846–1862 ж.ж.) және Америка трактаттар қоғамының (1842–1846 ж.ж.) президенті, сондай-ақ Америка жексенбілік мектептер одағының (1826–1861 ж.ж.) және Америка отарлау қоғамының (ACS) вице-президенті болды. Колонизацияны, яғни АҚШ-тан бос түсті терілі адамдарды депортациялауды жақтаған Фрелингхуйсен қара нәсілділерді "әдепсіз, білімсіз және наразы" деп сипаттап, олардың қазіргі елде толыққанды азаматтыққа лайық емес екенін айтты. Оның лақап аты – "Христиан мемлекет қайраткері".

Өлім

Ол 1862 жылдың 12 сәуірінде Нью-Брансуик, Нью-Джерсиде қайтыс болды және сол жердегі Бірінші реформаттық шіркеуінің қорымдарына жерленді.