Кіріспе

Американдық дипломат және саясаткер (1873–1956)

Уолтер Эванс Эдж (20 қараша 1873 – 29 қазан 1956) – американдық дипломат және республикалық саясаткер. Ол 1917 жылдан 1919 жылға дейін және 1944 жылдан 1947 жылға дейін, Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде Нью-Джерси штатының 36-шы губернаторы болып қызмет еткен. Эдж сонымен қатар 1919 жылдан 1929 жылға дейін Нью-Джерси штатының сенаторы, ал 1929 жылдан 1933 жылға дейін Франциядағы АҚШ елшісі болып жұмыс істеген.

Ерте өмір

Эдж 1873 жылғы 20 қарашада Филадельфияда дүниеге келді. Оның әкесі Уильям Эдж Пенсильвания темір жолында жұмыс істеді. Оның анасы Мэри (Эванс) Эдж, ол екі жасында қайтыс болды. Төрт жасында Эдж Нью-Джерси штатының Плезантвилл қаласына көшті, онда оның әкесінің екінші әйелі Вильгельмина (Скалл) Эджтің отбасы шағын қонақ үй иеленді. Оның ресми білімі Плезантвиллдегі екі бөлмелі мемлекеттік мектепте сегізінші сыныпқа дейін ғана созылды. Жастық шағында Эдж бизнесте сәтті болуға ниеттенді және саясатқа қызығушылық танытты. Он жасында ол тағы бір баламен бірге төрт беттік апталық әлеуметтік жаңалықтарға арналған "Pleasantville Bladder" газетін шығарды, оның таралымы шамамен жүз дананы құрады. Он алты жасында Эдж Атлантик-Ситиде жарнама бизнесін жүргізген Джон М. Дорландпен жартылай штат бойынша жұмыс істеді. Дорланд Атлантик-Ситидегі қонақүйлер үшін Филадельфия және Нью-Йорк газеттеріне жарнама іздеді. Эдж Дорландқа қосылған кезде ол денсаулығының нашарлығына тап болды және бірнеше ай ішінде бизнес Дорландтың басқаруына өтті. Дорландтың қазасынан бір жыл өткен соң, оның әйелі бизнесті он жеті жастағы Эджге 500 долларға сатты. Эдж сатып алуды қонақ үй иесінің кепілдік берген нотасымен қаржылады. Эдж басқаруымен Дорланд агенттігі АҚШ және Еуропаның көптеген қалаларында кеңселері бар көп миллиондық жарнама агенттігіне өсті.

Алғашқы саяси мансап

Эдждің жарнама және баспа бизнесі оны өте бай етті. Бастапқыда оның басты мақсаты бизнестегі табысын саяси мансапқа айналдыру және қаржылық қауіпсіздікке қол жеткізгеннен кейін саясатқа басты назар аудару болды. 1904 жылы Эдж Атлантик округінің штат сенатының орындығына республикалықтардың алғашқы сайлауында реформатор ретінде түсті, бұл орынды бұрын Эдвард С. Ли иеленген. Эдж өзінің «Атлантик-Сити Daily Press» газетін Лиге қарсы үгіт жүргізу үшін пайдаланды, Ли жергілікті республикалық партия басшыларының қолдауын алған еді. Эдж Лиге ұтылып қалды, ал 1909 жылы Нью-Джерси штатының Бас Ассамблеясына сайланды. 1910 жылы Эдж Нью-Джерси Сенатына сайланды, онда ол екі мерзім қызмет етті және 1915 жылы Сенаттың президенті болды. Эдж прогрессивті дәуірдің шарықталу кезеңінде штат заң шығарушы органында қызмет еткенімен, ол орташа көзқарастарды ұстанды және реформатор саналмады. Ол республикалық партия басшыларын қолдады, бірақ реформаторлардың күш-жігері сәтті болатынына сенімді болған жағдайларда олармен ынтымақтасты. Заң шығарушы мансабының басында Эдж Нью-Джерси үшін жұмысшылардың өтемақысын заңдастыру бойынша көп жұмыс істеді, тіпті сол жердегі өтемақы жүйелерін зерттеу үшін Еуропаға барды. Ол ұсынған жұмысшылардың өтемақы жөніндегі заң жобасы заң шығарушы органмен қабылданды және губернатор Вудро Вильсон оған қол қойды. Ол сондай-ақ әйелдерге күндізгі 10 сағаттық жұмыс уақытын және фабрика жұмысшыларын қорғайтын қауіпсіздік заңдарын енгізуді қолдады. Ол экономикалық мәселелерге және мемлекеттік басқарудың тиімділігіне алаңдаушылық танытты. Эдж мен Хейг арасында Хейгтің көмегіне байланысты қандай да бір келісім болды ма, әлде жоқ па, белгісіз, бір дерек көзі "[әлдебір тікелей келісім болған жоқ]" деген қорытынды жасады. Дегенмен, Хейг өзінің Демократиялық ұйымындағы адамдарға республикалықтардың алғашқы сайлауында Эджге дауыс беруді тапсырды, осылайша Эдж тар үлкендікпен жеңіске жетті. 1917 жылы заң шығарушы орган Эдж ұсынған мемлекеттік жол департаментін қайта ұйымдастыру туралы ұсынысқа келісті, сондай-ақ Эдж Нью-Джерсидің оңтүстігі мен Филадельфия арасындағы көпір және Нью-Джерсидің солтүстігі мен Нью-Йорк қаласы арасындағы туннель құрылысын рұқсат ететін заңға мақұлдау алды. Губернатор ретінде Эджтің жұмысының маңызды бөлігі Бірінші дүниежүзілік соғысқа дайындыққа және соғыстан кейінгі жоспарлауға қатысты. Ол 1919 жылдың 4 наурызында сайланғанмен, Сенат сол кезде демалыста болды. Губернаторлық істерді аяқтау үшін Эдж 1919 жылдың 16 мамырына дейін губернаторлық лауазымынан кетпеді және үш күннен кейін сенатор ретінде ант берді. Эдждің өкілеттігі кезінде Сенат өткізген ең маңызды және даулы дауыс Версаль келісіміне қатысты, оны ратификациялау АҚШ-тың Ұлттар Лигасына қосылуына мүмкіндік берер еді. Республикалық партияның орталық қанатының мүшесі ретінде Эдж бұл мәселеде "шартты ратификацияшы" болды. Ол Америка Құрама Штаттарының Ұлттар Лигасына кіруін шын жүректен қалаған сияқты, бірақ ұлттық егемендікті қорғау және Сенаттың ратификациясына қажетті дауыстарды қамтамасыз ету үшін келісімге шарттар қосу қажет деп сенді. 1919 жылдың қарашасында және 1920 жылдың наурыз айында ол Лодж шарттарымен келісімді ратификациялау үшін дауыс берді. Бизнесті басқару қағидаттарын үкіметке қолдану жөніндегі күш-жігерін жалғастыра отырып, 1919 жылы Эдж 1921 жылғы Бюджет және есеп беру туралы заңның қабылдануына әкелген бірлескен қаулы енгізді, ол Бюджет бюросын (қазір Басқару және Бюджет басқармасы) және Бас есептік кеңсесін құрды. Эдж тыйым салуға қарсы болды және Волстед заңына қарсы дауыс берді. 1924 жылы ол қайта сайлануға үміткер болып, он сегізінші түзетуді жоюды және алкогольді құрамы 2,75% сыраны заңды етуді көздейтін тағы бір заң жобасын жақтады. Ол Сенатта тыйым салуға қарсы барлық қозғалыстарды қолдады. Ол Сенаттан кетіп, елші лауазымына кірген жоқ, бірақ 1929 жылдың 21 қарашасына дейін, Сенаттағы орынды толтыру үшін республикалық ізбасарды тағайындау және тарифтік заңнама қарастырылып жатқанда Сенаттағы өзінің тәжірибесін пайдалану қажеттігіне байланысты кешіктірілді. Тарифтік пікірталастар барысында Эдж импортталған тауарларға жоғары тарифтерді жақтаған протекционист екенін көрсетті. Нәтижесіндегі тарифтік заң, Смут-Хоули тарифтік заңы, Эдж Сенатты тастағаннан кейін бірнеше ай өткен 1930 жылдың көктеміне дейін қабылданбады.

АҚШ-тың Франциядағы елшісі, 1929-1933

Елші қызметін атқару кезінде Эдж франко-американдық сауда мәселелерімен көп уақыт айналысты, олар тарифтік саясаттың және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі соғыс қарыздары, өтемақы төлеу және қаруды шектеу сияқты даулы мәселелердің салдарынан шиеленісіп тұрды.

Нью-Джерсидің губернаторы, 1944-1947

1933 жылы елшілік қызметі аяқталғаннан кейін, Эдж келесі онжылдықтың көп бөлігін зейнеткерлікте, саяхаттап және Нью-Джерси Республикалық партиясының тәжірибелі саяхатшысы ретінде өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Эдж қайтадан мемлекеттік қызметке оралуға құштар болды. 1943 жылы ол губернаторлыққа кандидат болуға келісті, егер республикалық партияның ішкі сайлауында оған ешкім қарсы шықпаса және партия қатаң тәртіп сақтайтын болса, партия басшылары бұл талаптарды қабылдады. Үміткерлікке ие болғаннан кейін, Эдж жалпы сайлауда Ньюарк қаласының мэрі және Америка Еңбек Федерациясының штаттық жетекшісі Винсент Дж. Мерфиге қарсы шықты. Бұрынғы Хадсон округының демократ көшбасшысы Франк Хейгтің 1916 жылғы сайлауда оған көрсеткен көмегі ұмытылған еді, Эдж Хейгтің билігін сынап, Мерфиге берілген дауыс – «еңбек көшбасшыларының, коммунистердің және Хейгтің ықпалының» үстемдігіне берілген дауыс екенін жеткізді. Эдж штаттық басқаруды оңайлатуды, соғыстан кейінгі жоспарлауды және штаттық конституцияны жаңаруды жақтады, ол штаттық басқаруды жаңғырту үшін қажет деп есептеді және бұрынғы демократ губернаторы Чарльз Эдисон белсенді түрде қолдаған болатын. 1943 жылғы қарашадағы сайлауда Эдж Мерфиді айқын артықшылықпен жеңді. Бұрын Хейг сияқты саяси көшбасшылардың қорғауындағы заңсыз қызметтерге қатысқандарды айыптаудан бас тартатынын білетін үлкен қазылар алқасын таңдаған еді. Эдж мен Хейг арасындағы ең маңызды күрес конституцияны қайта қараумен байланысты болды. 1944 жылдың басында республикашыл заң шығарушылар жаңа конституция жобасын жасады, ол сот жүйесін қайта құру арқылы Хейгтің маңызды ықпалынан айыратын еді. Хейг жаңа конституцияға қарсы күресті, ал 1944 жылғы қарашадағы сайлауға бірнеше апта бұрын оған қарсы көп бағытты шабуыл жасады, ол еңбек одақтарының қызметін шектейді, соғыстан оралған ардагерлердің мүмкіндіктерін төмендетеді және шіркеулерге тиесілі барлық мүлікті салыққа тартады деп мәлімдеді. Сайлаушылар ұсынылған конституцияны қабылдамады. 1945 жылдың басында Хейг Ван Риперге қарсы екі федералдық айыптаманы ұсынды, біреуі чектермен алаяқтық жасау, екіншісі – қара нарықта бензин сатумен байланысты. Эдж пен Ван Рипер Хейгке қарсы күресін жалғастырды. Бұрын Хейг бақылаған маңызды мемлекеттік лауазымдар енді республикашылдарға берілді. Мемлекеттік қызмет жүйесі реформаланды және Хейгтің ықпалынан босатылды. Эдждің кеңседегі соңғы жылының көп бөлігі бейбіт уақытқа көшумен және ереуіл толқынымен байланысты мәселелерді шешуге кетті. Алайда 1924 жылы Эдж мен Джонсон арасындағы қарым-қатынас ашық түрде нашарлады. Сол жылы Атлантик-Сити комиссиясының сайлауында Джонсонның ұйымы қазіргі мэр Эдвард Л. Бадер басқаратын кандидаттар тізімін қолдады. Бадердің тізімі алаяқтыққа толы сайлауда жеңіске жетті. Сайлаудан бір ай өткен соң, Джонсонның басшылығына қауіп төнген соңғы сайлау кезінде Эджтің «араласпау» саясатынан наразы болғаны туралы хабарлар тарағаннан кейін Эдж Джонсонды сенатқа қайта сайлану науқанының жетекшісі қызметінен ауыстырды. 1927 жылы Джонсон Эджді президенттікке үміткер ретінде көрсетсе де, 1928 жылы екеуі ашық түрде келіспеді. Арадағы алғашқы белгі Джонсонның Гамильтон Фиш Кинді АҚШ сенаторына республикалық партияның кандидаттығына қолдауы болды, ал Эдж Эдвард С. Стоуксті қолдады. Эдж жергілікті саясатқа араласпау саясатын тоқтатып, республикалық партияның ішкі сайлауында Атлантик округының сенаторы Роберт М. Джонстонды қолдағаннан кейін бөлшектену айқын байқалды. Сайлаудан кейін Эдж партиялық бірлікке шақырды. 1930 жылы қайта сайлану науқанына тап болған Эдж 1929 жылы Франциядағы елші болып тағайындалу үшін АҚШ Сенатынан кетті. 1948 жылы жарық көрген «Жерсейлік журналист» атты естеліктерінде Эдж Кьюнл мен Джонсон туралы есімдерді атамады, Джонсон 1941 жылы табыс салығын төлеуден жалтарғаны үшін түрмеге қамалған еді. Джонсонның ізбасары, Атлантик округының республикалық ұйымының жетекшісі Франк С. Фарли, Эдж екінші мерзімінде штаттан тыс болған кезде болған оқиғалармен байланысты бір рет есімдері аталады, Фарли штат сенатының төрағасы ретінде губернатор міндетін атқарды. Эдждің естеліктері саясатта қалай көтерілгенін талқыламағаны және қызықты саяси жағдайларға қатысты алаяқтықтарды өткіріп жібергені үшін сынға ұшырады, сонымен қатар Атлантик округының машинасымен қарым-қатынасы мен келіспеушіліктері туралы талқыламауы осы кемшіліктердің мысалы болып табылады.

Кейінгі жылдар және өлім

1947 жылғы 21 қаңтарда Эдж лауазымынан кеткеннен кейін, ол конституциялық реформаны қолдауын жалғастырды, ол сол жылдың өзінде 1947 жылғы Конституция қабылдануымен іске асырылды. 1953 жылы ол президент Эйзенхауэрдің өкілі ретінде Ирактың Фейсал II патшасының тәж кию рәсіміне қатысты. Эдж 1956 жылғы 29 қазанда Нью-Йорк қаласында қайтыс болды. Ол Пенсильвания штатының Даунингтаун қаласындағы Нортвуд зиратында жерленді.

Жеке өмір

Эдж 1893 жылғы 11 қаңтарда Ланкастер қаласының Эстела Бланш Эйлзге үйленді. Бұл неке ажырасумен аяқталған, себебі Эдж өзінің естеліктерінде осы туралы еске алған жоқ. Ол 1907 жылғы 5 маусымда Мемфис штатының леди Ли Филлипске үйленді. Ол 1915 жылғы 14 шілдеде жалғыз баласын дүниеге келтіргеннен кейін төрт күннен кейін қайтыс болды. Ол кезде Эдж 49 жаста, ал оның әйелі 21 жаста болды. Эдж Францияда елші болып қызмет еткен кезде оның әйелі «ең жас елші» деп танылды. Уолтер мен Камилланың үш баласы болды. Ол Оксфорд және Сомерсет даңғылдары арасында орналасқан. 1944 жылы Эдж Стоктон отбасынан Ричард Стоктонның Нью-Джерси штатындағы тарихи Принстон үйін – Морвенді сатып алды. Сату шарты бойынша Морвен Эдж қайтыс болғаннан кейін екі жыл ішінде Нью-Джерси штатына берілуі керек еді. Санни Хилл плантациясы Эдждің қысқы үйіне айналды, онда ол аң аулап, балық аулаған. Бірақ кейін ол епископальдық дінге көшті. Эдж Атлантик округінде бойскауттар қозғалысын белсенді түрде қолдады. Ол Атлантик-Сити бойскаут кеңесінің негізін қалаушы және оның бірінші президенті болды, бұл лауазымды төрт жыл бойы атқарды. 1929 жылы ол кеңеске Нью-Джерси штатының Алоуэй қаласында орналасқан Camp Edge лагерін сатып алуға қажетті қаражатты сыйлады. Эдж сонымен қатар Атлантик-Сити және Атлантик округінің көптеген азаматтық, бауырластық, әлеуметтік және бизнес ұйымдарының мүшесі болды, олардың ішінде Атлантик-Сити ауруханалар қауымдастығы, Атлантик-Сити кантри клубы, Атлантик-Сити Елкс ложасы, Тринити ложасы №79 және еркін және қабылданған масондардың Белхер масон ложасы №180, сондай-ақ Атлантик округі тарихи қоғамы бар.

Әр түрлі

2000-шы жылдары Эдждің аты (Уолли Эдж ретінде) және келбеті, Нью-Джерси штатының белгілі анонимді саяси бағанының псевдонимі ретінде қайта қолданысқа түсті. 2010 жылы ол Ливингстон қаласының бұрынғы мэрі Дэвид Уайлдштейн екені анықталды, ал кейіннен ол "Bridgegate" деп белгілі болған Форт-Лидің жолақтарын жабу оқиғасына қатысты. Джефф Пирсон оны HBO телеарнасының "Boardwalk Empire" сериалында сомдады.