Кіріспе

CFM International – франко-американдық әуе-ғарыш қозғалтқыш өндіруші. Компания GE Aerospace және Safran Aircraft Engines (бұрын Snecma деп аталған) арасындағы бірлескен кәсіпорын болып табылады және штаб-пәтері Огайо штатының Цинциннати қаласында орналасқан. Ол 1974 жылы CFM56 сериялы турбовентиляторлық қозғалтқыштарды жасау және қолдау мақсатымен құрылған. CFM – әлемдегі ең ірі коммерциялық ұшақ қозғалтқыш өндірушісі, 2020 жылғы деректер бойынша 39% нарық үлесіне ие. Компания 570-тен астам операторға 37 500-ден астам қозғалтқыш жеткізген. CFM атауы екі бас компанияның коммерциялық қозғалтқыштарының белгілеулерінен шыққан: GE-нің CF сериясы және Snecma-ның M сериясы.

Тарих

General Electric компаниясының ұшақтарға арналған әскери қозғалтқыштар бизнесі күмәнсіз өркендеп келе жатқанда, америкалық компанияның амбициялары азаматтық секторда іске асуда қиындықтарға тап болды. GE бұл нарыққа алғаш рет 1950 жылдардың соңында енді. Snecma 1960 жылдардың ортасынан бері азаматтық нарыққа жаңа қозғалтқышпен қалай кірудің ең тиімді стратегиясы туралы ойланып келеді, бұл қозғалтқыш отын тұтыну және шу деңгейін азайту тұрғысынан маңызды жетістіктер ұсынады – ұшақ өндірушілер мен әуе компаниялары осындай сипаттамаларды жиі іздейді. 1969 жылы General Electric және Snecma алғаш рет бірлесіп жұмыс істеді. Германияның MTU (Motoren und Turbinen Union) компаниясымен бірлесіп, екі компания Airbus A300 ұшағында қолданылатын CF6 50 қозғалтқышының бөліктерін өндірді. Сонымен қатар, 1960 жылдардың ортасынан бастап Snecma M56 қозғалтқышының негізгі сипаттамаларын анықтау үшін термодинамикалық, аэродинамикалық және акустикалық зерттеулер сериясын жүргізе бастады. Бірнеше мақсат қойылды: төмен шу деңгейі, минималды отын тұтыну, техникалық қызмет көрсетуді азайту және жалпы пайдалану шығындарын төмендету. Осы кезеңде Франция үкіметі 1971-1975 жылдарға арналған елдің экономикалық және өнеркәсіптік мақсаттарын белгілейтін алтыншы бесжылдық жоспарын жасады. Францияның аэроғарыш өнеркәсіп комитетінің мақсаттары Snecma-ның мақсаттарымен үйлесті. Компания да, үкімет те 10 тонналық азаматтық реактивтік қозғалтқышты сәтті дамыту үшін үш негізгі себеппен халықаралық ынтымақтастық қажет екенін жақсы түсінді. Біріншіден, Snecma озық технологияларды дамытуға қабілетті болғанымен, оның тәжірибесі жетіспеді, әсіресе жоғары қысымды турбиналарды дамыту саласында. Ол жоғары қысымды компрессордың соңғы, ең жоғары жүктемелі сатыларында қажетті өзгермелі статорлардың және кішкентай, бекітілген және жылжымалы лопастардың технологиясын толық меңгермеген. Екіншіден, жоғары температураға төзімді қорытпалар мен салқындатылған жоғары қысымды турбиналардың лопастарын құю және өңдеу технологияларын ұсынатын отандық көздер шектеулі болды. Соңында, әскери ұшақтарға маманданған Snecma компаниясының азаматтық секторда бәсекелесуге қажетті сату ұйымы мен халықаралық қатысуы болмады. 1971 жылы Snecma болашақ CFM56 қозғалтқышын дамыту, өндіру және сату үшін серіктес іздеді. Pratt & Whitney және Rolls Royce даму бағдарламаларында туындаған қиындықтар салдарынан General Electric компаниясы жалғыз мүмкін серіктес ретінде қалды. Snecma төрағасы Жак Эдуар Лами, сату директоры Жан Крепен және техникалық директоры Мишель Гарнье 1970 жылдың сәуір айында GE өкілдерімен кездесу үшін Линн, Массачусетс штатына барды. Герхард Нойман (GE компаниясының Ұшақ қозғалтқыштары бизнес тобының басшысы) Еуропадағы осы жаңа стратегиялық мүмкіндіктің маңыздылығын түсінді және 50/50 серіктестікке келісім берді. Safran тобы.

CFM International-ты құру

1974 жылдың 24 қаңтарында CFM56 әзірлемесінің аясында Snecma және General Electric компаниялары ұсынылып отырған бірлескен кәсіпорынды басқару туралы түпкілікті келісімге қол қойды. Компания қанағаттанарлық жұмыс істеп тұрса да, бірқатар заңдық және әкімшілік талаптар оның ресми тіркелуін 1974 жылдың қыркүйегіне дейін кешіктірді. Француз заңнамасына сәйкес құрылған, Snecma және General Electric компанияларының тең үлестес бөліскен 400 000 франк капиталы бар CFM International деп аталған бұл компания бағдарламаны басқаруға және қозғалтқыштарды сатуға жауапты болды. CFM-нің алғашқы бас директоры Жан Сольер, GE-ден бесеу және Snecma-дан бесеу, соның ішінде екі вице-президент – Нойман және Раво, кіретін он мүшелі директорлар кеңесіне төрағалық етті. Екі компания жобалау, әзірлеу және өндіріс процесін тең бөліседі. Қосымша құрастыру, сату және қызмет көрсетуді әр серіктес өз қаражатын пайдалана отырып жүзеге асырады. Жан Сольер ұсынған логотип тұжырымы, Snecma-ның қызыл тіктөртбұрышы мен GE-нің көк шеңберінің үйлесімі, сондай-ақ GE-нің азаматтық қозғалтқыштар номенклатурасы (Commercial Fan үшін CF) және Snecma-ның жобалық атауының (M56) бірігіп кеткен қозғалтқыш атауы екі компанияның бірлесіп жұмыс істеуге деген ниеттерін анық көрсетеді.

Алғашқы сынақтар мен сертификаттау

1974 жылғы 20 маусымда CFM56 бағдарламасының демонстрациялық қозғалтқышы алғаш рет Эвендейл қаласында General Electric компаниясына тиесілі сынақ тұғырында жұмыс істеді. Одан кейінгі күндері, он сағаттан кем уақыт ішінде, ол 10 тонналық ұшып көтерілу күшін жеткізді. Сол жылдың қараша айында CFM56 Villaroche қаласындағы сынақ тұғырында алғашқы сынағын өткізді. Boeing – CFM56 қозғалтқышының толық потенциалын түсінген алғашқы ұшақ құрастырушылардың бірі болды. Boeing президенті Торнтон Уилсон 1977 жылы Нойман мен Равоға 707 ұшағының қозғалтқыштарын CFM56 қозғалтқыштарымен алмастыру туралы келісімшарт ұсынды. 1977 жылғы 17 наурызда CFM56 ұшағының ұшу сынақтары "Каравелл" ұшағының сынақ алаңында басталды. Бірінші рейс Бордо маңындағы Мериньяктан жасалды. Ол үш сағаттан астам уақытқа созылды және қозғалтқыш пен гондоланың (nacelle) жұмысын бағалауға арналған. 1979 жылғы қаңтарда жердегі және ұшу сынақтарының жалпы ұзақтығы 4000 сағаттан асты. Компания құрылғаннан кейін бес жыл және жоба басталғаннан кейін сегіз жыл өткен соң, ұшақ құрастырушылар әлі келісімшартқа қол қоймаған еді. Француз үкіметі 1979 жылдың көктеміне дейін коммерциялық қолданыс табылмайынша бағдарламаны тоқтатумен қорқытты. АҚШ-та United Airlines компаниясы 1979 жылғы наурыз айында DC 8 жүк ұшағының қозғалтқыштарын ауыстыру үшін CFM56 қозғалтқышын таңдады. 1979 жылғы 8 қарашада CFM56 Франциядағы DGAC (Direction Générale de l'Aviation Civile) және АҚШ-тағы FAA (Federal Aviation Administration) агенттіктерінен бірдей 24,000 фунт номиналды итеру күші бойынша сертификатталды. Ұшақ қозғалтқышы алғаш рет АҚШ агенттігі мен еуропалық ұлттық агенттіктердің бірігіп сертификаттауына ие болды. CFM56 енді коммерциялық көлік ұшақтарына қуат бере алады. CFM56 өзінің алғашқы коммерциялық рейсін 1982 жылғы сәуір айында Delta Airlines компаниясының DC 8 Super 70 ұшағымен Атланта мен Саванна (Джорджия штаты) арасында жасады. 1987 жылғы ақпан айында Snecma CFM56 5 қуатты A320 ұшағының алғашқы рейсімен жаңа еуропалық екі моторлы ұшақтар үшін эталонды қозғалтқыш өндірушісі болу мақсатына жетті. 1991 жылы 5000-шы CFM56 қозғалтқышы Airbus Industrie компаниясына жеткізілді. 10,000-шы CFM56 қозғалтқышы 1999 жылғы Париж әуешолуында (Air Show) тапсырылды.

Өндіріс

2016 жылы CFM 1,665 CFM56 және 77 LEAP қозғалтқышын жеткізіп, 2,677 тапсырыс қабылдады: 876 CFM56 және 1,801 LEAP тізімдік баға бойынша 36 миллиард АҚШ долларына. LEAP қозғалтқыштарының жиынтық тапсырысы 12 200-ден асты, олардың құны тізімдік баға бойынша 170 миллиард АҚШ долларынан жоғары бағаланды. 2017 жылы CFM 1,900 қозғалтқышты, оның ішінде 459 LEAP-ты жеткізді, ал 2018 жылы 1,200, 2019 жылы 1,800 және 2020 жылы 2,000-нан астам жеткізуді жоспарлап отыр. 2019 жылы CFM жеткізілімдері 2,127 қозғалтқышқа жетті: 1,736 LEAP және 391 CFM56 (63%), ал 2020 жылы 1,400 қозғалтқыш өндіру жоспарланған. COVID-19 пандемиясының авиацияға тигізген әсерінен 2020 жылдың алғашқы тоғыз айында LEAP қозғалтқыштарының жеткізілімі 2019 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 1,316-дан 622-ге дейін төмендеді, ал CFM56 жеткізілімі 327-ден 123-ке дейін азайды. LEAP қозғалтқыштарының жұмыс циклы бір жыл ішінде 15%-ға, ал CFM қозғалтқыштарының жұмыс циклы 48%-ға төмендеді. CFM 2021 жылдың маусым айында RISE жобасын жариялады, оны 2030 жылдардың ортасында пайдалануға беру жоспарлануда.

CFM-нің болашағы

2000 жылдардың басында CFM жаңа, ең соңғы технологиялар бағдарламасын іске қосты: LEAP (Leading Edge Aviation Propulsion). Бастапқыда, бұл қозғалтқыш қандай ұшақты қуаттандыратынын немесе қызметке қашан енгізілетінін ешкім білмеді. Бірінші LEAP қозғалтқышы 2013 жылдың қыркүйегінде GE компаниясының Огайо штатындағы Пиблс зауытында, ал келесі жылы Вилларош қаласындағы Snecma зауытында жердегі сынақтардан өтті. LEAP 1C – өзгертілген GE Boeing 747 100 ұшағында ұшу сынақтарын бастаған отбасының алғашқы өкілі. 2021 жылы CFM International серіктестігі 2050 жылға дейін жаңарып, қызмет көрсету саласын да қамтыды.