Кіріспе

Еден тазалау құралы

Қалқа (немесе қалқаша) – әдетте қатаң талшықтардан (көбінесе пластик, шаш немесе жүгері қабығы сияқты материалдардан жасалған) тұратын тазалау құралы. Ол цилиндр тәрізді сапқа (қалқашаға) бекітілген, оған шамамен параллель орналасқан. Осылайша, ол ұзын сапты щетканың бір түрі. Ол көбінесе шаңқаламмен бірге қолданылады. "Қатты қалқа" және "жұмсақ қалқа" арасында айырмашылық жасалады. Жұмсақ қалқалар кейбір мәдениеттерде көбінесе қабырғадағы тораптар мен өрмекшілерді сыпыру үшін, "қауырсын сияқты" қолданылады, ал қатты қалқалар жаяу жолдар мен бетон едендерден кірді сыпыру немесе тіпті ылғал бетонды тегістеу және текстуралау сияқты қиын жұмыстар үшін қолданылады. Көбінесе орташа деңгейдегі қалқалар үйлер мен кеңселердің еденін сыпыруға жарамды, олар иілгіш болуы және тіпті жеңіл шаңды да жылжыту үшін жеткілікті жұмсақ, бірақ тиімді сыпыру үшін жеткілікті қатаң болады. Қалқа сонымен қатар сиқыршылық пен рәсімдік сиырмен байланысты символдық нысан.

Этимология

"Құсқы" сөзі, еденді сыпыру үшін қолданылатын тікенді бұталардың (Genista және басқалары) атынан шыққан. Бұталардың атауы кейінгі орта ғасырларда үй шаруашылығына арналған құралды атау үшін қолданыла бастады және ерте заманауи ағылшын тілі кезеңінде бұрынғы "қосқышты" біртіндеп ығыстырды. Уильям Пурвис (1752–1832) жазған "Buy Broom Buzzems" әнінде "құсқы-қосқы" әлі де бір типті қосқы ретінде (яғни "құсқыдан жасалған қосқы") айтылады. 19 ғасырда Шейкерлер құсқыдан жасалған жалпақ сыпыртқыларды және сыпыртқы жасауға арналған құралды ойлап тапты. Кішкентай сыпырғыш немесе щетка кейде шаң сүрткіш деп аталады.

Өндiру

1797 жылы Массачусетс штатының Хэдли қаласындағы Леви Диккенсон атты фермер әйелі үшін соргоның гүлшоғырларын пайдаланып сыпырғыш жасады, ол дәнді өсіріп тұқымдарын жинап алатын. Әйелі бұл сыпырғыш жайлы қалаға жақсы пікірлер таратып, Диккенсонның соргодан жасалған сыпырғыштарына сұраныс тудырды. Сорго сыпырғыштары беріктігімен көзге түсті, бірақ барлық сыпырғыштар сияқты, соңында тозып бітті. Содан кейін Диккенсон өзінен гөрі жақсырақ және жылдам сыпырғыш жасауға арналған машина ойлап тапты. 1810 жылы аяқпен иегізілетін сыпырғыш машинасы пайда болды. Бұл машина өнеркәсіптік революцияның маңызды бөлігі болды.

Америка Құрама Штаттары

Бір деректе 1839 жылы АҚШ-та 303 сыпырғыш фабрикасы болған, ал 1919 жылы олардың саны 1039-ға жеткен. Олардың көпшілігі АҚШ-тың шығысында орналасқан; 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде фабрикалардың саны 1939 жылы 320-ға дейін азайды. Оклахома штаты сыпырғыш өндірісінің маңызды орталығы болды, себебі сыпырғыш жүгері осында өте жақсы өсетін, ал «Оклахома сыпырғыш жүгері компаниясы» 1906 жылы Эль-Ренода зауыт ашты. Импорттық сыпырғыштар мен синтетикалық қылдан жасалған өнімдердің бәсекесіне тап болғандықтан, 1960 жылдары көптеген фабрикалар жабылды. Сиқыршылар қолданған ұшқыш май туралы түсінік шамамен сол кезде пайда болды, алғашқы жазба 1456 жылға дейін барады. Metro Goldwyn Mayer-дің 1939 жылғы «Оз сиқыршысы» фильмінде Батыстың зұлым сиқыршысы Оз аспасынан ұшу үшін сыпырғышты пайдаланды. Ол сонымен қатар Изумруд қаласының үстінен «Дороти, тапсыр!» деген жазуды жазды. Сиқыршы Дороти мен оның үш серігінен зұлым сиқыршының сыпырғышын әкеліп, олардың тілектерін орындауды бұйырды. Дороти оны Зұлым сиқыршының өлімінен кейін Қасқыр, қалайы адам және Арыстанмен бірге сиқыршыға жеткізді. Диснейдің 1940 жылғы «Фантазия» фильмінде Микки Маус «Шәкірт сиқыршы» рөлінде сыпырғышты тірілтіп, құдыққа су толтыру жұмысын тапсырды. Сыпырғыш жұмысын тым асыра орындады, ал оны бөліктерге бөлгенде әр бөлігі жаңа сыпырғышқа айналып, бөлмені су басып, Йен Сид тоқтатып алғанша, толып кетті. Бұл оқиға Гётенің «Зәуберлехрлинг» («Шәкірт сиқыршы») атты өлеңінен алынған. Диснейдің сыпырғыштары Дисней медиасында жиі пайда болады, көбінесе күзетшілер ретінде бейнеленеді, бірақ бастапқы көріністегідей бақылаудан шығып, хаос тудырмайды. Бұл ұшу «Bedknobs and Broomsticks» және «Hocus Pocus» фильмдерінде де болды. Эсватиниде (Свазиленд) сиқыршылардың сыпырғыштары - тұтқасы жоқ, бір-біріне байланған қысқа таяқтардан жасалған жиынтық. Ұшатын сыпырғыштар Гарри Поттердің фантастикалық әлемінде маңызды рөл атқарады, олар көлік ретінде де, «Квиддич» атты танымал әуе ойынында да қолданылады. Ұшатын сыпырғыштар, Ұшатын кілемдермен бірге, Пул Андерсонның «Хаос операциясы» әлеміндегі негізгі көлік құралы болып табылады. «Ұшқан сыпырғыш» (Uçan Süpürge) – Түркиядағы феминистік ұйым, ол әдейі Ұшқан сыпырғышты сиқыршылармен байланысты еске түсіреді.

Кең мәдениетте

Канаданың метис халқының шүбір биі дәстүрі бар. Онда адамдар шүбір билеу шеберліктерін көрсетеді. Көшпенді шүбір биі жылдам қимылдар мен секірулерді қамтиды. "Шүбірден секіру" – 19 ғасырда АҚШ-та құлдардың үйлену рәсімдерінде пайда болған афроамерикалық үйлену дәстүрі. Афроамерикалықтар арасында оның қайта жаңғыруы 1976 жылы жарық көрген "Roots: The Saga of an American Family" романымен байланысты. "Шүбірден секіру" христиан дініне дейінгі Ұлыбританияда және, мүмкін, Еуропаның кеңірек аймақтарында, мысалы Скандинавия мен Балтық герман тайпаларында үйлену дәстүрі болған. Шүбір Еуропа мен Африканың көптеген жерлерінде өседі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық суасты кемелерінің экипаждары портқа оралғанда, жау кемелерін "тазалап" өткенін көрсету үшін кемелерінің бағанасына шүбір байлап қоятын. Соңғы жылдары суасты кемелерінің экипаждары бұл дәстүрді құрметтемейтін болды, жаңа кемелерін сынап келгенде ғана шүбірді байлайды. Бұл дәстүр голланд адмиралы Мартен Тромптың 1652 жылы Дунгенс шайқасында британ адмиралы Роберт Блейкті жеңгеннен кейін бағанасына шүбір байлауынан басталуы мүмкін. Бұл "британдықтарды теңізден сүртіп тастаймын" деген хабар ретінде қабылданады. Бұл оқиға әлі толыққанды дәлелденбеген, бірақ кемені сатуға шығарғанда шүбірді көтеру дәстүрінен туындаған болуы мүмкін, өйткені Тромп осы шайқаста Блейктің екі кемесін жаулап алған. Бходжпури тілінде бұл Бағрани (береке беруші) деп аталады, себебі ол отбасы мен үйге береке әкеледі деп сендіреді.

Дін

Джайнизмде монахтар мен қарындастар құмырсқалар мен кішкентай жануарларды басып кетпеу үшін жұмсақ сыпырып тастауға арналған кішкентай сыпыртқымен жүреді. Бұл – ахинса принципін сақтаудың бір бөлігі. Жалпақ сыпыртқыны ойлап табушылар ретінде көбінесе Шейкерлер аталады.