Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оқ-дәрісіз снарядтарды ұшыру құрылғысы, снарядтарды ұшыруға арналған артиллериялық қару.
Pre gunpowder projectile launching device
the projectile launching artillery weapon
Катапульта – оқ-дәрі немесе басқа да итергіш заттарсыз снарядтарды үлкен қашықтыққа жіберуге арналған баллистикалық құрылғы. Катапульта жиналған потенциалдық энергияны кенеттен босату арқылы жүктеп жіберілген нәрсені қозғайды. Көбінесе, құрылғыда серпімділік немесе бұрылу энергиясын пружиналар, садақтар, бұралған арқан, серіппелі материалдар және тағы да басқа көптеген материалдар мен механизмдер арқылы қолмен жинақтап, содан кейін босатады. Ежелгі заманнан бері қолданылып келе жатқан катапульта соғыстағы ең тиімді механизмдердің бірі болып табылады. Қазіргі кезде бұл термин қарапайым қолға ұсталатын құралдан ("рогатка" деп те аталады) бастап, кемеден ұшақтарды ұшыру механизміне дейін қолданылуы мүмкін. Ең алғашқы катапульттар б.з.д. 7 ғасырға дейін жетеді, сонда Иудея патшасы Уззия Иерусалим қабырғаларын "үлкен тастарды" атуға арналған машиналармен жабдықтағандығы жазылған. Катапульттар Яджурведа кітабының 30-тарауының 7-аятында "Джаях" деген атпен еске алынады. Б.з.д. 5 ғасырда ежелгі Қытайда тартылатын требюшет және катапульта түрі – мангонел пайда болды. Грек катапульттары б.з.д. 4 ғасырдың басында ойлап табылды, Диодор Сицилий б.з.д. 399 жылы грек әскерінің жабдықтарының бір бөлігі ретінде растады, ал б.з.д. 397 жылы Мотия қамалында қолданылды.
A catapult is a ballistic device used to launch a projectile a great distance without the aid of gunpowder or other propellants – particularly various types of ancient and medieval siege engines. A catapult uses the sudden release of stored potential energy to propel its payload. Most convert tension or torsion energy that was more slowly and manually built up within the device before release, via springs, bows, twisted rope, elastic, or any of numerous other materials and mechanisms. In use since ancient times, the catapult has proven to be one of the most persistently effective mechanisms in warfare. In modern times the term can apply to devices ranging from a simple hand held implement (also called a "slingshot") to a mechanism for launching aircraft from a ship. The earliest catapults date to at least the 7th century BC, with King Uzziah, of Judah, recorded as equipping the walls of Jerusalem with machines that shot "great stones". Catapults are mentioned in Yajurveda under the name "Jyah" in chapter 30, verse 7. In the 5th century BC the mangonel appeared in ancient China, a type of traction trebuchet and catapult. Greek catapults were invented in the early 4th century BC, being attested by Diodorus Siculus as part of the equipment of a Greek army in 399 BC, and subsequently used at the siege of Motya in 397 BC.
Этимология
"Катапульта" сөзі латын тіліндегі "catapulta" сөзінен келген, ал ол грек тіліндегі καταπέλτης (katapeltēs) сөзінен шыққан. Бұл сөз өз кезегінде κατά (kata) – "төмен", және πάλλω (pallō) – "лақтыру, шашу" сөздерінен құралған. Катапульттерді ежелгі гректер мен ежелгі Үндістанда біздің заманымыздан бұрынғы V ғасырдың басында Магадха императоры Аджаташатру қолданған.
The word 'catapult' comes from the Latin 'catapulta', which in turn comes from the Greek καταπέλτης (katapeltēs), itself from κατά (kata), "downwards" and πάλλω (pallō), "to toss, to hurl". Catapults were invented by the ancient Greeks and in ancient India where they were used by the Magadhan Emperor Ajatashatru around the early to mid 5th century BC.
Грек және римдік катапульттар
Грекияда катапульта мен арбалет тығыз байланысты. Алғашқы катапульттар негізінен "ракеталардың қашықтығы мен тегіс енуін арттыру үшін, оларды итермелейтін садақты күшейтуге жасалған қарапайым әрекеттердің нәтижесі болды". Бұл қару көп ұзамай Сицилиядағы Карфагеннің маңызды бекінісі Мотияға (б.з.д. 397 ж.) қарсы қолданылды. Диодор өзінің сипаттамасын сол кездегі оқиғалардың куәсі болған Филисттің жоғары бағаланған тарихынан алған деп есептеледі. Дегенмен, арбалеттердің пайда болуы одан да ертерекке жатады: өнертапқыш Александриялық Герон (ғ. 1 ғасыр), б.з.д. 3 ғасырдың инженеры Ктесибийдің жоғалған еңбектеріне сілтеме жасап, бұл қару грек садақтарына қарағанда көбірек энергия жинақтай алатын, аяқпен ұсталатын арбалет – гастрафеттен шабыланды деді. Гастрафеттің, немесе "қарын садағының" егжей-тегжейлі сипаттамасы және акварель суреті Геронның техникалық трактаты "Белопоэикада" кездеседі. Үшінші грек авторы Битон (ғ. 2 ғасыр), оның сенімділігі соңғы зерттеулермен оң бағаланды. Ол б.з.д. 421 және 401 жылдар аралығында Кума мен Милеттің қоршауы кезінде садақ машиналарын жасаған болуы мүмкін. Бұл машиналардың садақтарында арқанмен кері тарту жүйесі болды және бір уақытта екі зымыранды лақтыра алды. Бұл жазба ерекше маңызға ие, себебі ол грек және римдік артиллерия дизайнына үстемдік еткен, көбірек қуатты торсионды катапульттарға көшудің алғашқы нақты дәлелі болып табылады. Бұл өзгеріске Македонияның Филипп II-нің инженерлері ықпал еткен болуы мүмкін. Сонымен қатар, грек бекіністерінде жоғары жақтағы терезелері бар биік мұнаралар пайда бола бастады, олар Аигосфенадағыдай, қарсыластарға қарсы жебе атушыларды орналастыру үшін қолданылуы мүмкін еді. Оқ-дәрілерге садақ жебелері және кейде отқа жақылған тастар кірді. Фокистің Ономархы алғаш рет соғыс алаңында Македонияның Филипп II-ге қарсы катапультты қолданды. Филипптің ұлы, Ұлы Александр, содан кейін соғыста да, қоршау кезінде де катапульттарды қолданды. Римдіктер Сиракуза, Македония, Спарта және Этолияға қарсы соғыстарында катапульттарды қару ретінде қолдана бастады (б.з.д. 3-2 ғасырлар). Римдіктердің аркубалиста деп аталатын машинасы үлкен арбалетке ұқсас болды. Кейіннен римдіктер соғыс кемелерінде баллисталық катапульттарды қолданды.
The catapult and crossbow in Greece are closely intertwined. Primitive catapults were essentially "the product of relatively straightforward attempts to increase the range and penetrating power of missiles by strengthening the bow which propelled them". The weapon was soon after employed against Motya (397 BC), a key Carthaginian stronghold in Sicily. Diodorus is assumed to have drawn his description from the highly rated history of Philistus, a contemporary of the events then. The introduction of crossbows however, can be dated further back: according to the inventor Hero of Alexandria (fl. 1st century AD), who referred to the now lost works of the 3rd century BC engineer Ctesibius, this weapon was inspired by an earlier foot held crossbow, called the gastraphetes, which could store more energy than the Greek bows. A detailed description of the gastraphetes, or the "belly bow", along with a watercolor drawing, is found in Heron's technical treatise Belopoeica. A third Greek author, Biton (fl. 2nd century BC), whose reliability has been positively reevaluated by recent scholarship, He probably designed his bow machines on the occasion of the sieges of Cumae and Milet between 421 BC and 401 BC. The bows of these machines already featured a winched pull back system and could apparently throw two missiles at once. The later entry is particularly noteworthy as it constitutes the first clear evidence for the switch to torsion catapults, which are more powerful than the more flexible crossbows and which came to dominate Greek and Roman artillery design thereafter. This move to torsion springs was likely spurred by the engineers of Philip II of Macedonia. At the same time, Greek fortifications began to feature high towers with shuttered windows in the top, which could have been used to house anti personnel arrow shooters, as in Aigosthena. Projectiles included both arrows and (later) stones that were sometimes lit on fire. Onomarchus of Phocis first used catapults on the battlefield against Philip II of Macedon. Philip's son, Alexander the Great, was the next commander in recorded history to make such use of catapults on the battlefield as well as to use them during sieges. The Romans started to use catapults as arms for their wars against Syracuse, Macedon, Sparta and Aetolia (3rd and 2nd centuries BC). The Roman machine known as an arcuballista was similar to a large crossbow. Later the Romans used ballista catapults on their warships.
Ойын-сауық
1990 жылдары және 2000 жылдардың басында күшті катапульт, требюшет, қызығушылар алдымен жеке меншік жерде, ал 2001-2002 жылдары Сомерсет, Англиядағы Middlemoor Water Park-та 100 фут (30 м) қашықтыққа әуеге лақтырылу сезімін бастан өткізу үшін қолданылды. Су паркінде болған қайғылы оқиғадан кейін бұл практика тоқтатылды. Требюшет жеке меншікте қолданылған кезде жарақат алғандар болған. Жарақат және өлім осы екі қатысушының қауіпсіздік желісіне дұрыс қонбауы салдарынан орын алды. Требюшет операторлары сотқа тартылды, бірақ адам өлтіруде кінәлі емес деп танылды, алайда қазылар алқасы операторлар "қатаң қауіпсіздік шараларын қабылдағанда, осы оқиғаның алдын алуға болар еді" деп атап өтті. Адамды оққа ұқсататын цирк өнерлері оқ-дәрінің орнына катапульттік іске қосу механизмін пайдаланады және бұл адамдар үшін қауіпті кәсіп. Алғашқы тау-кендерде дизельдік қозғалтқышпен немесе 1977 және 1978 жылдар аралығындағы Shuttle Loop сияқты құрылымдардағы құлау салмағымен жұмыс істейтін катапульттік жүйе қолданылды, осылай импульс жиналды. Тау-кендердегі катапульттік жүйе дөңгелектермен және кейіннен сызықтық моторлармен алмастырылды. Қабақ шашу – тағы бір кең таралған ойын, онда адамдар механикалық құралдармен кім қабақты ең алысқа лақтыра алатынын анықтау үшін жарысады (әлемдік рекорд пневматикалық ауа пушкасымен тіркелгенімен).
In the 1990s and early 2000s, a powerful catapult, a trebuchet, was used by thrill seekers first on private property and in 2001–2002 at Middlemoor Water Park, Somerset, England, to experience being catapulted through the air for 100 feet (30 m). The practice has been discontinued due to a fatality at the Water Park. There had been an injury when the trebuchet was in use on private property. Injury and death occurred when those two participants failed to land onto the safety net. The operators of the trebuchet were tried, but found not guilty of manslaughter, though the jury noted that the fatality might have been avoided had the operators "imposed stricter safety measures." Human cannonball circus acts use a catapult launch mechanism, rather than gunpowder, and are risky ventures for the human cannonballs. Early launched roller coasters used a catapult system powered by a diesel engine or a dropped weight to acquire their momentum, such as Shuttle Loop installations between 1977 and 1978. The catapult system for roller coasters has been replaced by flywheels and later linear motors. Pumpkin chunking is another widely popularized use, in which people compete to see who can launch a pumpkin the farthest by mechanical means (although the world record is held by a pneumatic air cannon).
Басқа
2011 жылдың қаңтар айында Мексикадан АҚШ-қа марихуананы контрабандалық жолмен жеткізу үшін қолданған үйде жасалған рогатқа табылды. Бұл құрылғы шекаралық қоршаудан 6 метр қашықтықта, ұшыруға дайын марихуана жинап салынған орамдармен бірге табылған.
In January 2011, a homemade catapult was discovered that was used to smuggle cannabis into the United States from Mexico. The machine was found 20 feet (6 m) from the border fence with bales of cannabis ready to launch.